ʻO ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Palani, he huakaʻi kupanaha ia ma waena o ʻelua ao ʻōlelo i ʻokoʻa loa ke kumu me ka moʻolelo. He ʻōlelo Polenesia ka ʻōlelo Hawaiʻi mai ka Pākīpika Hikina, i hoʻokumu ʻia ma luna o ka piliʻuhane me ka ʻāina, ke kai, a me nā kūpuna. Ma ka ʻaoʻao ʻē aʻe, ʻo ka ʻōlelo Palani, he ʻōlelo Roma ia mai ka ʻohana ʻōlelo ʻInia-ʻEulopa, i hoʻolālā ʻia me nā lula piliʻōlelo paʻa a me nā loina kākau kahiko o ʻEulopa Komohana. ʻO kēia ʻokoʻa kumu ka mea e lilo ai ka unuhi ʻana i mea hoihoi loa, akā naʻe, he nui nā paʻakikī a me nā nuances e pono ai ke kālailai hohonu ʻia. No laila, ʻaʻole kēia he hana unuhi huaʻōlelo maʻalahi wale nō, akā, he kaʻina hana ia o ka hoʻololi moʻomeheu a me ka wehewehe ʻana i ke kaona o ka leo Hawaiʻi.
Nā Loli Kūkulu Pepeke: Ka VSO O Ka Hawaiʻi Kūʻē I Ka SVO O Ka Palani
ʻO ka ʻokoʻa nui mua loa ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, ʻo ia ke kūkulu ʻana i ka pepeke. Kūkulu ʻia ka pepeke ʻōlelo Hawaiʻi ma ke kaila Verb-Subject-Object (VSO), kahi e hōʻike mua ʻia ai ka painu (action), a laila ka piko (subject), a ma hope ka ʻōhua (object). E nānā kākou i kēia laʻana: "Ua inu ke aliʻi i ka wai niu." ʻO "Ua inu" ka painu, ʻo "ke aliʻi" ka piko, a ʻo "ka wai niu" ka ʻōhua. Ma kēia kaila, ke kau nui ʻia nei ka manaʻo ma luna o ka hana e hana ʻia ana ma mua o ka mea nāna ka hana.
Ma ka ʻōlelo Palani naʻe, he Subject-Verb-Object (SVO) ke kaila kūkulu pepeke maʻamau. E lilo ana ke kumu pepeke Hawaiʻi o luna nei i: "Le chef a bu l'eau de coco." Ma kēia kūkulu hou ʻana, hōʻike mua ʻia ka piko ("Le chef"), a laila ka painu ("a bu"), a laila ka ʻōhua ("l'eau de coco"). He loli nui kēia no ka mea unuhi e hoʻomaʻamaʻa ai i ka lolo, ʻoiai pono e hoʻololi i ka holo ʻana o ke kahe o nā huaʻōlelo me ka nalowale ʻole o ke koʻikoʻi o ka hana a me ka manaʻo kumu o ka ʻōlelo kumu.
Eia hou, ʻaʻole loaʻa nā tona manawa (verb tenses) maoli ma ka ʻōlelo Hawaiʻi e like me ka mea ma ka ʻōlelo Palani. Hoʻohana ka ʻōlelo Hawaiʻi i nā hunahuna pōʻaiapili me nā ʻami like ʻole (e like me "ua", "e...ana", "ke...nei") e hōʻike i ke ʻano o ka hana (aspect). Akā, ma ka ʻōlelo Palani, he nui nā tona manawa kikoʻī e like me ka passé composé, imparfait, plus-que-parfait, a me ka futur simple. Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo hohonu i ka pōʻaiapili holoʻokoʻa o ka moʻolelo Hawaiʻi no ke koho ʻana i ka tona manawa kūpono ma ka ʻōlelo Palani.
Ka Orthography Hawaiʻi A Me Ka Manaʻo O Ka Huaʻōlelo
Mamua o ka hoʻomaka ʻana e unuhi i kekahi palapala Hawaiʻi i ka ʻōlelo Palani, he mea koʻikoʻi ka hōʻoia ʻana i ke kākau pololei ʻia ʻana o ka palapala kumu. ʻO ke kahakō (macron) a me ka ʻokina (glottal stop), he mau leka maoli nō ia ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. Inā haʻalele ʻia lāua ma ka palapala, hiki ke loli loa ka manaʻo, a e hopena hewa pū ana ka unuhi ʻana i ka ʻōlelo Palani. He mea mau kēia paʻakikī no nā palapala kahiko mai ke kenekulia 19 kahi i kākau ʻole ʻia ai ka ʻokina me ke kahakō.
E nānā kākou i kekahi mau laʻana koʻikoʻi no ka maopopo o kēia kumu manaʻo:
- kāula (he mea hiki ke wānana i ka wā e hiki mai ana) e lilo ana i prophète ma ka ʻōlelo Palani, kūʻē i ka kaula (he mea e nākiʻi ai) e lilo ana i corde.
- ʻala (he honi ʻoluʻolu) e lilo ana i parfum a i ʻole odeur agréable, kūʻē i ka ala (he alahele a alanui paha) e lilo ana i chemin a i ʻole route.
- ia (ka paniinoa kumu no ke kanaka kolu) e lilo ana i il a i ʻole elle, kūʻē i ka ʻia (ka hunahuna passive) e hōʻike ana i ka passive voice ma ka ʻōlelo Palani.
No laila, he mea nui ka hoʻoponopono ʻana i ka orthography o ka kikokikona Hawaiʻi ma mua o ke hoʻomaka ʻana i ka hana unuhi Palani. Inā nele ka palapala kumu i ka ʻokina a me ke kahakō, pono ka mea unuhi e hoʻohana i kona ʻike piliʻōlelo a e heluhelu pinepine i ka paukū holoʻokoʻa no ka hoʻomaopopo ʻana i ka manaʻo maoli i makemake ʻia e ka mea kākau kumu.
Ka Unuhi ʻAna I Nā Manaʻo Moʻomeheu Hohonu: Pono, Aloha, A Me Mālama ʻĀina
Loaʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi nā manaʻo moʻomeheu hohonu i loaʻa ʻole he hoa kūpono ma ka ʻōlelo Palani. Hoʻopiha pinepine ʻia kēia mau huaʻōlelo me ke kaona—ʻo ia hoʻi ka manaʻo hūnā ma hope o ke kani o ka huaʻōlelo. ʻO ka hoʻāʻo ʻana e unuhi pololei i kēia mau manaʻo, hiki ke alakaʻi i kahi unuhi pāpaʻu a pololei ʻole paha.
ʻO ka huaʻōlelo Aloha, he laʻana kaulana loa ia. Ma ka wehewehe maʻamau, he "bonjour" a he "au revoir" paha ia ma ka ʻōlelo Palani. Eia naʻe, he pili ka *Aloha* i ke aloha hohonu, ka lokomaikaʻi, ka pilina ʻohana, ka mālama kanaka, a me ke kahe ʻana o ke ola. Ma ka ʻaoʻao Palani, pono ka mea unuhi e koho i nā huaʻōlelo like ʻole e kūpono ana i ka pōʻaiapili, e like me amour, bienveillance, compassion, a i ʻole esprit d'accueil. I kekahi manawa, waiho wale ʻia ka huaʻōlelo "Aloha" ma ke ʻano he huaʻōlelo kālele a wehewehe ʻia kona manaʻo ma ka lalo o ka ʻaoʻao.
He laʻana ʻē aʻe ʻo Pono. Ma ka ʻōlelo Palani, hiki ke unuhi ʻia he justice, harmonie, rectitude, a i ʻole équilibre. Akā, he hohonu loa ke kumu o kēia huaʻōlelo i loko o ke ola Hawaiʻi—ʻo ia ka noho kūpono ʻana o ke kanaka me ka ʻāina, nā hoa kānaka, a me nā mea mana a pau. No laila, ke unuhi ka mea unuhi i ka huaʻōlelo "Pono" i ka ʻōlelo Palani, pono e wehewehe pōkole ʻia ke ʻano o ke kaulike a me ke kūpono i mea e hoʻomaopopo ai ka poʻe heluhelu Palani i ka waiwai maoli o ia manaʻo.
Papa Hoʻohālikelike No Nā Pepeke Unuhi ʻIa
E nānā kākou i kēia papa hoʻohālikelike e hōʻike ana i ka hoʻololi ʻana o kekahi mau pepeke mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Palani me nā memo no ke kumu o ka loli:
| Kikokikona Hawaiʻi | Ka Unuhi Palani | Ka Wehewehe Piliʻōlelo |
|---|---|---|
| He nani kēia ʻāina hoʻohiwahiwa. | Cette terre magnifique est belle. / Ce pays d'exception est magnifique. | ʻO ka pepeke ʻaike "He" e kuhikuhi ana i ke ʻano o ka mea. Pono e hoʻohui i ka painu "être" (est) ma ka ʻōlelo Palani no ka mea ʻaʻole loaʻa he verb like ma ka pepeke Hawaiʻi kumu. |
| Ke hoʻolohe nei nā keiki i ka leo o ka makua. | Les enfants écoutent la voix du parent. | Hōʻike ka hunahuna "Ke...nei" i ka hana e hana ʻia nei i kēia manawa. Unuhi ʻia me ka verb tense present simple ("écoutent") ma ka ʻōlelo Palani. |
| Ua kūkulu ʻia ka hale e nā kānaka lawaiʻa. | La maison a été construite par les pêcheurs. | He laʻana kēia o ka pepeke passive ("...ʻia e..."). Pono e hoʻohana i ke kaila passive voice ma ka ʻōlelo Palani ("a été construite par..."). |
| E hele pū kākou i kahakai. | Allons ensemble à la plage. | ʻO ka hunahuna "E... kākou" he noi a he kauoha paha no ka hui. Ma ka ʻōlelo Palani, hoʻohana ʻia ka 1st person plural imperative ("Allons"). |
Nā Manaʻo Aʻo No Ka Unuhi Kūpono A Me Ka ʻOihana Unuhi
No ka poʻe e makemake ana e hana i kēia hana unuhi kūikawā, eia kekahi mau kōkua e hoʻoikaika ai i ka maikaʻi o ka hopena:
- Mai Unuhi Huaʻōlelo Wale Nō: He hewa nui ka unuhi pololei ʻana i kēlā me kēia huaʻōlelo mai ka puke wehewehe. E heluhelu i ka paukū holoʻokoʻa e loaʻa ai ka manaʻo kumu, a laila kākau hou ma ka ʻōlelo Palani ma ke ʻano kūlohelohe.
- E Makaʻala I Nā Keka (Gender): Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻaʻohe keka o nā inoa. Akā, ma ka ʻōlelo Palani, pono e hoʻoholo inā he kāne a he wahine paha ka inoa no ke koho ʻana i ka "le", "la", "un", a i ʻole "une".
- E Hoʻohana I Nā Puke Wehewehe ʻŌlelo Pololei: E hoʻohana mau i ka puke wehewehe ʻōlelo Hawaiʻi a Pukui a me Elbert, a e hōʻoia pū i nā puke piliʻōlelo Palani e like me ka Larousse a i ʻole ka Robert no ka pololei o ka piliʻōlelo.
- Ka Hana Kaona A Me Ka Hoʻopaʻa Moʻomeheu: Inā he moʻolelo haipule a i ʻole he mele me nā ʻōlelo hōʻailona (metaphors), e noʻonoʻo e mālama i kekahi mau inoa Hawaiʻi kūikawā me ka wehewehe kikoʻī ma nā footnotes o ka palapala Palani.
Ke Kaulike O Ka Leo Kūpuna Ma Kēia Huli ʻŌlelo
I ka hopena, ʻo ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Palani, he alahula ia e hoʻohui ana i ʻelua kaiāulu ʻokoʻa o ka noʻonoʻo kanaka. Ma o ke kālailai pono ʻana i ke kūkulu piliolelo, ka mālama ʻana i nā meheu o ka orthography, a me ka hoʻohiwahiwa ʻana i ka mana o ke kaona Hawaiʻi, hiki i ka mea unuhi ke hoʻopuka i kekahi hana pāheona e mālama ana i ka leo o ka poʻe Hawaiʻi me ka hoʻokipa nani ʻana mai i ka poʻe heluhelu ʻōlelo Palani. He alahula ia e ola mau ai ka leo o ka ʻāina aloha ma ke ao holoʻokoʻa.