Fampidirana ny Olana sy ny Harena ara-Piteny eo amin'ny Malagasy sy ny Yoruba
Ny fandikana teny avy amin'ny fiteny malagasy ho amin'ny fiteny yoruba dia iray amin'ireo sehatra feno fanamby nefa koa manankarena indrindra eo amin'ny tontolon'ny fandikana teny afrikanina. Ny fiteny malagasy, izay ao anatin'ny fianakaviam-piteny aostroneziana, dia miavaka tanteraka amin'ny fiteny yoruba, izay anisan'ny fianakaviam-piteny Niger-Congo, ampiasaina indrindra any Nizeria sy ny firenena manodidina azy any Afrika Andrefana. Ity lahatsoratra ity dia manome fanadihadiana lalina momba ny dingana, ny olana manokana, ary ny torohevitra mahasoa ho an'ireo mpandika teny mitady hamorona dika teny tonga lafatra sy mahatoky ny kolontsaina roa tonta.
Ny Fahasamihafan'ny Firafitry ny Fehezanteny: Ny Sakana avy amin'ny VOS mankany amin'ny SVO
Ny fitsipiky ny firafitry ny fehezanteny dia iray amin'ireo fahasamihafana misongadina indrindra eo amin'ireo fiteny roa ireo. Ny fiteny malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Verb-Object-Subject) na Matoanteny-Fameno-Lazaina. Ohatra, amin'ny fehezanteny tsotra malagasy hoe: "Manoratra boky ny mpianatra," ny matoanteny (Manoratra) no lohan'ny fehezanteny, arahin'ny fameno (boky), ary farany ny lazaina (ny mpianatra). Ity rafitra ity dia tsy fahita firy amin'ny fiteny maro manerana izao tontolo izao.
Etsy an-daniny, ny fiteny yoruba dia manaraka ny rafitra mahazatra SVO (Subject-Verb-Object) na Lazaina-Matoanteny-Fameno. Amin'ny fiteny yoruba, ny fehezanteny etsy ambony dia tsy maintsy amboarina ho: "Ny mpianatra manoratra boky" (amin'ny teny yoruba: "Akẹ́kọ̀ọ́ náà ń kọ ìwé"). Noho izany, ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mamantatra avy hatrany ny lazaina ao anatin'ny fehezanteny malagasy mba hametrahana azy eo am-piandohan'ny fehezanteny yoruba. Ny tsy fitandremana amin'io fanovana rafitra io dia mety hahatonga ny dika teny ho sarotra takarina na tsy voajanahary ho an'ny teratany yoruba.
Ny Fanambin'ny Lantom-peo (Tones) eo amin'ny Fiteny Yoruba
Ny fiteny yoruba dia fiteny misy lantom-peo (tonal language). Izany dia midika fa ny teny iray dia mety hanana endrika mitovy tanteraka amin'ny fanoratana tsotra saingy tsy mitovy ny heviny arakaraka ny lantom-peo iantsoana azy. Misy lantom-peo telo lehibe amin'ny teny yoruba: ny ambony (do), ny antonony (re), ary ny ambany (mi). Mampiasa mari-peo manokana eo ambonin'ny zanatsihy izy ireo mba hanamarihana izany.
Ohatra, ny teny hoe "oko" dia mety hidika hoe "sambo" na "saha" na "vady" arakaraka ny lantom-peo ampiasaina. Ho an'ny mpandika teny malagasy, izay tsy zatra ity rafitra tonal ity ao amin'ny fiteny niaviany, dia mila fitandremana fatratra ny fisafidianana ny teny mety. Ny fahazoana ny tontolon'ny fehezanteny (context) no fitaovana tsara indrindra hisorohana ny fahadisoana. Rehefa manoratra ny dika teny farany amin'ny teny yoruba, dia tsy maintsy apetraka tsara ny mari-peo rehetra mba tsy hampikorontana ny sain'ny mpamaky.
Ny Morphologie sy ny Fampiasana Tovana ary Tsoldika
Ny fiteny malagasy dia fiteny mampiasa affixation be dia be (agglutinative tendencies). Ny matoanteny iray dia mety hisy fiovana maro arakaraka ny tovona (prefixes), tsofoka (infixes), ary tovana (suffixes) ampiarahina aminy. Ity fiovana ity dia afaka maneho fitodika maro samihafa toy ny fitodika mpanao, fitodika atao, na fitodika mpandray. Ohatra: "mividy" (mpanao), "vidina" (atao), "ividianana" (mpandray/tanjona).
Amin'ny fiteny yoruba, ny matoanteny dia tsy miovaova endrika amin'ny alalan'ny affixation be loatra tahaka izany. Ny teny yoruba kosa dia mampiasa teny kely fanampiny (particles na auxiliaries) mba hanehoana ny fotoana sy ny fomba (tense and aspect). Ny mpandika teny dia mila mahatakatra tsara ny hevitra fonosin'ny fitodiky ny matoanteny malagasy mba hahafahany mifidy ny mpanampy matoanteny yoruba mifanaraka amin'izany indrindra, fa tsy mitady teny tokana hitovy aminy.
Ny Fampifanarahana ara-Kolontsaina: Ny Ohabolana sy ny Òwe
Ny fandikana teny tsara dia tsy fandikana teny fotsiny fa fandikana kolontsaina ihany koa. Na ny Malagasy na ny Yoruba dia samy manana kolontsaina mifototra amin'ny lovantsofina am-bava sy ny fanajana ny fahendren'ny razana. Ny ohabolana dia mitana toerana lehibe amin'ny fifampiresahana eo amin'ny fiainana andavanandro.
Rehefa mandika ohabolana malagasy ho amin'ny teny yoruba, dia matetika tsy mahomby ny fandikana ara-bakiteny. Ohatra, ny ohabolana malagasy malaza hoe: "Ny akanga tsara soratra tsy mahalana ny any an-tsaha," izay milaza fa na manana endrika tsara aza ny olona iray, dia tsy afaka misaraka amin'ny namany na ny fiarahamonina misy azy. Ny mpandika teny dia tsy tokony handika ny teny hoe "akanga" na "tsaha" amin'ny teny yoruba. Ny tokony hataony dia ny mitady ohabolana yoruba (òwe) mifanaraka amin'izany hevitra izany, toy ny ohabolana miresaka momba ny firaisankina sy ny maha-iray ny fiarahamonina. Mitaky fahalalana lalina ny kolontsaina yoruba sy malagasy izany dingana izany.
Fisafidianana Teny Vaovao sy ny Fahasamihafan'ny Voambolana Teknika
Ny iray amin'ireo fanamby lehibe amin'izao fotoana izao dia ny fandikana ny voambolana teknika, ny teknolojia vaovao, ary ny siansa. Na ny fiteny malagasy na ny fiteny yoruba dia samy mbola eo am-pamoronana na am-pisamborana teny vaovao (neologisms) avy amin'ny fiteny eoropeana toy ny frantsay sy ny anglisy.
Rehefa mandika lahatsoratra ara-teknolojia, ny mpandika teny dia tokony hanaraka ireto fomba ireto:
- Ny fisamborana teny (Borrowing): Fampiasana ny teny iraisam-pirenena saingy amboarina ho mifanaraka amin'ny fitsipi-panoratana sy ny feon'ny teny yoruba (ohatra: "Kọ̀m̀pútà" avy amin'ny "Computer").
- Ny fanazavana (Paraphrasing): Raha tsy misy teny mifanaraka aminy mihitsy, dia tsara kokoa ny manazava fohy ny hevitr'ilay fitaovana na hevitra teknika mba ho takatry ny mpamaky yoruba.
Torohevitra Volamena ho an'ny Mpandika Teny
Mba hahazoana dika teny tsara kalitao avo lenta, ireto misy torohevitra manan-danja tokony harahina:
- Vakio manontolo ny lahatsoratra loharano: Aza manomboka mandika raha tsy mbola azonao tsara ny tontolon'ny lahatsoratra malagasy. Ny lantom-peo sy ny fomba fanoratra (formal na informal) dia tsy maintsy tazonina hatramin'ny farany.
- Hajao ny rafitra ara-piaraha-monina: Ny kolontsaina yoruba dia manome lanja lehibe ny taona sy ny ambaratonga eo amin'ny fiarahamonina. Ampiasao ny mpisolo tena fanajana mifanaraka amin'izany rehefa mandika resaka na lahatsoratra misy fifandraisan'ny samy olona ianao.
- Manaova fanitsiana miaraka amin'ny teratany: Ny dika teny farany dia tokony hovakian'ny olona iray manana ny teny yoruba ho teny nibeazana (native speaker) mba hahazoana antoka fa tsy misy fehezanteny hafahafa na tsy voajanahary tavela.
Fehiny sy ny Lalana Tokony Hombana
Ny fandikana teny avy amin'ny fiteny malagasy ho amin'ny fiteny yoruba dia asa masina izay mitaky faharetana, fahaizana ara-piteny lalina, ary fanajana ny kolontsain'ny roa tonta. Na dia eo aza ny fahasamihafana ara-pitsipika sy ara-peo, ny mpandika teny mahay dia mahita lalana hatrany hampitana ny hafatra am-pahamendrehana. Amin'ny alalan'ny fampiharana ireo torohevitra sy fandinihana voalaza ato amin'ity lahatsoratra ity, dia azo antoka fa hihatsara hatrany ny kalitaon'ny dika teny malagasy-yoruba, izay hitondra anjara biriky lehibe amin'ny fifandraisan'ny firenena afrikanina samy afrikanina.