ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບພື້ນຖານຂອງທັງສອງພາສາ
ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາມາໂອຣີ (Māori) ແມ່ນຂະບວນການທີ່ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ, ໂຄງສ້າງ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ (Inflection) ແລະ ນຳໃຊ້ລະບົບວັນນະຍຸດໃນການກຳນົດຄວາມໝາຍ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາມາໂອຣີ ເຊິ່ງເປັນພາສາພື້ນເມືອງຂອງປະເທດນິວຊີແລນ ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອົດສະໂຕຣນີຊຽນ (Austronesian) ທີ່ມີລະບົບໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ໂດຍສະເພາະການນຳໃຊ້ຄຳຊີ້ບອກ ຫຼື ຄຳອຸປະສັກ (Particles) ໃນການກຳນົດໜ້າທີ່ຂອງຄຳ ແລະ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳໃນປະໂຫຍກ. ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມແຕກຕ່າງພື້ນຖານນີ້ແມ່ນກຸນແຈສຳຄັນທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດຖ່າຍທອດຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ແລະ ບໍ່ສູນເສຍຄວາມໝາຍເດີມ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນ
ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານແມ່ນສິ່ງທ້າທາຍທຳອິດທີ່ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນ. ພາສາລາວນຳໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ເຊັ່ນ: "ຂ້ອຍ (Subject) ກິນ (Verb) ເຂົ້າ (Object)". ແຕ່ພາສາມາໂອຣີນຳໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ ກິລິຍາ-ປະທານ-ກຳ (Verb-Subject-Object ຫຼື VSO) ເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ຕົວຢ່າງ: ປະໂຫຍກວ່າ "Kei te kai ahau i te raihi" ຈະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳບອກການເວລາ ແລະ ຄຳກິລິຍາ "Kei te kai" (ກຳລັງກິນ), ຕາມດ້ວຍປະທານ "ahau" (ຂ້ອຍ) ແລະ ປິດທ້າຍດ້ວຍກຳ "i te raihi" (ເຂົ້າ). ການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງນີ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການຈັດລຽງລະບົບຄວາມຄິດໃໝ່ທັງໝົດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການສື່ຄວາມໝາຍ ໂດຍສະເພາະໃນປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມຍາວ ແລະ ຊັບຊ້ອນ.
ນອກຈາກນີ້, ພາສາມາໂອຣີຍັງມີລະບົບການສະແດງການເວລາ ແລະ ລັກສະນະອາການ (Tense and Aspect) ຜ່ານຄຳຊີ້ບອກທີ່ວາງໄວ້ໜ້າຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນ: "Kei te" (ປັດຈຸບັນກຳລັງເຮັດ), "I" (ອະດີດ), "Kua" (ເຮັດແລ້ວ/ສຳເລັດ), ແລະ "Ka" (ອະນາຄົດ ຫຼື ການເລີ່ມຕົ້ນ). ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາອາດຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ: "ໄດ້", "ພວມ", "ຈະ", "ແລ້ວ" ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍບໍ່ໃຊ້ເລີຍ ໂດຍອາໄສບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກໃນການບອກເວລາ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນການແປຈາກພາສາລາວເປັນພາສາມາໂອຣີ, ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງພາສາຕົ້ນທາງຢ່າງລະອຽດເພື່ອເລືອກໃຊ້ຄຳຊີ້ບອກການເວລາໃນພາສາມາໂອຣີໃຫ້ຖືກຕ້ອງທີ່ສຸດ ເພາະການເລືອກຄຳຊີ້ບອກທີ່ຜິດພາດອາດປ່ຽນແປງເວລາຂອງເຫດການທັງໝົດໃນບົດຄວາມ.
ລະບົບສັບພະນາມ ແລະ ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງທີ່ຊັບຊ້ອນ
ລະບົບຄຳສັບພະນາມໃນພາສາມາໂອຣີມີຄວາມຊັບຊ້ອນກວ່າພາສາລາວຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ພາສາມາໂອຣີມີການແບ່ງສັບພະນາມຕາມຈຳນວນຄົນຢ່າງຊັດເຈນ ເຊັ່ນ: ເອກະພົດ (ຄົນດຽວ), ທະວິພົດ (ສອງຄົນ), ແລະ ພະຫູພົດ (ສາມຄົນຂຶ້ນໄປ). ທີ່ສຳຄັນໄປກວ່ານັ້ນ, ຍັງມີການແຍກລະຫວ່າງ "ພວກເຮົາແບບລວມຜູ້ຟັງ" (Inclusive "we" - ຜູ້ເວົ້າ ແລະ ຜູ້ຟັງ) ເຊັ່ນ: "tāua" (ພວກເຮົາສອງຄົນລວມທັງເຈົ້າ) ແລະ "tatou" (ພວກເຮົາທັງໝົດລວມທັງພວກເຈົ້າ) ກັບ "ພວກເຮົາແບບບໍ່ລວມຜູ້ຟັງ" (Exclusive "we" - ຜູ້ເວົ້າກັບກຸ່ມຂອງຕົນ ແຕ່ບໍ່ລວມຜູ້ຟັງ) ເຊັ່ນ: "māua" (ພວກເຮົາສອງຄົນແຕ່ບໍ່ລວມເຈົ້າ) ແລະ "mātou" (ພວກເຮົາທຸກຄົນແຕ່ບໍ່ລວມພວກເຈົ້າ). ການແປຄຳວ່າ "ພວກເຮົາ" ຈາກພາສາລາວຈຶ່ງຕ້ອງເບິ່ງບໍລິບົດຢ່າງໃກ້ຊິດວ່າຜູ້ເວົ້າກຳລັງສື່ສານກັບໃຜ ແລະ ໝາຍເຖິງໃຜແດ່ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການສື່ສານ.
ອີກຈຸດໜຶ່ງທີ່ເປັນເອກະລັກແມ່ນ ລະບົບການສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດຄື ປະເພດ "A" ແລະ "O" (A and O categories of possession). ປະເພດ "A" ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງສາມາດຄວບຄຸມ, ສ້າງຂຶ້ນ ຫຼື ຄອບຄອງໄດ້ໂດຍກົງ ເຊັ່ນ: ອາຫານ, ລູກ, ເຄື່ອງມື, ຫຼື ວຽກງານ. ສ່ວນປະເພດ "O" ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ຢູ່ເໜືອການຄວບຄຸມຂອງບຸກຄົນ, ສິ່ງທີ່ກຳນົດມາແຕ່ເກີດ ຫຼື ສິ່ງທີ່ເຮົາເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃຕ້ ເຊັ່ນ: ພໍ່ແມ່, ບັນພະບຸລຸດ, ເຮືອນ, ທີ່ດິນ, ຊື່, ແລະ ອະໄວຍະວະ. ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ (ເຊິ່ງໃຊ້ພຽງແຕ່ຄຳວ່າ "ຂອງ") ດັ່ງນັ້ນນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ດ້ານວັດທະນະທຳມາໂອຣີຢ່າງເລິກເຊິ່ງເພື່ອເລືອກໃຊ້ລະຫວ່າງ "a" ແລະ "o" ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວມາໂອຣີ.
ການປັບປ່ຽນບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ແນວຄິດສະເພາະ
ພາສາມາໂອຣີມີຄຳສັບທີ່ສະທ້ອນເຖິງຄຸນຄ່າທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ຈິດວິນຍານທີ່ບໍ່ສາມາດແປເປັນພາສາອື່ນໄດ້ໂດຍກົງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "Mana" (ອຳນາດ, ກຽດສັກສີ, ບາລະມີທາງຈິດວິນຍານ), "Tapu" (ສິ່ງສັກສິດ ຫຼື ສິ່ງຕ້ອງຫ້າມ), "Whanaungatanga" (ຄວາມສຳພັນແບບຄອບຄົວ ແລະ ການຮ່ວມມືກັນ), ແລະ "Kaitiakitanga" (ການເປັນຜູ້ພິທັກຮັກສາທຳມະຊາດ). ການແປຄຳສັບເຫຼົ່ານີ້ຈາກພາສາລາວ ເຊິ່ງມີແນວຄິດທາງພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວັດທະນະທຳອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ເຊັ່ນ: "ບຸນ", "ກຳ", "ບາລະມີ" ຫຼື "ຄວາມເກງໃຈ" ຕ້ອງການການອະທິບາຍ ຫຼື ການປຽບທຽບທີ່ລະມັດລະວັງ ບໍ່ສາມາດແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳໄດ້ ເພາະອາດຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຜິດພ້ຽນ ຫຼື ສູນເສຍຄຸນຄ່າທາງຈິດວິນຍານໄປ. ນັກແປທີ່ດີຕ້ອງພະຍາຍາມຊອກຫາຄວາມໝາຍທີ່ເລິກເຊິ່ງ ແລະ ຖ່າຍທອດອອກມາໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບລະບົບຄວາມເຊື່ອຂອງກຸ່ມເປົ້າໝາຍ.
ເຕັກນິກ ແລະ ຄຳແນະນຳສຳລັບການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ
- ວິເຄາະບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກກ່ອນເລີ່ມແປ: ເນື່ອງຈາກພາສາລາວບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳຕາມການເວລາ, ນັກແປຕ້ອງຄົ້ນຫາຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ: "ມື້ວານນີ້", "ຕອນນີ້", ຫຼື "ໃນອະນາຄົດ" ໃນຂໍ້ຄວາມຕົ້ນສະບັບ ເພື່ອໄປເລືອກໃຊ້ຄຳຊີ້ບອກການເວລາ (Tense markers) ທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາມາໂອຣີ.
- ລະມັດລະວັງການໃຊ້ຄຳສັບພະນາມ: ກວດສອບຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຜູ້ເວົ້າ ແລະ ຜູ້ຟັງສະເໝີ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມໃນພາສາມາໂອຣີທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນກຸ່ມລວມ (Inclusive) ຫຼື ບໍ່ລວມ (Exclusive) ຢ່າງເໝາະສົມ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍຫຼີກເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃນສັນຍາ ຫຼື ເອກະສານທາງການ.
- ການແປແບບປັບບໍລິບົດ (Localization): ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບກົງຕົວໃນກໍລະນີທີ່ພົບຄຳສັບທາງວັດທະນະທຳ. ຄວນຊອກຫາຄຳສັບທີ່ມີແນວຄິດໃກ້ຄຽງກັນ ຫຼື ໃຊ້ວິທີການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມໃນວົງເລັບເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ອ່ານເຂົ້າໃຈບໍລິບົດໄດ້ດີຂຶ້ນ ໂດຍສະເພາະຄຳສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເຊື່ອ ແລະ ປະເພນີ.
- ການກວດທານໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານ: ຫຼັງຈາກການແປສຳເລັດ, ຄວນສົ່ງໃຫ້ຜູ້ທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາມາໂອຣີ (Native Speaker) ກວດກາຄວາມຖືກຕ້ອງທາງດ້ານພາສາ ແລະ ຄວາມເໝາະສົມທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າຂໍ້ຄວາມທີ່ແປອອກມານັ້ນມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ໃຫ້ກຽດແກ່ວັດທະນະທຳຂອງທັງສອງຝ່າຍ.
ຄວາມສຳຄັນຂອງການແປໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
Layout ແລະ ໂຄງສ້າງການແປລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາມາໂອຣີ ເຖິງວ່າຈະເປັນຄູ່ພາສາທີ່ບໍ່ຄ່ອຍພົບເຫັນທົ່ວໄປ, ແຕ່ມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງໃນການສ້າງຂົວຕໍ່ທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ການສຶກສາ ແລະ ການຮ່ວມມືລະຫວ່າງປະເທດໃນພາກພື້ນອາຊີ-ປາຊີຟິກ. ໃນຍຸກໂລກາພິວັດ, ການແລກປ່ຽນທາງດ້ານວັດທະນະທຳລະຫວ່າງອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ແລະ ເຂດໂພລີນີເຊຍໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນ. ການເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ຈຸດພິເສດຂອງແຕ່ລະພາສາຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້, ປະສົບການ ແລະ ວັດທະນະທຳອັນລ້ຳຄ່າຂອງປະຊາຊົນທັງສອງຊາດໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ຊັດເຈນ ແລະ ເຄົາລົບເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄວາມພະຍາຍາມໃນການສຶກສາຄູ່ພາສານີ້ຍັງເປັນການສົ່ງເສີມຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານພາສາ ແລະ ປົກປັກຮັກສາມໍລະດົກທາງປັນຍາຂອງມະນຸດຊາດໃຫ້ຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປ.