Sintaxis et Morphologia Comparata
Lingua Latina, imperii Romani et ecclesiae occidentalis decus, et lingua Malayalam, civitatis Kerala in India meridiana propria, inter se plurimum differunt. Illa inter linguas Indoeuropeas locum tenet et naturam habet syntheticam; haec inter linguas Dravidicas numeratur et morphologia agglutinativa fruitur. Qui ex una lingua in alteram convertere vult, non solum vocabula commutare debet, sed integram cogitandi rationem commutare cogitur. Lingua Malayalam ab antiquitate magnam copiam vocabulorum a Sanscrita mutuata est, quod interpretibus adiumento est cum de philosophia vel de abstractis rebus agitur, sed structura sententiarum et flexio nominalis ac verbalis aliam omnino logicam exigunt. Hic tractatus explicat quomodo hi duo sermones componi possint, quae sint praecipuae difficultates in transferendo, et quomodo optimo modo sententiae Latinae in fidum ac lepidum sermonem Malayalamicum convertantur.
De Nomine et Casuum Agglutinatione
In morphologia nominali, magna discrepantia apparet. Latina lingua substantiva flectit per quinque declinationes et sex vel septem casus. In Malayalam autem, flexio nominalis non flexionibus classicis, sed suffixorum agglutinatione perficitur. Radix nominis immutata manet aut parvam mutationem patitur, dum suffixa ad indicandum casum, numerum et genus (inanimatum vel animatum) adduntur. Suffixi ordo semper posterius est. Ad casum ablativum Latinum vertendum, qui in se instrumentum, originem, vel locum comprehendit, translator multas decernere vias debet. Si de instrumento agitur, suffixum Malayalamicum "-al" (ആൽ) adhibendum est, quod instrumento respondet. Si de loco agitur, locativo suffixi "-il" (ഇൽ) vel postpositionibus ut "ulill" (interior) aut "mel" (super) opus est. Difficillimum est autem genetivi Latini usum transferre, cum in Malayalam possessivus casus cum suffixis sicut "-ude" (ഉടെ) vel "-te" (ടെ) non semper omnes functiones genitivi obiectivi aut partitivi Latini praestet. Translator igitur debet logicam logicam sententiae Latinae dissolvere et ad structuram Dravidicam adaptare.
De Rebus Verbalibus et Aspectibus
Morphologia verbalis pariter difficultatibus scatet. Verbum Latinum personam, numerum, tempus, modum, et vocem per flexiones exprimit (exempli gratia: "amabamur" indicat primam personam pluralem, imperfectum tempus, modum indicativum, et vocem passivam). Lingua Malayalam autem non flectit verba secundum personam aut numerum. Verbum "poyi" (പോയി) significat "ivit", sive subiectum sit ego, tu, ille, nos, aut illi. Persona ex pronomine subiecti intellegenda est. Hoc magnum discrimen est, nam si pronomen in textu Latino omittitur (quia per personam verbi liquet), in Malayalam id expresse addendum est ne sententia manca vel obscura videatur. Tempus in Malayalam tribus formis principalibus indicatur (praeterito, praesenti, futuro), sed ad subtiliores aspectus (sicut imperfectum continuatum vel plusquamperfectum) adhibentur verba auxiliaria ut "irikkunnu" (ഇരിക്കുന്നു) aut "irunnu" (ഇരുന്നു). Coniunctivus Latinus, qui dubitationem, voluntatem, vel subordinationem significat, in Malayalam nullum habet directum morphologicum responsum; exprimi solet per particulas potentiales sicut "-am" (ആം) aut conditionalis sicut "-al" (ആൽ), vel etiam per sententias relativas et verbalia participia.
De Syntaxi Complexa: Ablativus Absolutus et AcI
Syntaxi Latinae propriae sicut ablativus absolutus et accusativus cum infinitivo (AcI) magnam curam requirunt. Ablativus absolutus actionem antecedentem vel comitantem significat sine coniunctione. In lingua Malayalam, haec constructio per participia verbalia (vinayeccam, വിനയെച്ചം) vel per locutiones temporales verti debet. Exempli gratia, sententia "urbe capta, hostes fugerunt" verti debet sicut "postquam urbs capta est, hostes fugerunt" vel "urbe capta, hostes fugerunt" ubi verbum "capta est" vertitur in participium adverbiale praeteriti temporis "pidichadakkiya shesham" (പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം - postquam ceperunt) vel "pidichadakkapettappol" (പിടിച്ചടക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ - cum caperetur).
Oratio obliqua per accusativum cum infinitivo structa aliter reddenda est. Lingua Malayalam enim non utitur infinitivis in hoc munere. Sententiae declarativae subordinatae concluduntur particula declarativa "ennu" (എന്ന്), quae post verbum finitum adiungitur. Sententia "Dico te sapientem esse" verti debet "Tu sapiens es - ita dico" (Nee budhiman aanu ennu njan parayunnu - നീ ബുദ്ധിമാനാണ് എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു). Hoc exigit ut totus ordo orationis convertatur: id quod dicitur primum ponitur, deinde particula "ennu", et denique verbum dicendi.
De Cultu, Vocabulis, et Honorificis
Lexicon et contextus culturalis aliam constituunt provinciam in qua translatoris sollertia cernitur. Lingua Latina multis verbis abstractis et philosophicis abundat. Ut hae notiones in Malayalam transferantur, saepissime utendum est verbis ex lingua Sanscrita depromptis. Sanscrita enim habet copiosissimum philosophiae et religionis thesaurum, qui perfecte cum terminis Latinis sicut "essentia" (swabhavum - സ്വഭാവം, vel astitwam - അസ്തിത്വം), "substantia" (dravyumi - ദ്രവ്യം), "conscientia" (manosakshi - മനഃസാക്ഷി) cohaeret.
Tamen, non solum vocabula sed etiam socialis relatio inter homines vertenda est. In lingua Malayalam honorifica pronomina et verborum usus maximi momenti sunt. In Latina classica, imperator et servus eodem "tu" continentur. In Malayalam autem, non licet alios eodem modo appellare. Pro hominibus honoratis vel maioribus natu, adhibendum est pronomen honorificum sicut "Angu" (അങ്ങ്) vel "Adheham" (അദ്ദേഹം), et verba addebere debent formas reverentiales. Si textus Latinus de Deo, de regibus, vel de patribus loquitur, translator Malayalamicus cavere debet ne formas vulgares vel communes adhibeat, sed semper honorificas quae in illa cultura debentur.
Consilia Practica ad Vertendum
- Ordo Verborum: Noli sequi ordinem verborum Latinorum. In Malayalam, ordo verbale debet esse rigidus: subiectum - obiectum - verbum. Verbum semper sententiam claudere debet. Si sententia Latina habet multas clausulas subordinatas, melius est eas solvere et plures sententias simplices facere.
- Metaphorae Locales: Attende ad metaphoras. Metaphorae Latinae ex vita rustica vel maritima Romana oriuntur. Si vertantur directe, lectori Keralaensi extraneae videbuntur. Melius est metaphoras locales vel aequivalentes excogitare.
- Claritas et Fluency: Utere terminis Sanscritis ad conceptus abstractos et scientificos, sed noli textum nimis obscurum facere. Sermo debet esse clarus et fluens.
- Verba Auxiliaria: Memento verba auxiliaria recte ponere ad aspectus verbales accurate indicandos, ne significatio temporis praeteriti aut perfecti amittatur.
His omnibus intellectis et adhibitis, translatio ex lingua Latina in Malayalam non solum verborum translatio erit, sed felix duarum magnarum culturarum coniunctio.