Hizkuntzen arteko itzulpena beti da zeregin konplexua, baina jatorria eta familia erabat ezberdinetakoak diren bi hizkuntza gutxiturekin lan egiten denean, prozesu horrek dimentsio berezia hartzen du. Euskara, Europako hizkuntza isolatu eta eranskaria (aglutinatzailea), eta galesera (Cymraeg), indoeuropar jatorriko hizkuntza zelta eta flexionatua, alderatzen ditugunean, itzultzaileak egitura, sintaxi eta fonologia unibertso erabat ezberdinen arteko zubiak eraiki behar ditu. Artikulu honetan, euskaratik galeserara itzultzeko prozesuaren ñabardura nagusiak, erronka estrukturalak eta itzulpen profesionalerako aholku erabilgarrienak aztertuko ditugu xehetasunez.

Sintaxiaren birmantolaketa: SOV egituratik VSO egiturara

Euskarazko eta galeserazko esaldien antolaketa sintaktikoa da bi hizkuntzen arteko desberdintasunik nabarmenena eta itzultzaileari ahalegin kognitiborik handiena eskatzen diona. Euskara, nahiz eta hitzen hurrenkera nahiko librea izan fokuaren arabera, Subjektua-Objektua-Aditza (SOV) oinarrizko egitura jarraitu ohi du trantsitiboetan. Galeserak, berriz, munduko hizkuntzen gutxiengo batek soilik duen Aditza-Subjektua-Objektua (VSO) egitura zurruna jarraitzen du bere esaldi neutroetan.

Adibidez, euskarazko "Mirenek liburua irakurri du" esaldia galeserara itzultzean, hitzen hurrenkera erabat aldatu behar da: "Darllenodd Miren y llyfr" (Irakurri du Mirenek liburua). Egitura honek eskatzen du itzultzaileak esaldia bere osotasunean prozesatzea galesezko aditza hasieran kokatu aurretik. Euskararen aditz perifrastikoak (adibidez, "irakurtzen ari naiz") galesera ekartzean, "Bod" (izan) laguntzailearen bidezko egiturak erabili behar dira esaldiaren hasieran, subjektua jarraian duela eta ekintza nagusia (verbal noun edo berfenw) amaieran kokatuz (adibidez, "Rwy'n darllen" - Naiz ni irakurtzen).

Ergatibotik Akusatibora: Kasu gramatikalen trantsizioa

Euskara hizkuntza ergatibo-absolutiboa da. Horrek esan nahi du esaldi trantsitiboko subjektuak kasu-marka berezia daramala ("-k" atzizkia), eta subjektu intrantsitiboak eta objektu trantsitiboak marka bera (absolutiboa, marka gabea) partekatzen dutela. Galeserak ez du kasu gramatikalik izenetan (ingelesaren antzera), eta subjektuaren eta objektuaren arteko harremana hitzen hurrenkeraren eta preposizioen bidez zehazten da, sistema nominatibo-akusatibo bati jarraituz.

Honek esan nahi du euskarazko deklinabide atzizki aberatsa (norekin, norengatik, nora, nondik...) galesezko preposizio sistemara egokitu behar dela. Adibidez:

Nora (Adlatiboa): Euskarazko "-ra" (adibidez, "etxera") galeseraz "i" preposizioarekin ematen da ("i'r tŷ").
Nondik (Ablatiboa): Euskarazko "-tik" ("etxetik") galeseraz "o" preposizioaren bidez itzultzen da ("o'r tŷ").
Norekin (Soziatiboa): Euskarazko "-kin" ("Mirenekin") galeseraz "gyda" edo "â" preposizioarekin ematen da ("gyda Miren").

Hasierako mutazio kontsonantikoen garrantzia galeseraz

Galeserara itzultzean zailtasun handienetako bat hasierako mutazio kontsonantikoak (galeseraz treigladau) zuzen aplikatzea da. Euskarak hitzen amaierari atzizkiak gehitzen dizkion bitartean (hizkuntza eranskaria denez), galeserak hitzen hasierako kontsonantea aldatzen du ingurune gramatikalaren, generoaren edo aurretik doan hitzaren arabera. Hiru mutazio mota nagusi daude:

Mutazio leuna (Treiglad Meddal): Ohikoena da. Adibidez, "cath" (katu) hitza "y gath" (katua) bihurtzen da artikulu femeninoaren ondoren (c -> g bilakatuz).
Mutazio sudurkarria (Treiglad Trwynol): Preposizio jakin batzuen ondoren gertatzen da, adibidez "yn" (in/an). "Cymru" (Gales) hitza "yng Nghymru" (Galesen) bihurtzen da.
Mutazio hasperendua (Treiglad Llaes): Hitz batzuen ondoren gertatzen da, adibidez "a" (eta) edo "ei" (haren - femeninozkoa). "Tad" (aita) hitza "a thad" (eta aita) bilakatzen da.

Euskarazko jatorrizko testuan kontzeptu baten generoa zehazten ez denez (euskara hizkuntza neutrala baita genero aldetik), itzultzaileak testuinguruari erreparatu behar dio galeseraz izen femeninoen mutazio leuna zuzen aplikatzeko artikuluaren ondoren, edo izenordain edutezkoen genero-markak egokitzeko.

Alderdi aditzala eta aditz izenak (Berfenwau)

Euskarak oso ongi zehazten du ekintzaren alderdia (burutua, ez-burutua, gertakizuna) aditz nagusiaren partizipioen bidez (adibidez: ikasi du, ikasten du, ikasiko du). Galeserak antzeko bereizketa egiten du "bod" (izan) aditzaren orainaldia eta preposizio partikula ezberdinak erabiliz, aditz izenarekin (berfenw) batera:

Burutua: Euskarazko "ikasi dut" galeseraz "Rwyf wedi dysgu" ematen da (naiz ni ondoren ikasi).
Ez-burutua/Progresiboa: Euskarazko "ikasten ari naiz" edo "ikasten dut" galeseraz "Rwy'n dysgu" bihurtzen da ("Rwyf yn dysgu" - naiz ni *yn* ikasi).
Gertakizuna: Euskarazko "ikasiko dut" galeseraz "Byddaf yn dysgu" (izango naiz ni *yn* ikasi) edo aditz jokatu futurorako forma sintetiko baten bidez eman daiteke.

Itzultzaileak kontu handia izan behar du testuinguru tenporala eta modala galesezko partikula horien bidez modu zehatzean islatzeko, euskarazko ñabardura denborazko guztiak gal ez daitezen.

Lokalizazio kulturala eta terminologia gutxitua

Hizkuntzaren egokitzapenak alderdi teknikoak gainditzen ditu eta eremu soziokulturalean sartzen da. Euskara eta galesera beren lurraldeetan biziberritze prozesuan dauden bi hizkuntza dira. Horren ondorioz, bi gizarteek antzeko kontzeptuak garatu dituzte beren hizkuntza-politika eta kultur jardueretan, baina horien transferentzia ez da beti zuzena.

Adibidez, euskarazko "euskalgintza" (euskararen aldeko mugimendua eta jarduera) galesera egokitzeko orduan, ezin da hitzez hitz itzuli. Galesez "mudiad iaith" (hizkuntza mugimendua) edo galeseraren sustapenari lotutako termino espezifikoak erabili beharko dira, testuinguruaren arabera. Era berean, "Galesera Lehen Hizkuntza" (Welsh as a First Language) bezalako kontzeptu akademikoak euskarara ekartzean edo alderantziz, bi hezkuntza-sistemen antolamendua (D eredua vs. Galesezko hezkuntza ereduak) ondo ezagutzea ezinbestekoa da terminologia desegokirik ez erabiltzeko.

Itzultzaile profesionalarentzako aholku praktikoak

Euskaratik galeserarako itzulpen-proiektu bati ekitean, gomendagarria da lan-fluxu zehatz bati jarraitzea errore gramatikalak eta estilistikoak saihesteko:

Deseraiki jatorrizko esaldia: Ergatibo-absolutibo egiturak eta aditzaren kokapena identifikatu. Banatu esaldia subjektu, ekintza nagusi eta objektu multzotan.
Aukeratu galesezko egitura sintaktikoa lehenik: Erabaki esaldia VSO forma sintetikoarekin ala "bod" laguntzailearen bidezko forma perifrastikoarekin emango den.
Kontuz preposizio-hitzekin: Euskarazko deklinabide-kasuak ez itzuli modu automatikoan. Galesezko preposizio bakoitzak gobernatzen duen mutazio mota egiaztatu (adibidez, *dros* preposizioak mutazio leuna eragiten du, *gyda* preposizioak ez orokorrean, etab.).
Zaindu erregistroa: Galeserak bereizketa argia egiten du galesera idatziaren (Cymraeg Llenyddol, formalagoa eta literarioagoa) eta galesera mintzatuaren (Cymraeg Llafar, biziagoa eta zuzenagoa) artean. Itzulpenaren helburuaren arabera, erregistro bat ala bestea hautatu behar da.
Erabili iturriak eta hiztegiak: "Geiriadur Prifysgol Cymru" (Galeseko Unibertsitateko Hiztegia) bezalako tresna akademikoak eta euskarazko terminologia-hiztegiak erabili kontzeptu korrelativeak bilatzeko, sarritan hirugarren hizkuntza baten (gaztelania, frantsesa edo ingelesa) bitartekaritza beharrezkoa izango baita kontzeptu oso zehatzetarako.

Azken finean, euskaratik galeserara itzultzea bi hizkuntza ez-hegemoniakoren arteko elkarrizketa zuzena sustatzea da. Prozesu honek bi sistemen sakoneko ezagutza ez ezik, sormen linguistiko handia ere eskatzen du, jatorrizko testuaren indarra eta zehaztasuna galesezko egitura dotore eta naturaletan islatzeko.

বাস্ক থেকে ওয়েলশ অনুবাদ করুন - বিনামূল্যে অনলাইন অনুবাদক এবং সঠিক ব্যাকরণ | ফ্রাঙ্কো অনুবাদ