Ny fandikana teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Esperanto dia dingana manokana sy mahaliana izay mampifandray ny fiteny Aostrôneziana tranainy iray amin'ny fiteny iraisam-pirenena namboarina mba ho tsotra sy mirindra. Mba hahazoana dika teny tsara sy manana kalitao, dia ilaina ny mahatakatra ny rafitra ara-pitenenana, ny fitsipi-pitenenana, ary ny fahasamihafana ara-kolontsaina eo amin'ireo fiteny roa ireo. Ity lahatsoratra ity dia manome fanazavana amin'ny antsipiriany momba ny dingana rehetra tokony harahina, ireo fitsipika manan-danja, ary ny soso-kevitra praktika hahombiazana amin'ity karazana fandikana teny ity.
Ny Fahasamihafana Ara-drafitra eo amin'ny Fiteny Roa
Ny iray amin'ireo fahasamihafana lehibe indrindra eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Esperanto dia ny filaharan'ny teny ao anaty fehezanteny. Ny teny Malagasy dia fiteny mampiasa ny rafitra Matoanteny - Fameno - Mpanao (VOS - Verb-Object-Subject). Midika izany fa ny matoanteny no manokatra ny fehezanteny matetika, arahin'ny fameno mivantana, ary ny mpanao no apetraka any amin'ny farany. Ohatra, amin'ny teny Malagasy: "Mamaky boky ny mpianatra".
Ny teny Esperanto kosa dia mampiasa ny rafitra Mpanao - Matoanteny - Fameno (SVO - Subject-Verb-Object) ho rafitra fototra, saingy malalaka kokoa ny filaharany noho ny fisian'ny accusative. Ny ohatra teo aloha amin'ny Esperanto dia adika hoe: "La lernanto legas libron". Saingy azo atao ihany koa ny manoratra hoe "Libron legas la lernanto" na "La lernanto libron legas" nefa tsy miova ny dikany. Ity fahalalahana ity dia mety hampifangaro ny mpandika teny Malagasy raha tsy mahay mitantana tsara ny fitsipika mifehy ny fameno izy.
Fitsipika Volamena amin'ny Fandikana Teny ho amin'ny Esperanto
1. Ny Fampiasana ny Accusative (Ny Tovana "-n")
Ao amin'ny teny Esperanto, tsy maintsy ampiana ny tovana "-n" ny anarana na mpisolo anarana ary ny mpamari-toetra miaraka aminy rehefa izy ireo no fameno mivantana ao anaty sazy. Tsy misy an'izany fitsipika izany ao amin'ny teny Malagasy, satria ny toerana misy ny teny ao anaty sazy ihany no mamaritra ny anjara asany. Mpandika teny maro no manadino an'io tovana "-n" io rehefa mandika teny avy amin'ny teny Malagasy. Raha adika hoe "La hundo mordas la kato" fa tsy "La hundo mordas la katon" (Nanaikitra ny saka ny alika), dia ho diso ny fitsipika ary mety tsy ho mazava hoe iza no nanaikitra an'iza.
2. Ny Rafitry ny Tovona sy Tovana ao amin'ny Esperanto
Ny Esperanto dia fiteny mampiasa rafitra matematika sy mirindra tsara amin'ny alalan'ny fakanteny sy ny tovana na tovona. Ny teny Malagasy koa dia fiteny be tovona sy tovana (affixes), saingy tsy mitovy ny fampiasana azy. Ny mpandika teny dia tokony hahafantatra tsara ny fifandraisan'ny tovona malagasy amin'ireo tovana esperanto. Ohatra:
- Ny tovona malagasy "mamp-" na "maha-" (manondro fanaovana na fahatongavana ho zavatra iray) dia mifanaraka amin'ny tovana esperanto "-ig-" na "-iĝ-". Ohatra: bona (tsara) -> bonigi (mampatsara), ruĝa (mena) -> ruĝiĝi (fotsy lasa mena na menatra).
- Ny tovona manondro fahafahana toy ny "azo-" dia mifanaraka amin'ny tovana esperanto "-ebl-". Ohatra: manĝi (mihinana) -> manĝebla (azo hanina).
- Ny tovona manondro fitaovana na fomba fanaovana zavatra dia azo adika amin'ny tovana "-il-". Ohatra: tranĉi (manapaka) -> tranĉilo (antsy / fitaovana fanapahana).
3. Ny Fifanarahana eo amin'ny Anarana sy ny Mpamari-toetra
Ao amin'ny teny Esperanto, ny mpamari-toetra dia tsy maintsy mifanaraka amin'ny anarana mikambana aminy amin'ny isa sy ny anjara asa. Raha maro ny anarana (ampiana "-j"), dia maro koa ny mpamari-toetra (ampiana "-j"). Raha fameno mivantana izy ireo, dia samy ampiana "-n". Ohatra amin'ny teny malagasy: "Mamaky boky tsara alika roa". Amin'ny teny Esperanto: "Du hundoj legas bonajn librojn". Ity fifanarahana roa sosona ity dia mitaky fitandremana tsara amin'ny fandikana teny.
Olana Ara-kolontsaina sy ny Paikady Handresena Azy
Ny teny Malagasy dia manana voambolana maro mifamatotra amin'ny fomba amam-panao sy ny soatoavina malagasy, toy ny "fihavanana", "tandro vadin-koditra", "fanahy", ary "hasina". Satria ny teny Esperanto dia fiteny tsy manana firenena na kolontsaina nentim-paharazana manokana, tsy misy teny tokana mifanaraka amin'ireo hevitra ireo mivantana.
Mba handikana an'ireo soatoavina ireo, ny mpandika teny dia afaka mampiasa fomba roa: ny fandikana ara-panahy amin'ny alalan'ny teny mitambatra na ny fanazavana fohy ao anaty fonosana. Ohatra, ny teny hoe "fihavanana" dia azo adika amin'ny alalan'ny teny hoe "frateco" (fifandraisan-drahalahy) na "komunuma solidareco" (firaisankina eo amin'ny fiarahamonina) na koa "harmonia kunvivado" (fiaraha-miaina anaty filaminana sy firindrana). Ny fisafidianana ny teny tsara indrindra dia miankina foana amin'ny tontolon'ny lahatsoratra nadika.
Soso-kevitra Praktika ho an'ny Mpandika Teny Matihanina
Mba hahatonga ny dika teny ho matihanina sy ho mora vakina ho an'ny olona zatra ny teny Esperanto, dia ireto misy torohevitra vitsivitsy tokony harahina:
- Mianara sy mampiasà rakibolana sahaza: Ny fampiasana ny rakibolana ofisialy toy ny Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) dia manampy amin'ny fisafidianana ny voambolana marina sy ny fandikana ny hevitra sarotra.
- Soraty amin'ny fomba tsotra ny fehezanteny: Ny teny Malagasy indraindray dia mampiasa fehezanteny lava sy feno teny mampifandray. Amin'ny Esperanto, tsara kokoa ny manoratra fehezanteny fohy, mazava, ary mivantana mba hisorohana ny fifangaroan'ny dikan'ny tovana "-n" sy ny filaharan'ny teny.
- Tandremo ny fampiasana ny mpisolo anarana: Ny teny Malagasy dia manana fanavahana eo amin'ny "izahay" (excl.) sy "isika" (incl.). Ny teny Esperanto kosa dia mampiasa teny tokana fotsiny, dia ny "ni". Raha manan-danja ny fahasamihafana ao amin'ny lahatsoratra, dia tokony ampiana fanazavana manokana ny mpandika teny.
- Haino tsara ny feo mpanao sy ny feo fameno (Active and Passive Voice): Ny teny Malagasy dia mampiasa ny matoanteny amin'ny feo fameno (passive) matetika kokoa noho ny feo mpanao. Amin'ny teny Esperanto kosa, ny feo mpanao (active voice) no mora ampiasaina sy mahazatra kokoa. Aza misalasala manova ny rafitry ny sazy avy amin'ny passive ho amin'ny active rehefa mandika teny ho amin'ny Esperanto mba ho lasa voajanahary kokoa ny vokatry ny fandikana teny.
Famaranana
Ny fandikana teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Esperanto dia dingana manan-danja izay tsy mitaky fahaizana voambolana fotsiny fa fahatakarana lalina ny rafitra lojika sy ny fitsipiky ny fiteny roa tonta. Na dia eo aza ny fahasamihafana lehibe eo amin'ny filaharan'ny teny sy ny fomba fiteny ara-kolontsaina, ny fahafahan'ny teny Esperanto mamorona teny vaovao sy ny fahitsian'ny fitsipiny dia manome fitaovana lehibe ho an'ny mpandika teny mba hampitana ny hafatry ny teny Malagasy amin'ny fomba lavorary indrindra. Ny fanarahana ireo fitsipika sy soso-kevitra voalaza ato amin'ity torolalana ity dia antoka iray hahazoana dika teny madio, mazava, ary manara-penitra.