די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף עסטיש איז איין אומגעוויינלעכע לינגוויסטישע באַגעגעניש צווישן צוויי אינגאַנצן פֿאַרשיידענע שפּראַך-משפּחות. ייִדיש, ווי אַ מערבֿ-דײַטשמערישע שפּראַך מיט שטאַרקע העברעיִש-אַרמישע (לשון-קודש) און סלאַווישע קאָמפּאָנענטן, פֿאַרמאָגט אַן אייגענעם גײַסט, סינטאַקס און קולטורעלן אָפּדרוק. פֿון דער אַנדערער זײַט, איז עסטיש אַ פֿינאָ-אוגרישע שפּראַך, וואָס געהערט נישט צו דער אינדאָ-אייראָפּעיִשער משפּחה און פֿאַרמאָגט אַ גאָר אַנדערע סטרוקטור. דאָס איבערזעצן פֿון איין שפּראַך אויף דער אַנדערער פֿאָדערט נישט נאָר אַ טיפֿע קענטשאַפֿט פֿון די ווערטער, נאָר אויך אַ ברייטע פֿאַרשטענדעניש פֿון די היסטאָרישע און סאָציאָ-קולטורעלע קאָנטעקסטן וואָס האָבן געפֿאָרעמט ביידע שפּראַכן.
די גראַמאַטיקאַלישע לאַנדשאַפֿט: פֿון דריי מינים צו פֿערצן קאַסוסן
איינע פֿון די גרעסטע גראַמאַטיקאַלישע אַרויספֿאָדערנונגען פֿאַר אַן איבערזעצער וואָס אַרבעט צווישן ייִדיש און עסטיש ליגט אין דער פֿונדאַמענטאַלער סטרוקטור פֿון די נאָמענוואָרט-פֿאָרמעס. ייִדיש ניצט אַ קלאַסישע סיסטעם פֿון דריי גראַמאַטיקאַלישע מינים (זכר, נקבה און נייטראַל) און פֿיר קאַסוסן (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו און געניטיוו). עסטיש, פֿאַרקערט, פֿאַרמאָגט קיין שום גראַמאַטיקאַלישן מין נישט – עס געפֿינט זיך נישט קיין אונטערשייד צווישן "ער" און "זי" (ביידע ווערן אָנגעוויזן דורך דעם פּראָנאָם tema אָדער ta). דאָס קען שאַפֿן אַמביגועטקייטן בעת דעם איבערזעצונג-פּראָצעס, ווען מען דאַרף קאָנטעקסטואַל פֿאַרשטיין וועגן וועמען מען רעדט.
דערצו פֿאַרמאָגט עסטיש פֿערצן גראַמאַטיקאַלישע קאַסוסן (cases), וואָס ווערן אויסגעדריקט דורך סופֿיקסן (סוף-זילבן) וואָס ווערן צוגעקלעפּט צום סוף פֿונעם וואָרט, אַנשטאָט צו ניצן פּרעפּאָזיציעס (פֿאָרווערטער) ווי אין ייִדיש. למשל, די ייִדישע פֿראַזע "אין דעם הויז" ווערט אין עסטיש איבערגעזעצט ווי איין וואָרט דורך צוגעבן דעם סופֿיקס -s פֿאַר דעם אינעווייניקסטן אָרט (majas, פֿון דעם וואָרט maja וואָס מיינט הויז). דער איבערזעצער מוז זיין גאָר פֿאָרזיכטיק צו קלייבן דעם ריכטיקן עסטישן קאַסוס כּדי אָפּצוגעבן דעם גענויען זינען פֿון דער ייִדישער פּרעפּאָזיציע.
סינטאַקס און וואָרט-סדר: דער קאַמף פֿאַר דעם צווייטן אָרט
ייִדיש גייט נאָך דעם גערמאַנישן וואָרט-סדר פֿון V2 (Verb-Second), וואָס מיינט אַז דאָס קאָניוגירטע ווערב מוז שטענדיק שטיין אויפֿן צווייטן אָרט אין אַ הויפּט-זאַץ, אַפֿילו אויב דער זאַץ היבט זיך אָן מיט אַן אַדווערב אָדער אַן אַנדער פֿראַזע. עסטיש, כאָטש זי איז באַאײַנפֿלוסט געוואָרן היסטאָריש פֿון דײַטש, פֿאַרמאָגט אַ סך מער פֿלעקסיבלן וואָרט-סדר, אָבער איר נאַטוראַלער סדר פֿאַר פֿשוטע דערקלערונגען איז SVO (סוביעקט-ווערב-אָביעקט). ביים איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף עסטיש, דאַרף מען מאָדערניזירן די זאַץ-סטרוקטורן כּדי זיי זאָלן קלינגען נאַטוראַל פֿאַר אַן עסטישן לייענער, אָן צו פֿאַרלירן דעם אָריגינעלן טראָפּ פֿונעם שרײַבער.
דער קולטורעלער תהום: העברעיִשע באַגריפֿן און עסטישע רעאַליעס
די גרעסטע שוועריקייט פֿאַר יעדן איבערזעצער פֿון ייִדיש איז דער ספּעציפֿישער העברעיִש-אַרמישער קאָמפּאָנענט, וואָס טראָגט אין זיך די גאַנצע ייִדישע טראַדיציע, רעליגיע און פֿילאָסאָפֿיע. ווערטער ווי "צדקה", "מיצוה", "ייִדישקייט", אָדער "גשמיות" האָבן נישט קיין גלײַכע עקוויוואַלענטן אין דער עסטישער שפּראַך, וואָס איז היסטאָריש פֿאַרבונדן מיט דער לוטעראַנישער קריסטלעכער וועלט אָדער מיט דער מאָדערנער וועלטלעכער קולטור.
אין אַזעלכע פֿאַלן מוז דער איבערזעצער ניצן פֿאַרשיידענע איבערזעצונג-סטראַטעגיעס:
- דעסקריפּטיווע איבערזעצונג (באַשרײַבונג): איבערגעבן דעם באַגריף דורך עטלעכע ווערטער אין עסטיש. למשל, "מיצוה" קען איבערגעזעצט ווערן ווי heategu (גוטע טאַט) אָדער usklik kohustus (רעליגיעזע פֿליכט), אָבער דאָס פֿאַרלירט אָפֿט דעם טיפֿערן קאָנטעקסט.
- טראַנסליטעראַציע מיט אַ באַמערקונג: שרײַבן דאָס וואָרט אין לאַטיינישע אותיות לויט דעם עסטישן אויסלייג (למשל, mitstva אָדער tsedaka) און צוגעבן אַ פֿוסנאָטע אָדער אַ גלאָסאַר וואָס דערקלערט דעם היסטאָרישן און דענימישן באַדײַט פֿונעם באַגריף.
- קולטורעלע אַדאַפּטאַציע: געפֿינען אַן ענלעכן באַגריף אין עסטיש וואָס וועט זיין פֿאַרשטענדלעך פֿאַרן לייענער, כאָטש עס ענדערט אַ ביסל דעם אָריגינעלן קאָלאָריט.
די ראָלע פֿון סלאַווישע השפּעות אין ייִדישן וואָקאַבולאַר
ייִדיש איז רייך אין סלאַווישע ווערטער, סופֿיקסן און אידיאָמען וואָס זענען אַרײַנגעקומען דורך יאָרהונדערטער פֿון קאָנטאַקט מיט פּויליש, רוסיש און אוקראַיִניש. עסטיש, ווי אַ באַלטיש-פֿינישע שפּראַך, פֿאַרמאָגט אויך אַ היפּשע צאָל רוסישע לעקסישע השפּעות צוליב איר געאָגראַפֿישער און פּאָליטישער לאַגע. דאָס קען טיילמאָל העלפֿן דעם איבערזעצער צו געפֿינען פֿאַראַלעלן אין די אידיאָמאַטישע אויסדרוקן. פֿונדעסטוועגן, די עמאָציאָנעלע און מעטאַפֿאָרישע ניואַנסן פֿון די סלאַווישע עלעמענטן אין ייִדיש (ווי צום ביישפּיל דער נוץ פֿון דעמינוטיוו-פֿאָרמעס ווי "טאַטעלע" אָדער "ביכלעך") פֿאָדערן אַ ספּעציעלע שפּירעוודיקייט כּדי זיי איבערצוגעבן אויף עסטיש אָן דעם וואָס זיי זאָלן קלינגען קאַלט אָדער צו מעכאַניש.
עצות פֿאַר אַן עפֿעקטיווער איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף עסטיש
כּדי צו שאַפֿן אַן איבערזעצונג וואָס איז סיי געטרײַ דעם אָריגינאַל און סיי לעבעדיק אין דער ציל-שפּראַך, זאָל דער איבערזעצער פֿאָלגן די פֿאָלגנדע עצות:
- פֿאָקוסירט זיך אויפֿן קאָנטעקסט, נישט אויף די איינציקע ווערטער: ייִדישע פֿראַזעס זענען אָפֿט רייך מיט הינטערשטע שטימען און איראָניע. אַ פֿירענדיקע איבערזעצונג וואָרט-בײַ-וואָרט וועט פֿאַרלירן די גאַנצע חכמה פֿונעם טעקסט. זוכט שטענדיק דעם אונטערטעקסט.
- בויט אַ פֿעסטן גלאָסאַר: איידער איר הייבט אָן די אַרבעט, מאַכט אַ ליסטע פֿון שליסל-ווערטער פֿון דעם ייִדישן קולטורעלן לעבן און באַשטימט ווי אַזוי איר וועט זיי קאָנסיסטענט איבערגעבן אויף עסטיש.
- ניצט די פֿלעקסיביליטעט פֿון עסטישן פֿאַל-סיסטעם: עסטישע קאַסוסן קענען אויסדריקן גאָר פֿײַנע ניואַנסן פֿון באַוועגונג, צייט און ציל. אַ גוטער איבערזעצער קען ניצן די דאָזיקע פֿעאיקייט צו פֿאַרפּאַסן די דינאַמישע שילדערונגען פֿון ייִדישע דערציילונגען.
- קאָנטראָלירט די עמאָציאָנעלע טאָן: ייִדיש איז באַקאַנט פֿאַר איר וואַרעמקייט און עמאָציאָנעלער נאָענטקייט. עסטיש טענדענסירט צו זיין מער דיסטאַנצירט און סטראַקטשערד. פּרוּווט צו געפֿינען אַ באַלאַנס צווישן דער אָריגינעלער עמאָציע און דער נאַטוראַלער עסטישער רייד-שטייגער.
סך-הכּל: די קונסט פֿון בריקן-בויען צווישן די שפּראַכן
די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף עסטיש איז פֿיל מער ווי בלויז אַ לינגוויסטישע טראַנספֿאָרמאַציע; עס איז אַן אַקט פֿון בויען אַ קולטורעלע בריק צווישן צוויי וועלטן וואָס האָבן זיך ווייניק באַגעגנט אין דער געשיכטע. דורכן פֿאַרשטיין די טיפֿע גראַמאַטיקאַלישע דיפֿערענצן, ווי דער מאַנגל פֿון מינים אין עסטיש קעגנאיבער דעם קאָמפּלעקסן קאַסוס-סיסטעם, און דורכן קלוגן באַנוץ פֿון איבערזעצונג-סטראַטעגיעס פֿאַר די לשון-קודשדיקע באַגריפֿן, קען דער איבערזעצער עפֿענען די רײַכקייט פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור און קולטור פֿאַרן עסטישן לייענער אויף אַן אמתן און אָרגאַנישן אופֿן.