De Differentiis Structuralibus et Syntacticis
Litterarum Latinarum interpretatio in linguam Iaponicam provocatio est singularis et ardua, cum hae duae linguae diversis omnino familiis, originibus, et structuris sint natae. Lingua Latina, ut omnibus notum est, flexione casuum, generum, et numerorum utitur. Sententiarum structura Latina perquam libera et flexibilis est, cum nexus inter vocabula non ordine sed terminationibus designetur. Contra, lingua Iaponica agglutinativa est et structuram rigidam sequitur, in qua verbum finale semper locum ultimum occupat (Subject-Object-Verb, vel potius Topic-Comment). Casus in lingua Iaponica particulis specificis (ut wa, ga, o, ni, de) indicantur, quae nominibus postponuntur et munus syntacticum definiunt.
Interpreti igitur imprimis intellegendum est quomodo nexus syntactici transferendi sint. Ubi Latinus scriptor utitur ablativo absoluto ad tempus, causam, vel condicionem exprimendam, Iaponicus interpres uti debet formis verbalibus subordinatis vel particulis coniunctivis (ut -te forma, toki, node, vel nara). Non solum verba ipsa, sed tota sententiae architectura reformanda est ut naturalis et perspicua in sermonem patrium Iaponicum videatur, ne stilus nimis alienus vel contortus appareat.
De Structuris Complexis, Relativis et Casibus
Una ex maximis difficultatibus in interpretatione Latina cernitur in verbis infinitivis et in constructione quae dicitur Accusativus cum Infinitivo (AcI). In lingua Iaponica, sententiae completivae quae opinionem vel enuntiatum referunt, plerumque nominalisatione (cum particulis koto vel to post verbum in forma simplici) exprimuntur. Exempli gratia, sententia "Dico Caesarem venire" in Iaponicam linguam converti debet quasi "Caesarem venire [quod] dico" (Kaisaru ga kuru to iu). Nominativus cum Infinitivo et aliae constructiones similiter resolvuntur.
Deinde, clausulae relativae magnam curam postulant. Latina lingua utitur pronominibus relativis (qui, quae, quod) ad introductionem sententiarum adiectivarum. In lingua Iaponica autem nulla pronomina relativa inveniuntur; econtra, tota sententia relativa ante nomen quod modificat ponitur, quasi adiectivum verbale. Sic "vir qui scribit" fit "scribens vir" (kaku hito). Hoc postulat ut interpres ordinem sententiarum Latinarum prorsus invertat et mentem ad novum cogitandi modum accommodet.
Considerandi sunt etiam casus Latini. Nominativus plerumque particula subiecti ga vel particula thematis wa redditur. Genitivus possessivus vel descriptivus facillime particula possessiva no exprimitur. Dativus commodi vel incommodi, necnon dativus finalis, saepe particulis ni vel tame ni vertitur. Accusativus, qui est casus obiecti directi, particula o repraesentatur. Ablativus autem, qui instrumentum, locum, vel originem significat, pro contextu variis particulis ut de (instrumentum/locus), kara (origo), vel ni yotte (auctor vel causa) reddi debet. Interpres peritus non solum casum sed profundam functionem semanticam cognoscere debet antequam particulam Iaponicam eligat.
De Gradibus Observantiae et Cultu Linguistico
Lingua Iaponica celeberrima est ob systema honorificorum (keigo), quod necessitudines sociales, aetatem, et statum inter loquentes accurate describit. Systema hoc triplicem habet formam: sermonem comem (teineigo), sermonem venerabundum (sonkeigo), et sermonem humilem (kenjougo). In Latina lingua, quamquam differentiae inter personas (praesertim in epistulis vel orationibus) verbis selectoribus et formis pronuminum demonstrantur, non invenitur systema tam rigidum et evolutum.
Cum textus Latinus de diis, imperatoribus, vel philosophis tractat, interpres Iaponicus decernere debet quo gradu observantiae utendum sit. Si textus oratorius vel philosophicus est, stilus formalis (saepe scriptura classica vel stilus litterarius dictus bungotai vel saltem formae desu/masu in sermone moderno) adhiberi solet. Si autem de rebus cotidianis vel scriptis historicis agitur, stilus planus (da-tai vel dearu-tai) magis convenit. Haec electio tonum textus originalis et gravitatem auctoris Latini in linguam Iaponicam fideliter transfundit, servando dignitatem operis classici.
De Vocabulorum Interpretatione et Origine Verborum
In convertendis vocabulis, interpretis est eligere inter tria genera vocabulorum quae in lingua Iaponica exstant: wago (vocabula indigena), kango (vocabula Sinica), et gairaigo (vocabula peregrina, plerumque in litteris Katakana scripta). Conceptus philosophici, iuridici, et scientifici Latini plerumque per kango redduntur. Haec verba composita ex characteribus Sinicis (Kanji) magnam habent capacitatem exprimendi notiones abstractas, eo quod quilibet character significatum profundum secum fert. Exempli gratia, "iustitia" fit seigi (正義), et "philosophia" fit tetsugaku (哲学).
Nihilominus, pro textibus modernis vel cum vocabula technica recentiora tractantur, nonnunquam gairaigo adhiberi potest, translitterando verbum Latinum directum in abecedarium Katakana. Tamen in optimis interpretationibus classicis, stilus kango praefertur, cum gravitatem et auctoritatem textus Latini optime servet. Quamobrem, cognitio profunda litterarum Sinicarum et linguae Iaponicae classicae (kanbun vel bungotai) maximi momenti est interpreti qui monumenta Latina convertere vult.
De Metris et Translatione Poetica
Poesis Latina, metris fundata ut hexametro dactylico vel hendecasyllabo phalaecio, aliam praebet difficultatem. Lingua Iaponica metra quantitativa non habet; eius poesis antiquitus numeris syllabarum (praesertim quinque et septem syllabarum rhythmicis, ut in tanka vel haiku) regebatur. Poema Latinum verbatim translatum omnem rhythmicam pulchritudinem amittit.
Ideo interpres poeticus debet inter duo eligere: aut textum in solutam orationem (prosam) convertere, sensum fideliter servando, aut rhythmum quendam internum creari utendo alternatione syllabarum Iaponica (forma 7-5). Multi interpretes moderni malunt formam liberam (jiyushi) sed verbis poeticis selectis (kago) uti ut maiestas carminis Romani, velut Vergilii Aeneidos aut Horatii Carminum, legentibus patefiat.
Regulae Aureae et Consilia ad Interpretationem Perfectam
Ad interpretationem felicem, perspicuam, et scholasticam obtinendam, haec consilia sequenda sunt:
- Studium Contextus Historici: Textus Latinus non in vacuo scriptus est. Intellegere oportet societatem Romanam, eorum philosophiam, et religionem ut notiones accurate transferantur sine anachronismo.
- Vigila in Structura Periodorum: Periodi Latinae longissimae et implicatae non debent in unam sententiam Iaponicam directam verti, quia hoc legentem fatigabit et obscuritatem pariet. Melius est sententiam Latinam in plures sententias Iaponicas apte dividere.
- Particularum Cura Directa: Errores in particulis (praesertim inter subiectivae functionis wa et ga) sensum totius enuntiati perturbare passions. Semper determinandum est quid sit thema principale (topic) et quid subiectum grammaticale.
- Interpretatio non Verbi sed Sensus: Cum linguae adeo differant, interpretatio litteralis saepissime intelligi non potest. Semper quaerendus est sensus quem auctor exprimere voluit, et is sensus in formas naturales Iaponicas redigendus est.
Postremo, interpretatio ex lingua Latina in Iaponicam est ars nobilissima quae pontem aedificat inter duas culturas antiquas et venerabiles. Qui hanc viam sequitur, non solum linguam sed mentem utriusque populi penitus cognoscere debet, ut verba antiqua Romae in insulis Iaponicis nove efflorescant.