Interpretatio inter linguam Latinam, quae est fons ac fundamentum cultus occidentalis cum morphologia synthetica et flexibili, et linguam Sothicam (sive Sesotho), quae ad familiam linguarum Bantuensium pertinet atque structura agglutinativa ac classibus nominum regitur, singularem postulat peritiam. Utrumque idioma alio modo res cogitatas ac necessitudines syntacticas exprimit. In hoc commentario, investigabimus rationes, difficultates, atque consilia practica quae interpretes ducere debent cum textus Latinos in sermonem Sothicum transferunt, praesertim ad structuras grammaticales accommodandas.
De Divergentia Structurali: Flexio Latina contra Agglutinationem Sothicam
Primum ac maximum discrimen inter has duas linguas in morphologia invenitur. Lingua Latina est synthetica, ubi casus (nominativus, genitivus, dativus, accusativus, ablativus, vocativus) munus syntacticum cuiusque nominis indicant. Contra, lingua Sothica est agglutinativa et morphologia praefixorum utitur. In hac lingua non inveniuntur casus flexionales sicut in Latina, sed nomina in varias classes (vulgo octodecim classes nominum) digeruntur secundum praefixa singularia et pluralia (exempli gratia: motho [homo, classis 1] et batho [homines, classis 2]; sefate [arbor, classis 7] et difate [arbores, classis 8]).
Haec distributio in classes ordinem totius sententiae determinat, quia omnia adiectiva, pronomina, et verba concordias cum praefixo nominis regente habere debent. Has congruentia alliterativa est fundamentum syntaxis Sothicae, cum in Latina congruentia genere, numero, et casu fiat. Cum igitur Latinus textus Sothice reddendus est, casus nominales in Sothicas structuras praepositionum, suffixorum, aut verborum concordiarum convertendi sunt:
- Nominativus et Accusativus: Hi casus in lingua Sothica per ordinem verborum (SVO - Subiectum, Verbum, Obiectum) et per concordias pronominales (concordias subiecti et obiecti) in verbo expressas manifestantur. Sententia "Petrus Paulum videt" Sothice redditur ut "Petrus o bona Paulus" (ubi "o" est concordia subiecti classis primae).
- Genitivus: Possessio vel relatio genitivi in lingua Sothica per particulam possessivam exprimitur, quae cum classe nominis possessi concordare debet. Exempli gratia, "liber pueri" fit "buka ea mosimane", ubi "ea" est particula concordans classis nonae.
- Dativus: Hic casus in lingua Sothica saepissime per extensionem verbalem applicativam (sive directivam) in verbo ipso exprimitur (ut verbum "ho ngola" [scribere] fiat "ho ngollela" [scribere alicui]). Exempli gratia, sententia "Matri epistulam scribo" Sothice transfertur: "Ke ngollela mme lengolo" (ubi "Ke" significat ego, "ngollela" est verbum applicativum, "mme" est mater, et "lengolo" est epistula). Sic dativus Latinus "matri" fit obiectum directum verbi applicativi.
- Ablativus: Quia ablativus multa et varia significat (instrumentum, locum, tempus, modum), Sothice modis diversis redditur. Instrumentum saepissime praepositione "ka" transfertur ("gladio" fit "ka sabole"). Locus autem suffixione locativa "-ng" exprimitur ("in monte" fit "thabeng").
De Structura Verborum et Modis Temporibusque
Verbum Latinum per tempora (praesens, imperfectum, futurum, perfectum, plusquamperfectum, futurum perfectum) et modos (indicativum, coniunctivum, imperativum, infinitivum) cum variis personis flectitur. Verbum Sothicum autem constat ex stirpe verbi cui adhaerent varia praefixa (concordia subiecti, markers temporis vel aspectus, concordia obiecti) et suffixa. Sothica lingua magnopere distinguit inter aspectus verbales (perfectum, imperfectum, habitualem) magis quam simplicia tempora chronologica.
Diatheris verbalis (sive vox) pariter differt. Passivum Latinum (ut "amor", "amatur") in lingua Sothica fit per suffixum passivum "-wa" vel "-iwa" (ut "ho rata" [amare] fiat "ho ratwa" [amari]). Hae mutationes sufficales etiam causativa (suffixum "-isa", ut "ho tsebisa" [facere ut sciatur, nuntiare] ex "ho tseba" [scire]) ac reciproca (suffixum "-ana", ut "ho ratana" [se invicem amare]) comprehendunt, quae in Latina per verba transitiva aut pronomina reflexiva reddi solent.
Interpretes scire debent coniunctivum Latinum, qui desiderium, dubitationem, vel dependentiam exprimit, Sothice saepe per modum subiunctivum (sive potentialem) exprimi, vel per particulas speciales quae mentem dubitantem vel optativam indicant.
Quomodo Constructiones Complexae Syntaxis Latinae Solvantur
Syntaxis Latina celeberrima est propter constructiones implicatas ac densas, quae in linguam agglutinativam sicut Sothicam directo transferri non possunt. Inter has constructio ACI (Accusativus cum Infinitivo) et Ablativus Absolutus eminent. Hae structurae in plures sententias vel clauses explicatas solvendae sunt ut sententia Sothica clara et grammatice recta sit.
1. Solutio Ablativi Absoluti
Ablativus absolutus est constructio participialis quae circumstantiam (temporalem, causalem, concessivam, vel conditionalem) indicat sine nexu grammaticali cum sententia principali. Sothica lingua tali constructione caret. Ideo, cum ablativo absoluto occurrit, interpres eum in sententiam temporalem vel causalem resolvere debet, saepissime particula temporali "ha" (cum) vel causalem "hobane" (quia) adhibita. Exempli gratia:
Sententia Latina: "Caesare duce, milites vicerunt."
Haec sententia Sothice exprimi potest sicut: "Ha re eteletsoe pele ke Cesare, masole a ile a hlola" (Cum duceremur a Caesare, milites vicerunt) vel magis directe ad sensum activum accommodata: "Ha Cesare a ne a etella masole pele, a ile a hlola" (Cum Caesar milites duceret, milites vicerunt).
2. Translatio Accusativi cum Infinitivo (ACI)
ACI in sententiis declarativis post verba sentiendi, dicendi, vel putandi adhibetur. Lingua Sothica hac structura caret et pro ea utitur coniunctione complementaria hore (quod / ut), quam sequitur sententia finita. Exempli gratia:
Sententia Latina: "Dico te sapientem esse."
Sothice hoc reddetur: "Ke re o bohlale" (Dico quod tu es sapiens) vel formaliter "Ke bolela hore o bohlale", ubi "hore" sententiam secundariam introducit.
Sententia altera: "Scio Caesarem venisse." Sothice redditur: "Ke tseba hore Cesare o tlile" (Scio quod Caesar venit).
Consilia Critica ad Interpretes et Lexicon Sothicum
Cum ex lingua Latina in Sothicam transfertur, maxima cura adhibenda est in verbis legendis, praesertim cum de notionibus abstractis vel philosophicis agitur. Lingua Latina multas habet voces abstractas (quales sunt justitia, pietas, sapientia, ratio), quae in cultu Romano definitae sunt. Lingua Sothica, licet divitissima sit in verbis descriptivis ac socialibus, interdum eget verbis exactis ad has res abstractas exprimi. His in casibus, interpres his rationibus uti potest:
- Descriptio circularis (Circumlocutio): Si verbum unicum deest, sententia explicativa utenda est. Exempli gratia, "justitia" reddi potest ut "ho loka" (rectitudo) vel "toka" (aequitas/justitia).
- Usum Metaphorae: Lingua Sothica valde poetica est et metaphoris utitur. "Pietas" exprimi potest per conceptus reverentiae et caritatis erga parentes vel deos ("tlhompho le lerato").
- Neologismi vel Verba mutuata: In interpretationibus modernis, praesertim religiosis, quaedam verba ex aliis linguis (ut ex Anglica vel Batava) Sothice adoptata sunt (exempli gratia: kereke ex "church/kerk" pro ecclesia, vel molaetsa pro nuntio/epistula). Tamen, pro puritate sermonis, melius est verbis genuinis uti quantum fieri potest.
De Coloribus Cultus: Idiomata et Proverbia
Omnis translatio non est tantum verborum commutatio, sed transitus inter duos mundos culturales. Romani antiqui mundum per vitas urbanas, res militares, et ius civile aspiciebant. Sotho autem populus traditione sua cum natura, armentis, et communitate (vulgo Botho vel Ubuntu) penitus conectitur. Exempli gratia, vocabula Latina de agricultura vel pecore facilioris interpretationis in Sothicam sunt, quia lingua Sothica abundat nominibus ad boves, colles, et curam pecudum pertinentibus. Quapropter, ubi scriptor Latinus metaphoris pastoralibus utitur (quae in poesi Virgiliana vel in Scripturis Sacris inveniuntur), interpres Sothicus felicissime ac fidelissime has exprimi potest utentes propriis proverbiis Sothicis (quae appellantur maele).
Ad extremum, interpres sedulo curare debet ut rhythmus et gravitas sententiae Latinae non perdantur, sed in formam fluentem ac naturalem linguae Sothicae convertantur. Non verbum de verbo, sed sensum de sensu transferre opportet, observatis omnibus legibus harmonicis ac grammaticalibus quae linguam Sesotho exornant. Per hoc, non solum verba aliena explicantur, sed animus ipse auctoris Latini in novam et pulchram domum Africanam introducitur.