Преведи __СРЦ__ на __ТГТ__ - Бесплатан онлајн преводилац и исправна граматика | ФранцоТранслате

Introductio: Pons inter Duo Regna Litteraria

Conversio textuum ex lingua Latina, quae est fundamentum humanitatis occidentalis et fons sermonum Romanicorum, in linguam Iavanicam (Basa Jawa), qua in insula Iava et aliis regionibus plus quam octoginta milliones hominum utuntur, magnum et complexum praebet negotium. Haec duo systemata linguistica non solum geographicis spatiis et temporibus separantur, sed etiam structura morphosyntactica et contextu culturali funditus differunt. Dum Latina est lingua synthetica, flexiva, ac casuum abundans, Iavanica est lingua analytica, cuius proprietas singularis in gradibus observantiae vel honoris (ut Ngoko et Krama) consistit. Hoc in articulo, investigabimus quomodo interpres has difficultates superare possit, quae sint rationes grammaticae observandae, et quomodo sententiae Latinae fideliter ac pulchre in sermonem Iavanicum convertantur.

1. De Structura Syntactica: Casus Latini et Particulae Iavanicae

In lingua Latina, casus (nominativus, genitivus, dativus, accusativus, ablativus, vocativus) munus syntacticum uniuscuiusque nominis determinant. Sententiarum ordo liber est, quia terminationes verborum et nominum sensum declarant. Contra, in lingua Iavanica, ordo verborum (plerumque Subiectum-Verbum-Obiectum) et particulae grammaticales munus primarium obtinent. Ut casus Latini in linguam Iavanicam transferantur, interpres praepositionibus et particulis uti debet:

• Nominativus et Accusativus: Hi duo casus, qui subiectum et obiectum directum designant, in Iavanica per meram positionem in sententia exprimuntur. Subiectum ante verbum ponitur, dum obiectum post verbum sequitur.
• Genitivus: Relatio possessiva vel partitiva plerumque per iuxtapositionem duorum nominum exprimitur, interdum addita particula possessiva "saka" (ex/de) aut suffixo possessivo "-ne" vel "-ipun". Ad exemplum, "liber Petri" fit "bukunipun Petrus" in gradu Krama.
• Dativus: Casus dandi et commodi praepositione eget. In gradu familiari (Ngoko) adhibetur particula "marang" aut "kanggo", in gradu autem sollemni (Krama) usurpatur "dhumateng" aut "kagem".
• Ablativus: Hic casus latissime patens, qui instrumentum, locum, tempus, vel causam indicat, variis praepositionibus redditur. Instrumentum vertitur per "nganggo" (Ngoko) vel "ngangge" (Krama); locus per "ing" vel "wonten ing"; origo vel causa per "saka" (Ngoko) vel "saking" (Krama).

2. De Gradibus Socialibus Linguae Iavanicae (Ngoko et Krama)

Una ex maximis et singularibus proprietatibus linguae Iavanicae est exsistentia graduum socialium sermonis, qui "unggah-ungguh" vocantur. Sermo mutatur secundum aetatem, statum socialem, et familiaritatem inter loquentes. Duae sunt principales varietates:

• Ngoko (Sermo Vulgaris/Familiaris): Adhibetur inter amicos, aequales, vel a superioribus erga inferiores.
• Krama (Sermo Sollemnis/Reverentialis): Adhibetur erga seniores, homines ignotos, vel personas magna dignitate praeditas.

In lingua Latina non invenimus morphologiam verbis ac nominibus implicatam ad hos gradus exprimendos, licet Latinitas stilo et delectu verborum inter sermones urbanos et vulgares distinguat. Interpres igitur debet contextum historicum et socialem textus Latini accurate perpendere. Si transferimus philosophica scripta Senecae aut epistulas Plinii, Krama (praesertim Krama Alus cum verbis honorificis Krama Inggil) adhibenda est ut reverentia et dignitas stoica servetur. Si autem interpretamur fabulas scaenicas Plautinas ubi servi inter se iocantur et litigant, Ngoko est sola via ad verum spiritum textus retinendum. Defectus huius iudicii culturalis translationem ineptam vel ridiculam reddere potest.

3. Structurae Syntacticae Complexae: Accusativus cum Infinitivo et Ablativus Absolutus

Syntaxis Latina structuris peculiaribus gaudet quae in lingua Iavanica directam interpretationem non habent. Duae ex his structuris, scilicet Accusativus cum Infinitivo (AcI) et Ablativus Absolutus, specialem curam requirunt.

Accusativus cum Infinitivo (AcI): Haec structura in enuntiatis obiectivis post verba sentiendi et dicendi adhibetur. In lingua Iavanica, haec structura resolvitur in sententiam subordinatam introductam per coniunctiones sicut "yen" (Ngoko) aut "bilih" (Krama), quae Latino "quod" aut "ut" respondent. Exempli gratia:

Latine: "Scio te sapientem esse."
Iavanice (Ngoko): "Aku ngerti yen kowe iku wong pinter."
Iavanice (Krama): "Kula mangertos bilih panjenengan menika tiyang ingkang wicaksana."

Ablativus Absolutus: Hic ablativo casu constructus participii et nominis adhibetur ad circumstantias temporis, causae, vel conditionis indicandas. Cum lingua Iavanica participiis careat, interpres hanc structuram resolvere debet in clauses temporales vel causales, adhibitis coniunctionibus ut "nalika" (cum/dum), "sauwise" (postquam), vel "amarga" (quia). Exempli gratia:

Latine: "Caesare duce, milites pugnant."
Iavanice (Ngoko): "Nalika Caesar dadi pimpinan, para prajurit padha perang."
Iavanice (Krama): "Rikala Caesar dados pamimpin, para prajurit sami perang."

4. De Verborum Temporibus, Modis, et Generibus

Verba Latina temporibus (praesens, imperfectum, futurum, perfectum, plusquamperfectum, futurum perfectum) et modis (indicativus, coniunctivus, imperativus) abundanter flectuntur. Lingua Iavanica autem his formis flexivis caret. Tempus actionis non in ipso verbo indicatur, sed per circumstantias temporales (adverbia) vel particulas aspectus:

• Praeteritum indicatur particulis sicut "wis" (Ngoko) aut "sampun" (Krama), quae actionem perfectam significant.
• Futurum significatur particulis sicut "arep" (Ngoko) aut "badhe" (Krama).
• Actiones durativae vel praesentes per "lagi" (Ngoko) aut "saweg" (Krama) illustrantur.

Genera verborum quoque differentias habent. Passivum Latinum per formas flexivas (e.g. "scribitur") exprimitur, dum in Iavanica passivum fit per praefixa morphologica sicut "di-" (in Ngoko) vel "dipun-" (in Krama). Quia passiva structura in lingua Iavanica frequentissima et elegantissima est (saepe praefertur activa in stilo sollemni), interpres textus Latinos activos saepe in passivos Iavanicos convertere debet ut lectio fluida videatur.

5. Vocabula Abstracta et Notiones Culturales

Latina est lingua iuris, philosophiae, et theologiae, cuius vocabula (sicut "auctoritas", "pietas", "virtus", "res publica") longam evolutionem historicam habent. Iavanica pariter est lingua dives, sed eius vocabula abstracta saepe ex philosophia Hinduistica et Sanscrita (per linguam Kawi vel Iavanicam antiquam) aut ex traditione Islamica et Arabica deprompta sunt. Ad has notiones interpretandas, interpres his rationibus uti debet:

• Adoptio et Adaptatio: Si vocabulum Latinum technicum est et translationem directam non patitur, potest adaptari secundum phonologiam Iavanicam vel Indonesicam (ex. gr. "philosophia" fit "filsafat").
• Verba Kawi (Iavanica Antiqua): Kawi, habens multas radices Sanscritas, optimum fontem praebet ad notiones metaphysicas vel ethicas vertendas. Exempli gratia, "virtus" verti potest ut "kautaman" (ex Sanscrito uttama), et "pietas" ut "dharma" vel "baktining".
• Paraphrasis: Notio explicatur per sententiam descriptivam ut sensus originalis non amittatur.

6. Consilia Practica ad Interpretationem Faciendam

Ut translatio Latina in Iavanicam non solum fidelis sit sensui, sed etiam decora et grata auribus Iavanicis, interpres tria haec consilia sequi debet:

1. Perspicere Rhythmum et Harmoniam (Wirama): Lingua Iavanica est poetica et rhythmica. Sententiae longae et implicatae Latinae debent in breviores et clariores structuras resolvi sine amissione ponderis idearum, ut musicam propriam linguae destinatae conservent.
2. Evitare Verbum de Verbo: Interpretatio litteralis saepe sensum destruit. Quaere semper aequivalentiam dynamicam. Idioma Latinum sicut "gratias agere" non vertitur ad litteram, sed fit "matur nuwun" (Ngoko) vel "matur sanget nuwun" (Krama).
3. Adnotare Contextum: Quia lectores Iavanici hodierni plerumque institutis et mythologiae Romanae non student, oportet breves notas explicativas addere de nominibus propriis vel consuetudinibus Romanis.