Ntụgharị asụsụ n'etiti asụsụ abụọ sitere n'ezinụlọ asụsụ dị iche iche na-abụkarị nnukwu ọrụ nwere ọtụtụ ihe ịma aka. Mgbe anyị na-ekwu maka ntụgharị asụsụ site na Igbo (asụsụ a na-asụ n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka, nke dị n'ezinụlọ asụsụ Niger-Congo) gaa na Javanese (asụsụ a na-asụ na Java, Indonesia, nke dị n'ezinụlọ asụsụ Austronesian), anyị na-abanye n'ime njikọ omenala abụọ pụrụ iche. Nke a abụghị naanị mgbanwe okwu site na nchekwa data gaa na nke ọzọ, kama ọ bụ nka nke chọrọ nghọta miri emi banyere otu ndị mmadụ si eche echiche, na-akpa agwa, na otu ha si asọpụrụ ibe ha.
Ọdịiche Dị n'Etiti Igbo na Javanese
Asụsụ Igbo bụ asụsụ ụda (tonal language), ebe ụda olu mmadụ ji kwuo okwu na-ekpebi ihe okwu ahụ pụtara. Dịka ọmụmaatụ, okwu bụ "ákwá" (cry), "àkwà" (bed), na "àkwá" (egg) nwere otu mkpụrụ edemede mana ihe ha pụtara dị iche n'ihi ụda olu. N'aka nke ọzọ, asụsụ Javanese abụghị asụsụ ụda n'ụzọ ahụ, mana ọ nwere usoro dị mgbagwoju anya nke ọkwa nkwanye ùgwù nke a na-akpọ "Pranatan Basa". Nke a pụtara na onye na-asụ Javanese ga-ahọrọ okwu dị iche iche dabere na onye ọ na-agwa okwu, afọ ndụ ya, na ọkwá ya n'obodo.
Ọkwa Nkwanye Ùgwù na Javanese megide Ụdị Asụsụ Igbo
Otu n'ime ihe kachasị mkpa onye ntụgharị asụsụ ga-ebu n'uche bụ usoro nkwanye ùgwù na Javanese. Asụsụ a kewara n'ụzọ atọ bụ isi:
- Ngoko: Nke a bụ ụdị asụsụ a na-ejikarị eme ihe n'etiti ndị enyi mepere anya, ndị hà nhata, ma ọ bụ mgbe onye tọrọ na-agwa onye ọ tọrọ okwu. Ọ bụ ụdị asụsụ nkịtị na nke anaghị etinye usoro nkwanye ùgwù pụrụ iche.
- Krama Madya: Ụdị a dị n'etiti. A na-eji ya eme ihe n'etiti ndị ọhụrụ ma ọ bụ n'ọnọdụ ebe a chọrọ nkwanye ùgwù dị nwayọọ n'ejighị ụdị asụsụ kachasị elu.
- Krama Inggil: Nke a bụ ụdị asụsụ nkwanye ùgwù kachasị elu. A na-eji ya eme ihe mgbe a na-agwa ndị tọrọ mmadụ, ndị isi obodo, ma ọ bụ na nzukọ gọọmentị na emume omenala okwu.
N'asụsụ Igbo, ọ bụ ezie na anyị enweghị ụdị asụsụ dị iche iche kpamkpam maka ọkwa nkwanye ùgwù dị otú a, anyị nwere ụzọ anyị si egosi nkwanye ùgwù. Anyị na-eji nnọchianya aha karịrị otu (plural pronouns) dịka "ụnụ" ma ọ bụ "ha" mgbe anyị na-agwa onye mekenye gaa okwu dịka akara nkwanye ùgwù. Onye ntụgharị asụsụ ga-enyerịrị ezigbo uche na nke a iji hụ na ọ sụgharịghị okwu Igbo e ji nkwanye ùgwù kwuo gaa na "Ngoko" na Javanese, nke nwere ike iweta mmejọ ma ọ bụ kpasuo onye na-agụ akwụkwọ ahụ iwe.
Usoro Grama na Syntaks: SVO na Ọdịiche Ya
Ma Igbo ma Javanese na-agbaso usoro ahịrịokwu nke Subject-Verb-Object (SVO). Nke a na-eme ka ọ dị mfe n'ụzọ ụfọdụ mgbe a na-asụgharị ahịrịokwu dị mfe. Dịka ọmụmaatụ:
- Igbo: Obi riri osikapa. (Subject: Obi, Verb: riri, Object: osikapa)
- Javanese (Ngoko): Obi mangan sego. (Subject: Obi, Verb: mangan, Object: sego)
Agbanyeghị na usoro a yiri, ihe isi ike na-ebute mgbe anyị na-abanye n'ihe gbasara tense (oge omume mere) na ngwaa inyeaka (auxiliary verbs). N'asụsụ Igbo, a na-eji nsonazụ (suffixes) na mgbanwe ụda olu egosi oge omume mere (dịka "riri" maka past tense, "na-eri" maka present continuous). Javanese, n'aka nke ya, anaghị agbanwe ngwaa ya maka tense. Kama nke ahụ, ha na-eji okwu ndị na-egosi oge dịka "wis" (emelala) ma ọ bụ "durung" (akabeghị) tupu ngwaa ahụ iji gosi mgbe ihe mere. Onye ntụgharị asụsụ ga-enwerịrị nka iji jikọta usoro mgbanwe ngwaa a nke ọma ka ọ ghara idafu nghọta nke oge n'ime ederede ya.
Ilu na Akpaala Okwu: Nsụgharị nke Pụtara Ihe
Ilu bụ mmanụ e ji eri okwu n'obodo Igbo. Ọ bụrụ na a sụgharịrị ilu Igbo n'ụzọ nkịtị (literal translation) gaa na Javanese, ọ ga-atụfu ihe ọ pụtara kpamkpam. N'otu aka ahụ, Javanese nwere ilu na okwu amamihe nke ha na-akpọ "Paribasan". Dịka ọmụmaatụ, ilu Igbo a na-ekwu na "Onye nwere mmadụ ka onye nwere ego" nwere ike ịchọta otu echiche ahụ na Javanese site na iji nkọwa ma ọ bụ ilu mpaghara ha nke na-akọwa mkpa mmekọrịta mmadụ na ibe ya dị karịa akụ na ụba.
Maka ntụgharị asụsụ dị mma, onye ọkachamara ga-enyocha isi okwu ahụ nke ọma, chọpụta ihe ilu ahụ na-ekwu n'ezie, wee chọọ okwu dabara adaba n'omenala Javanese nke ga-enye ndị na-agụ ya otu mmetụta ahụ. Nke a bụ ebe "transcreation" (ntụgharị na-eweta okike) na-abata karịa naanị ntụgharị nkịtị.
Atụmatụ na Ndụmọdụ maka Ndị Na-asụgharị Ihe
Iji hụ na ọrụ gị mara mma ma baa uru maka ndị na-agụ akwụkwọ na Java, gbasoo ndụmọdụ ndị a:
- Chọpụta Ndị Na-agụ Ihe: Tupu ịmalite, mara ma ederede gị ọ bụ maka ndị ntorobịa (ebe Ngoko nwere ike ikwesị ekwesị) ka ọ bụ maka ndị agadi, ndị nwere ọkwá dị elu, ma ọ bụ maka ọrụ gọọmentị (ebe Krama bụ iwu).
- Zere Ntụgharị Okwu na Okwu: Ntụgharị okwu na okwu na-emebi ụtọ asụsụ. Gbado anya n'echiche zuru oke nke ahịrịokwu ahụ ma jiri ụtọ asụsụ Javanese kwuo ya.
- Lebara Ụda na Dialect Anya: Igbo nwere ọtụtụ olumba (dialects) dịka Central Igbo, Onitsha, Owerri, wdg. Javanese nwekwara olumba dị iche iche dịka nke Central Java (Solo/Yogyakarta) nke a na-ewere dịka ọkọlọtọ, na nke East Java. Kpebie olumba ga-abụ nke a ga-eji rụọ ọrụ tupu oge eruo.
- Jiri Ngwá Ọrụ Enyemaka: Jiri dictionary na glossaries pụrụ iche mepụtara maka asụsụ abụọ a. Ebe ọ bụ na ọ na-esiri ike ịchọta dictionary sitere na Igbo gaa na Javanese ozugbo, ọtụtụ ndị na-eji Bekee dịka àkwà mmiri (bridge language). Mara na nke a nwekwara ike iweta mmejọ ma ọ bụrụ na a kpachapụghị anya.
Nchịkọta na Mkpa Ntụgharị a n'Ụwa Taa
Ntụgharị asụsụ n'etiti asụsụ Igbo na Javanese na-emeghe ụzọ maka mgbanwe omenala na azụmahịa ọhụrụ n'etleni mpaghara abụọ na-eto eto n'ụwa. Ndị na-arụ ọrụ a abụghị naanị ndị ntụgharị, kama ha bụ ndị nnọchianya na-ejikọta obi na echiche nke ndị mmadụ bi n'akụkụ abụọ dị iche iche nke ụwa. Site n'ịgbaso usoro ziri ezi, inye nkwanye ùgwù omenala ebe ọ bụla kwesịrị, na inwe nghọta miri emi banyere ụtọ asụsụ ha abụọ, a ga-enweta ntụgharị asụsụ na-enweghị ntụpọ.