Ny fandikana teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny zulu (isiZulu) dia dingana iray lehibe izay mitaky fahaiza-manao manokana eo amin'ny lafiny haiteny sy kolontsaina. Na dia samy ao anatin'ny tontolon'ny firenena aty Afrika aza i Madagasikara sy Afrika Atsimo, dia samy manana ny loharano nihaviany ny teny ampiasainy. Ny teny malagasy dia ao amin'ny fianakaviam-piteny Aostrônezianina, raha toa ka ny teny zulu kosa dia ao amin'ny fianakaviam-piteny Banto (Bantu). Ity torolalana ity dia natao hanampiana ireo mpandika teny matihanina hahatakatra ny nuance, ny olana lehibe, ary ireo paikady mahomby indrindra amin'ny fandikana teny eo amin'ireo fiteny roa ireo mba hahazoana vokatra tsara sy manana kalitao avo lenta.
Ny Fahasamihafan'ny Rafitry ny Fehezanteny (Syntaxe)
Ny iray amin'ireo sakana lehibe indrindra amin'ny fandikana teny malagasy ho amin'ny teny zulu dia ny filaharan'ny teny ao anaty fehezanteny. Ny teny malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Matoanteny - Fameno - Mpanao). Ohatra, ao amin'ny fehezanteny hoe "Mihinana vary ny zaza", ny matoanteny ("mihinana") dia eo aloha, arahin'ny fameno ("vary"), ary faranan'ny mpanao ("ny zaza").
Etsy an-daniny, ny teny zulu dia manaraka ny rafitra SVO (Mpanao - Matoanteny - Fameno), izay rafitra mahazatra indrindra amin'ny teny banto sy ny teny anglisy. Raha adika ara-bakiteny ny fehezanteny malagasy teo aloha, dia tsy maintsy ovaina tanteraka ny filaharany amin'ny teny zulu: ny mpanao ("umntwana" - ny zaza) no atao voalohany, arahin'ny matoanteny mirakitra ny mariky ny fifanarahana ("udla" - mihinana), ary farany ny fameno ("irayisi" - vary). Noho izany, ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mamantatra haingana ny lohahevitra sy ny fameno mba hahafahany mandrafitra fehezanteny zulu mazava sy voajanahary ho an'ny mpamaky.
Ny Rafitry ny Sokajin'anarana (Noun Classes) ao amin'ny Teny Zulu
Raha tsy manana sokajin'anarana manokana mifototra amin'ny toetra na lahy sy vavy ny teny malagasy (ankoatra ny fampiasana ny mpisolo tena na ny tondro ara-kolontsaina), ny teny zulu kosa dia manana rafitra sokajin'anarana miisa 15 mahery. Ny anarana tsirairay amin'ny teny zulu dia sokajiana amin'ny alalan'ny tovona (prefix) mamaritra azy (ohatra: umu-, aba-, isi-, izi-, ulu-, sns.).
Ity rafitra ity dia misy fiantraikany mivantana amin'ny fehezanteny iray manontolo satria misy ny atao hoe "concord" na fifanarahana. Ny matoanteny, ny mpamari-toetra, ary ny mpisolo tena rehetra mifandray amin'ny anarana iray dia tsy maintsy mifanaraka amin'ny tovona misy amin'io anarana io. Ohatra:
- Umuntu omkhulu uyahamba (Olona lehibe mandeha - Sokajy faha-1, tokana)
- Abantu bakhulu bayahamba (Olona lehibe mandeha - Sokajy faha-2, maro)
Ho an'ny mpandika teny malagasy, ny fahasarotana dia ny fisafidianana ny sokajin'anarana mety indrindra amin'ny teny zulu rehefa mandika teny avy amin'ny teny malagasy izay tsy manana izany rafitra izany. Tsy maintsy jerena tsara ny tontolon'ny resaka (context) mba hamaritana na olona, na biby, na zavatra tsy manan-aina, na hevitra tsy azo tsapain-tanana no resahina, mba hisafidianana ny tovona zulu mety indrindra.
Ny Matoanteny sy ny Tovona/Tovana (Verbal Extensions)
Samy manana ny fomba fampiasany tovona sy tovana ny matoanteny malagasy sy zulu, saingy tsy mitovy ny fomba fiasa ara-pitsipika. Ny teny malagasy dia mampiasa tovona maro mba hamaritana ny fitodiky ny matoanteny (fitodika mpanao, fitodika atao, fitodika mpandray, sns., ohatra: mividy, vidina, ividianana).
Ny teny zulu kosa dia mampiasa tovana (suffixes) sy verbal extensions mba hanovana ny dikan'ny matoanteny. Ny matoanteny fototra dia azo ampiana tovana maro samihafa mba hanehoana fitodika na hevitra vaovao:
- Ny tovana "passive" (atao): ampiana "-wa" (ohatra: bona -> bonwa / mahita -> hitan'ny)
- Ny tovana "applicative" (ho an'ny / fitaovana): ampiana "-ela" (ohatra: thola -> tholela / mahazo -> mahazo ho an'ny)
- Ny tovana "causative" (mampanao): ampiana "-isa" (ohatra: dlala -> dlalisa / milalao -> mampitendry na mampihomehy)
- Ny tovana "reciprocal" (mifamaly): ampiana "-ana" (ohatra: thanda -> thandana / tia -> mifankatia)
Mba handikana amin'ny fomba marina ny hevitry ny fehezanteny malagasy, ny mpandika teny dia tokony hahafehy tsara ny fomba fampiasana ireto tovana amin'ny teny zulu ireto fa tsy hianona fotsiny amin'ny fikarohana teny tsirairay ao anaty rakibolana.
Ny Lantom-peo sy ny Hevitry ny Teny (Tonal Nuances)
Ny teny zulu dia teny manana lantom-peo (tonal language). Midika izany fa ny fiovaovan'ny haavon'ny feo (ambony na ambany) rehefa manonona vaninteny iray dia afaka manova tanteraka ny dikan'ny teny. Na dia tsy voasoratra aza ny lantom-peo amin'ny fanoratana andavanandro amin'ny teny zulu, dia misy fiantraikany lehibe amin'ny fandikana ny resaka am-bava na ny fampifanarahana ny lahatsoratra ho an'ny haino aman-jery sy ny teatra izany.
Ny teny malagasy kosa dia manana ny tsindrim-peo (stress) izay matetika eo amin'ny vaninteny faharoa manomboka any amin'ny farany (na fahatelo amin'ny teny sasany). Ny tsy fahafantarana ny lantom-peo amin'ny teny zulu dia mety hitarika ho amin'ny fandikana diso rehefa miasa amin'ny feo (voice-over) na rehefa mandika lahatsoratra teatra na tononkalo izay mitaky gadona sy lantom-peo manokana.
Ny Fampifanarahana ara-Kolontsaina sy ny Ohabolana
Ny fandikana teny mahomby dia tsy fandikana teny isan-teny fotsiny fa fandikana ny kolontsaina sy ny fomba fisainana. Ny teny malagasy dia feno ohabolana sy fitenenana an-kolaka (ohabolana sy fampitaha) izay maneho ny filozofia malagasy momba ny fiainana sy ny fiarahamonina (fihavanana, ny razana, ny tany). Torak'izany koa, ny teny zulu dia manana ohabolana manankarena antsoina hoe "izaga" sy "izisho" izay mifototra amin'ny soatoavina nentim-paharazana Banto sy ny hevitra momba ny "Ubuntu" (ny maha-olona miankina amin'ny hafa).
Raha misy ohabolana malagasy hoe "Ny teny toy ny atody, ka raha vaky tsy azo atambatra intsony", ny mpandika teny dia tsy tokony handika izany ara-bakiteny momba ny atody amin'ny teny zulu. Paikady tsara kokoa ny mitady ohabolana zulu mitovy hevitra aminy, toy ny hoe "Izwi lakhe alibuyi lilambatha" na ny fitenenana mifandray amin'ny lanjan'ny teny lazaina. Ny fahatakarana ny soatoavina ao ambadik'ireo fiteny roa ireo no fanalahidy hahazoana dikanteny tsara sy eken'ny mpamaky.
Torohevitra sy Paikady ho an'ny Mpandika Teny Malagasy - Zulu
Mba hiantohana ny fahitsiana sy ny kalitaon'ny dikanteny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny zulu, ireto misy paikady azo ampiharina amin'ny asa andavanandro:
- Famakafakana ny Lahatsoratra Fototra: Fantaro tsara ny karazana lahatsoratra malagasy (na ara-teknika, na ara-panjakana, na literatiora) alohan'ny hanombohana ny asa fandikana teny.
- Fampiasana Lahatsoratra Tetezana (Bridge Language): Mampiasà rakibolana malagasy-anglisy sy anglisy-zulu satria mbola voafetra ny rakibolana mivantana malagasy-zulu. Ny fahaizana ny teny anglisy ho tetezana dia tena manampy tokoa.
- Fanamarinana ataon'ny Teratany (Native Proofreading): Satria tena saro-pady ny fitsipiky ny fifanarahana (concords) sy ny voambolana zulu, dia ilaina foana ny mampanamarina ny dikanteny amin'ny olona manana ny teny zulu ho tenin-dreny mba hialana amin'ny fahadisoana ara-pitsipika.
- Fihazonana ny Fihavanana sy ny Ubuntu: Tandremo ny haavon'ny fanajana ao amin'ny lahatsoratra. Ny teny malagasy dia mampiasa fomba fiteny manaja maro, ary ny teny zulu koa dia manana ny "hlonipha" (fitsipi-panajana ara-kolontsaina) izay tsy maintsy arahina rehefa miresaka amin'ny zokiolona na olona manan-kaja.
Raha fintinina, ny fandikana teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny zulu dia tetezana mampifandray ny Nosy Malagasy sy ny tany be aty Afrika. Mitaky faharetana, fahalalana lalina ny fitsipika ara-panoratana, ary fanajana ny kolontsaina izany mba ho dika teny velona sy mahomby indrindra ho an'ny roa tonta.