Μετάφραση αρμενικός σε Τσέχος - Δωρεάν διαδικτυακός μεταφραστής και σωστή γραμματική | FrancoTranslate

Ներածություն. Երկու Տարբեր Լեզվական Համակարգերի Բախումը

Թեև հայերենն ու չեխերենը պատկանում են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին, դրանք ներկայացնում են բոլորովին տարբեր լեզվական ճյուղեր և կառուցվածքային տիպաբանություններ: Հայերենը հնդեվրոպական ընտանիքի ինքնուրույն ճյուղ է, որը դարերի ընթացքում զարգացրել է իր ուրույն քերականական և բառապաշարային համակարգը: Չեխերենը, մյուս կողմից, արևմտասլավոնական լեզու է, որին բնորոշ է խիստ համակարգված թեքական կառուցվածքը և սլավոնական լեզվամտածողությունը: Այս երկու լեզուների միջև թարգմանական գործընթացը պահանջում է ոչ միայն պարզ բառարանային համապատասխանությունների տիրապետում, այլև երկու տարբեր աշխարհընկալումների և մշակութային կոդերի վերծանում ու վերակառուցում:

Քերականական Սեռի Գործոնը. Ինչպե՞ս Չեզոքացնել Բացակայությունը

Հայերենից չեխերեն թարգմանության ամենատարածված և բարդ մարտահրավերներից մեկը քերականական սեռի (rod) գոյությունն է չեխերենում և դրա լիակատար բացակայությունը հայերենում: Հայերենում գոյականները, ածականները և բայերը չունեն սեռային տարբերակում: «Նա» դերանունը հավասարապես վերաբերում է թե՛ արական, թե՛ իգական և թե՛ չեզոք սուբյեկտներին: Չեխերենում իրավիճակը տրամագծորեն տարբեր է. այստեղ գոյություն ունի երեք հիմնական սեռ՝ արական (որն իր հերթին բաժանվում է կենդանի և անկենդանի), իգական և չեզոք:

Երբ թարգմանիչը հանդիպում է հայերեն «Ուսուցիչը մոտեցավ գրատախտակին» նախադասությանը, նա պետք է հստակեցնի սուբյեկտի սեռը համատեքստից: Եթե ուսուցիչը տղամարդ է, ապա չեխերեն թարգմանությունը կլինի «Učitel přistoupil k tabuli», իսկ եթե կին է՝ «Učitelka přistoupila k tabuli»: Ուշադրություն դարձրեք, որ փոխվում է ոչ միայն գոյականը (učitel/učitelka), այլև բայի անցյալ ժամանակի վերջավորությունը (přistoupil/přistoupila): Առանց համատեքստի խորը վերլուծության թարգմանիչը կարող է թույլ տալ կոպիտ սխալներ, որոնք կխաթարեն տեքստի իսկությունը:

Հոլովական Համակարգերի Տարբերությունները և Կառավարումը

Թե՛ հայերենը, թե՛ չեխերենը հարուստ հոլովական համակարգ ունեցող լեզուներ են: Երկու լեզուներն էլ ունեն յոթական հոլով, սակայն դրանց իմաստային և կիրառական դաշտերը հաճախ չեն համընկնում: Չեխերենի հոլովներն են՝ nominativ (ուղղական), genitiv (սեռական), dativ (տրական), akuzativ (հայցական), vokativ (կոչական), lokál (ներգոյական/տեղական) և instrumentál (գործիական):

Հատկանշական է կոչական հոլովի (vokativ) դերը չեխերենում: Ի տարբերություն ժամանակակից հայերենի, որտեղ դիմելիս օգտագործվում է ուղղական հոլովը կամ հատուկ շեշտադրումը, չեխերենում մարդկանց անուններով կամ տիտղոսներով դիմելիս պարտադիր է կիրառել կոչական հոլովը (օրինակ՝ «Petr» դառնում է «Petře!», «pan profesor» դառնում է «pane profesore!»): Բացի այդ, չեխերենում նախդիրների կառավարումը չափազանց խիստ է: Յուրաքանչյուր նախդիր պահանջում է կոնկրետ հոլովի կիրառում, ինչը հայերենի հետադրական կառուցվածքից անցումը դարձնում է բավականին աշխատատար:

Բայական Ասպեկտները. Կատարյալ և Անկատար Կերպերի Խաղը

Չեխերենի բայական համակարգի հիմնաքարերից մեկը բայական ասպեկտն է (slovesný vid): Սլավոնական լեզուներին բնորոշ այս կատեգորիան բայերը բաժանում է երկու խմբի՝ կատարյալ (dokonavý) և անկատար (nedokonavý): Կատարյալ բայերը մատնանշում են ավարտված, մեկանգամյա կամ արդյունքի հասած գործողություն, մինչդեռ անկատար բայերը նկարագրում են ընթացքի մեջ գտնվող, կրկնվող կամ տևական գործողություններ:

Հայերենում այս տարբերությունները սովորաբար արտահայտվում են տարբեր դերբայների կամ ժամանակաձևերի միջոցով (օրինակ՝ «գրում էի» և «գրեցի»): Չեխերենում, սակայն, սա արտահայտվում է բառային մակարդակով՝ նախածանցների կամ հիմքի փոփոխության միջոցով (օրինակ՝ «psát» - անկատար, «napsat» - կատարյալ): Թարգմանչի համար չափազանց կարևոր է ճիշտ որոշել գործողության բնույթը հայերեն տեքստում և ընտրել համապատասխան չեխական բայական զույգը, քանի որ սխալ ընտրությունը կարող է ամբողջությամբ խեղաթյուրել նախադասության տրամաբանությունը:

Բառերի Դասավորությունը և Կլիտիկների Խիստ Օրենքները

Հայերենում բառերի դասավորությունը նախադասության մեջ համեմատաբար ազատ է, թեև այն ենթարկվում է տրամաբանական շեշտի կանոններին: Չեխերենում բառերի կարգը նույնպես ճկուն է, սակայն գոյություն ունի մի խիստ կանոն, որը հայտնի է որպես «կլիտիկների» (clitika) օրենք կամ Վակերնագելի օրենք: Կլիտիկները թույլ, անշեշտ բառեր են (օրինակ՝ անդրադարձ դերանունները՝ se, si, օժանդակ բայերը՝ by, դերանունների կարճ ձևերը՝ mi, ti, ho), որոնք նախադասության մեջ միշտ պետք է զբաղեցնեն երկրորդ շարահյուսական դիրքը:

Հայերենից թարգմանելիս հաճախ հանդիպում է սխալ, երբ թարգմանիչը փորձում է չեխերեն նախադասությունը կառուցել հայերենի բառացի հաջորդականությամբ: Դա հանգեցնում է կլիտիկների սխալ տեղադրմանը, ինչը չեխերենում համարվում է կոպիտ քերականական սխալ և իսկույն մատնում է ոչ մայրենի լեզվակրի ներկայությունը: Շարահյուսական այս կառույցների ճիշտ վերադասավորումը պրոֆեսիոնալ թարգմանության անկյունաքարն է:

Որոշիչ Հոդի Բացակայությունը և Տեղեկատվական Հոսքը

Ժամանակակից հայերենում որոշիչ հոդը (ը/ն) կարևոր դեր է խաղում գոյականի որոշյալությունը ցույց տալու համար: Չեխերենում, ինչպես և սլավոնական լեզուների մեծ մասում (բացառությամբ բուլղարերենի և մակեդոներենի), որոշիչ կամ անորոշ հոդեր չկան: Սա նշանակում է, որ հայերեն որոշյալ գոյականների իմաստը չեխերենում պետք է փոխանցվի այլ լեզվական միջոցներով:

Այդ միջոցներից են ցուցական դերանունների (ten, ta, to, tito) չափավոր կիրառումը կամ նախադասության տեղեկատվական կառուցվածքի (aktuální členění větné) փոփոխությունը: Չեխերենում նոր կամ կարևոր տեղեկությունը (ռեմա) սովորաբար տեղադրվում է նախադասության վերջում, իսկ արդեն հայտնի տեղեկությունը (թեմա)՝ սկզբում: Բառերի ճիշտ դասավորության շնորհիվ ընթերցողն առանց հոդերի էլ հասկանում է՝ խոսքը վերաբերում է արդեն հայտնի՞, թե՞ նոր առարկայի:

Մշակութային Իրողությունների (Realities) Տեղայնացում

Թարգմանությունը միայն բառերի փոխադրում չէ. այն երկու մշակույթների երկխոսություն է: Հայաստանն ու Չեխիան ունեն տարբեր պատմական, կրոնական և կենցաղային ավանդույթներ, ինչն անմիջականորեն արտացոլվում է լեզվամտածողության մեջ: Հայերենից չեխերեն թարգմանելիս հաճախ են հանդիպում այնպիսի բառեր, որոնք չունեն ուղղակի համարժեքներ չեխերենում:

• Խոհանոցային տերմիններ. «Լավաշ», «խաշ», «հարիսա» կամ «տժվժիկ» բառերը չեխ ընթերցողին ներկայացնելիս պետք է օգտագործել տրանսլիտերացիա՝ կից նկարագրական բացատրությամբ կամ մշակութային մոտարկմամբ:
• Ազգային սովորույթներ և պատմական տերմիններ. Հայկական ավանդական ծիսակատարությունների կամ պատմական իրողությունների (օրինակ՝ «խաչքար», «խնամախոսություն») ճշգրիտ փոխանցումը պահանջում է թարգմանչական նուրբ մոտեցում, որպեսզի տեքստը չծանրաբեռնվի երկարաշունչ բացատրություններով, բայց միևնույն ժամանակ մնա հասկանալի:
• Չեխական իրողությունների տեղայնացում. Եթե թարգմանությունն իրականացվում է հակառակ ուղղությամբ կամ երկխոսության համատեքստում, այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են «hospoda» (ավանդական չեխական փաբ/գարեջրատուն) կամ «chataření» (ամառանոցային մշակույթ), պետք է ներկայացվեն այնպես, որ հայ ընթերցողը հասկանա դրանց մշակութային կշիռը, այլ ոչ միայն բառացի նշանակությունը:

Գործնական Խորհուրդներ Պրոֆեսիոնալ Թարգմանիչներին

Որակյալ և բնական հնչողությամբ թարգմանություն ստանալու համար խորհուրդ է տրվում կիրառել հետևյալ գործնական մեթոդները.

1. Օգտագործեք միջնորդ լեզուներ. Քանի որ ուղիղ հայերեն-չեխերեն մասնագիտական բառարանները քիչ են, տերմինաբանական ճշգրտությունն ապահովելու համար համեմատեք տեքստերը անգլերենի, ռուսերենի կամ գերմաներենի համապատասխան թարգմանությունների հետ:
2. Ուշադրություն դարձրեք հարգալից ձևերին. Թե՛ հայերենում, թե՛ չեխերենում գոյություն ունի դիմելաձևի տարբերակում (դու/Դուք - tykání/vykání): Ապահովեք, որ այս տոնայնությունը պահպանվի ողջ տեքստում:
3. Խուսափեք կառուցվածքային պատճենումից (Calque). Երբեք մի՛ փորձեք չեխերեն նախադասությունը կառուցել հայերենի շարահյուսական կանոններով: Թույլ տվեք, որ նախադասությունը «շնչի» չեխերենին բնորոշ ռիթմով:
4. Մայրենի լեզվակրի սրբագրում. Վերջնական տեքստը միշտ ներկայացրեք չեխ մայրենի լեզվակիր սրբագրողին: Միայն լեզվակիրը կարող է նկատել այն նուրբ ոճական շեղումները, որոնք անտեսանելի են նույնիսկ փորձառու թարգմանչի համար:

Վերջաբան. Լեզվական Կամուրջների Կառուցումը

Հայերենից չեխերեն թարգմանությունը պարզապես մեխանիկական աշխատանք չէ, այլ ստեղծագործական և գիտական բարդ գործընթաց: Այն պահանջում է երկու լեզուների քերականական նրբությունների խորը տիրապետում, շարահյուսական կառույցների ճկուն վերափոխում և մշակութային զգայունություն: Յուրաքանչյուր հաջողված թարգմանություն նոր կամուրջ է գցում հայկական հնամենի, արևելաքրիստոնեական քաղաքակրթության և չեխական կենտրոնաեվրոպական, սլավոնական հարուստ ժառանգության միջև՝ նպաստելով երկու ժողովուրդների մշակութային և գիտական մերձեցմանը: