Хоёр өөр хэлний гүүр болох нь

Монгол болон малай хэл нь түүх, газар зүй, хэлний язгуур гарлын хувьд тэс өөр ертөнцийг төлөөлдөг. Монгол хэл нь Алтай язгуурын залгамал хэлний бүлэгт багтдаг бөгөөд нүүдэлчин соёл иргэншлийн сэтгэлгээг шингээсэн байдаг бол малай хэл нь Австронезийн хэлний язгуурт харьяалагддаг, далайн орнуудын худалдаа, соёлын харилцаагаар баяжсан хэл юм. Дэлхий дахин дахь худалдаа, аялал жуулчлал, боловсрол, цахим шилжилтийн хамтын ажиллагаа өргөжин тэлэхийн хэрээр энэхүү хоёр хэлний хоорондох орчуулгын эрэлт хэрэгцээ урьд өмнөхөөсөө илүү нэмэгдэж байна. Энэхүү нийтлэлээр монгол хэлнээс малай хэл рүү орчуулах явцад тулгардаг гол бэрхшээлүүд, хоёр хэлний бүтцийн ялгаа, соёлын нутагшуулалт болон орчуулгын чанарыг сайжруулахад чиглэсэн мэргэжлийн зөвлөмжүүдийг дэлгэрэнгүй авч үзэх болно.

Өгүүлбэрийн бүтцийн ялгаа: SOV-оос SVO-руу шилжих шилжилт

Монгол болон малай хэлний хамгийн том ялгаа нь өгүүлбэрийн гишүүдийн байрлал буюу синтаксийн бүтцэд байдаг. Монгол хэл нь Эзэн бие - Тусагдахуун - Өгүүлэхүүн (Subject-Object-Verb буюу SOV) гэсэн тогтсон дараалалтай. Өөрөөр хэлбэл, өгүүлбэрийн гол үйл хөдлөлийг заасан үйл үг үргэлж өгүүлбэрийн төгсгөлд ордог бөгөөд туслах өгүүлбэрүүд нь гол өгүүлбэрийнхээ өмнө байрладаг. Харин малай хэл нь Эзэн бие - Өгүүлэхүүн - Тусагдахуун (Subject-Verb-Object буюу SVO) бүтэцтэй юм. Энэ нь орчуулагчаас өгүүлбэрийг үг үсгээр нь хөөж орчуулах бус, бүтцийг бүхэлд нь урвуулан өөрчлөх чадварыг шаарддаг.

Жишээлбэл, монгол хэлээр "Багш сурагчдад шинэ хичээл заав" гэх өгүүлбэрийг малай хэл рүү хөрвүүлэхэд "Guru (Багш) mengajar (заав) pelajaran baru (шинэ хичээл) kepada murid-murid (сурагчдад)" гэсэн дараалалд оруулах шаардлагатай. Хэрэв урт, нийлмэл өгүүлбэрийг орчуулж байгаа бол энэхүү бүтцийн шилжилтийг зөв хийхгүй бол өгүүлбэрийн утга алдагдах, малай хэлний уянгалаг, зүй тогтолт шинж чанар үгүй болох аюултай байдаг. Урт өгүүлбэрийг орчуулахдаа монгол хэлний олон нөхцөлтэй үйлт нэр, үйлийн холбох нөхцөлүүдийг малай хэлний "yang" (хэрэглэгдэх харьцааны холбоос үг) эсвэл тусдаа богино өгүүлбэрүүд болгон задлах нь уншихад илүү хялбар болгодог.

Үг зүйн онцлог ба тийн ялгалыг илэрхийлэх арга замууд

Монгол хэл нь залгамал хэл тул нэр үгэнд тийн ялгалын нөхцөлүүдийг залгаж өгүүлбэрийн бусад үгстэй холбодог. Харин малай хэлэнд ийм төрлийн тийн ялгалын дагавар нөхцөл байдаггүй бөгөөд тэдгээрийн үүргийг туслах үгс буюу угтвар үгс (prepositions) болон өгүүлбэр дэх үгийн байрлал гүйцэтгэдэг. Монгол хэлний үндсэн тийн ялгалуудыг малай хэлэнд хэрхэн хөрвүүлэх талаар авч үзье:

Харьяалах тийн ялгалын "-ын/-ий/-ны": Малай хэлэнд эзэмших утгыг үгсийн дарааллаар илэрхийлдэг. Эзэмшигч нь эзэмшиж буй зүйлийнхээ ард орно. Жишээ нь: "миний ном" - "buku (ном) saya (би)". Шаардлагатай тохиолдолд харилцааг тодотгохын тулд "punya" эсвэл "milik" гэсэн үгсийг ашиглаж болно.
Өгөх орших тийн ялгалын "-д/-т": Энэ нь орон байр зааж байвал "di", чиглэл зааж байвал "ke", хүн эсвэл хаяглагчийг зааж байвал "kepada" эсвэл "pada" гэсэн угтвар үгсээр солигдоно.
Гарах тийн ялгалын "-аас/-оос/-оос/-ээс": Малай хэлний орон байр, цаг хугацаанаас гарах утгад "dari", хүн, материал, эх сурвалж эсвэл харьцуулалтаас гарах утгад "daripada" гэсэн үгийг хэрэглэнэ.
Үйлдэх тийн ялгалын "-аар/-оор": Багаж зэвсэг, арга хэрэгслийг заахад "dengan" (тусламжтайгаар, хамт) эсвэл "menggunakan" (ашиглан) гэсэн үгсийг ашигладаг.

Орчуулагчийн хувьд эдгээр угтвар үгсийн нарийн ялгааг мэддэг байх нь маш чухал юм. Буруу угтвар үг сонгох нь өгүүлбэрийн утгыг бүрмөсөн гуйвуулах аюултай.

Малай хэлний аффикс (Affixation) ба монгол хэлний үйл үгийн хэв байдал

Малай хэлний хамгийн өвөрмөц онцлог бол "Imbuhan" буюу аффиксын тогтолцоо юм. Үндсэн язгуур үгэнд угтвар (awalan), дагавар (akhiran), хавчуурга (sisipan) болон давхар бүтээвэр (apitan) залгаж үгийн санг баяжуулдаг төдийгүй өгүүлбэрт гүйцэтгэх үүргийг нь тодорхойлдог. Энэхүү систем нь үйл үгийн идэвхтэй ба идэвхгүй хэлбэрийг үүсгэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд монгол хэлний үйл үгийн хэв (бусдын эрхшээх, үйлдүүлэх, харилцах хэв) болон байдалтай шууд харилцан хамааралтай байдаг.

Жишээ нь, "tulis" (бичих) гэсэн язгуур үгнээс үүсэх хувилбарууд:

Menulis: Бичих (идэвхтэй үйл үг, өгүүлбэрийн эзэн бие нь үйлдлийг хийж буйг заана).
Ditulis: Бичигдсэн (монгол хэлний бусдын эрхшээх хэвтэй дүйцнэ, идэвхгүй хэлбэр).
Penulis: Бичээч, зохиолч (үйлдэгч нэр үг бүтээх хэлбэр).
Tulisan: Бичиг, гар бичмэл (үйл ажиллагааны үр дүнд үүссэн нэр үг).
Menuliskan: Хэн нэгэнд зориулж бичиж өгөх (бусдаар үйлдүүлэх эсвэл чиглүүлэх утгатай дүйцнэ).

Монгол хэлнээс малай хэл рүү орчуулахдаа үйл үгийн хэв шинжийг зөв тодорхойлж, тохирох аффиксыг сонгохгүй бол найруулгын хувьд маш болхи, уншихад төвөгтэй бичвэр бий болдог. Малай хэлний албан ёсны бичгийн найруулгад идэвхгүй хэлбэрийг (di- үгс) монгол хэлнээс илүү өргөн ашигладаг онцлогтойг анхаарах хэрэгтэй.

Соёл, шашин болон хүндэтгэлийн тогтолцоог нутагшуулах нь

Орчуулга нь зөвхөн хэлний хөрвүүлэг биш бөгөөд соёлын нутагшуулалт (localization) үүнд хамгийн чухал байр суурь эзэлдэг. Малайз болон Индонезийн бүс нутаг нь исламын шашны соёл, уламжлалт хаант засаглал, Азийн найрсаг, даруу зан заншил дээр тогтдог. Иймд хүндэтгэлийн тогтолцоо (honorifics) маш нарийн хөгжсөн байдаг. Монгол хэлний "Та", "Чи" гэсэн харилцааны хэлбэрүүдийг малай хэл рүү шууд орчуулах боломжгүй бөгөөд ярилцагчийн нийгмийн байр суурь, нас, хүйсийг харгалзан дараах үгсийг сонгоно:

Encik: Ноён (эрэгтэй хүнийг хүндэтгэж дуудахад).
Puan: Хатагтай (гэрлэсэн эмэгтэйг хүндэтгэхэд).
Cik: Хатагтай (гэрлээгүй залуу эмэгтэйг дуудахад).
Tuan / Puan: Албан бичиг хэрэгт "Эрхэм танаа" гэсэн утгаар өргөн хэрэглэгддэг.

Түүнчлэн, малай хэлний өдөр тутмын болон албан ёсны үгийн санд араб гаралтай шашны нөлөө бүхий үг хэллэгүүд маш их байдаг. Жишээлбэл, талархал илэрхийлэхдээ "Alhamdulillah" (Бурханд талархъя), итгэл найдвар илэрхийлэхдээ "Insya-Allah" (Бурхан таалбал) гэх мэт хэллэгийг уугуул малай хүмүүс өргөн хэрэглэдэг. Монголын нүүдэлчин ахуйн өвөрмөц хэллэг, зүйр цэцэн үгсийг малай хэл рүү хөрвүүлэхдээ үгчилж болохгүй бөгөөд утга санааг нь малай соёлд дүйцэхүйц зүйрлэл, зөөлөн найруулгаар солих шаардлагатай.

Малай хэл рүү амжилттай орчуулах практик зөвлөмжүүд

Монгол хэлнээс малай хэл рүү хийх орчуулгын чанарыг сайжруулахын тулд дараах мэргэжлийн зөвлөмжүүдийг мөрдлөг болгоорой:

Агуулгыг хэсэгчлэн задлах: Монгол хэлний урт, олон хавсарсан өгүүлбэрийг малай хэл рүү хөрвүүлэхдээ утгыг нь алдагдуулахгүйгээр 2-3 богино өгүүлбэр болгон задлах нь малай уншигчдад илүү ойлгомжтой, энгийн болдог.
Үйл үгийн цагийг илэрхийлэх туслах үгсийг зөв байрлуулах: Малай хэлний үйл үг нь цагаар хувирч өөрчлөгддөггүй тул цагийг заахдаа "sudah" (өнгөрсөн), "sedang" (одоо), "akan" (ирээдүй) зэрэг туслах үгсийг үйл үгийн яг өмнө нь байрлуулах дүрэмтэй. Эдгээрийн байрлалыг андуурвал өгүүлбэрийн цаг алдагдана.
Малай хэлний уянгалаг найруулгыг хадгалах: Малай хэл нь сонсголонтой, зөөлөн аялгуутай хэл тул бичвэрт давтагдаж буй үгсийг цөөлөх, төлөөний үгсийг зөв ашиглах замаар найруулгын уян хатан байдлыг хангах нь чухал.
Хоёр хэлний нэр томьёоны сан (Glossary) хөгжүүлэх: Ялангуяа хууль, санхүү, технологийн чиглэлээр орчуулга хийж байгаа бол хоёр хэлний нэр томьёог стандартчилах сан үүсгэж ажиллах нь ажлын бүтээмж болон чанарыг эрс сайжруулна.
Эцсийн хяналтыг уугуул хэлтнээр хийлгэх: Хэдийгээр орчуулагч хэлийг сайн эзэмшсэн байсан ч соёлын болон найруулгын нарийн хэлбэрүүдийг уугуул малай хэлтэн шиг мэдрэх хэцүү тул эцсийн хяналтыг уугуул редактороор хийлгэж хэвшүүлэх нь хамгийн зөв алхам юм.

Дүгнэлт

Монгол хэлнээс малай хэл рүү орчуулах үйл явц нь хоёр өөр сэтгэлгээний онцлогийг нэгтгэн холбох нарийн урлаг юм. Хэл шинжлэлийн бүтцийн ялгааг бүрэн ойлгож, соёлын нутагшуулалтыг зөв хийж, орчуулгын практик зөвлөмжүүдийг дагаснаар та олон улсын стандартад нийцсэн, уншууртай, чанартай орчуулгыг бэлтгэж чадна.

မွန်ဂိုလီးယား သို့ မလေး ဘာသာပြန်ဆိုပါ - အခမဲ့ အွန်လိုင်းဘာသာပြန်သူနှင့် မှန်ကန်သောသဒ္ဒါ | FrancoTranslate