ʻO ka unuhi ʻana i kekahi kikokikona mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Kenemaka (Danish), he huakaʻi ia e pili ana i ka hoʻohui ʻana i ʻelua ao ʻokoʻa loa. He ʻōlelo Polenekia ka ʻōlelo Hawaiʻi mai ka ʻohana ʻōlelo ʻAukelonesia, a he ʻōlelo Kelemānia Hema ka ʻōlelo Kenemaka mai ka ʻohana ʻōlelo Ino-Ūropa. Ma muli o kēia kaʻawale ʻana o ka mōʻaukala a me ka honua, ʻaʻole wale nō ka ʻokoʻa o nā huaʻōlelo, akā he ʻokoʻa nō hoʻi ka noʻonoʻo a me ke ʻano o ke kūkulu ʻana i ka manaʻo. No laila, ʻo ka mea unuhi e hana nei ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, pono ia e hoʻomaopopo i nā loli liʻiliʻi o ka pilinaʻōlelo, nā manaʻo hohonu o nā huaʻōlelo moʻomeheu, a me ke ʻano o ka lawe ʻana i ka ʻuhane o ka ʻōlelo kumu me ka nalowale ʻole o ka manaʻo maoli.
1. Ka ʻOkoʻa O Ke Kūkulu ʻŌlelo A Me Ka Pilinaʻōlelo
Ma ka ʻaoʻao o ka pilinaʻōlelo, he ʻokoʻa loa ka waiho ʻia ʻana o nā māhele ʻōlelo ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Kenemaka. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo ia e hoʻohana pinepine ana i ke kiʻina haʻi-mahi-mea (Verb-Subject-Object, a i ʻole VSO). Hoʻomaka ka hapa nui o nā hopunaʻōlelo Hawaiʻi me ka haʻina (verb) a i ʻole ka māka wā, a ukali ʻia e ke kumu o ka hana a me ka mea i hoʻopā ʻia e ka hana. Ma ka ʻaoʻao ʻē aʻe, hoʻohana ka ʻōlelo Kenemaka i ke kiʻina mahi-haʻi-mea (Subject-Verb-Object, SVO), kahi e waiho mua ʻia ai ke kumu o ka hana ma mua o ka haʻina, me ka hahai ʻana i ka lula V2 (e koi ana e waiho i ka haʻina ma ka lua o ka māhele o ka hopunaʻōlelo).
Eia kekahi hoʻohālikelike:
- ʻŌlelo Hawaiʻi: Ua inu ka ʻīlio i ka wai. (Ua inu [Haʻina] + ka ʻīlio [Mahi] + i ka wai [Mea]).
- ʻŌlelo Kenemaka: Hunden drakk vandet. (Hunden [Mahi] + drakk [Haʻina] + vandet [Mea]).
2. Ke Kaona A Me Ka Localize ʻAna O Ka Moʻomeheu Hawaiʻi
ʻO kekahi o nā kumu nui e paʻakikī ai ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ia ke "kaona." ʻO ke kaona, ʻo ia ka manaʻo hūnā ʻia a i ʻole ka pālua o ka manaʻo ma hope o ka huaʻōlelo maʻamau. Ma ka moʻomeheu Hawaiʻi, nui ka hoʻohana ʻana i nā inoa pua, nā makani, nā ua, a me nā wahi no ka hōʻike ʻana i nā manaʻo e pili ana i ke aloha, ke kaumaha, a i ʻole ke kūlana ola. Inā unuhi ʻia kēia mau mea me ka hoʻohana wale ʻana i ka manaʻo maoli o nā huaʻōlelo ma ka ʻōlelo Kenemaka, e nalowale ana ka hohonu a me ka nani o ka moʻolelo.
No ka laʻana, he paʻakikī ke unuhi pololei ʻana i ka huaʻōlelo e like me "Aloha." Ma ka ʻōlelo Kenemaka, hiki ke unuhi ʻia he "kærlighed" (aloha) a i ʻole "hej" (aloha i ka hālāwai ʻana), akā ʻaʻole hiki i kēlā mau huaʻōlelo ke lawe piha i ka manaʻo hohonu o ka aloha ma ke ʻano he pili ʻuhane a he manaʻo ola. Pēlā pū me ka manaʻo Kenemaka no "hygge" (he manaʻo mehana, ka ʻoluʻolu me nā hoaaloha) a me "tryghed" (ka maluhia a me ka palekana), ʻaʻohe huaʻōlelo Hawaiʻi hoʻokahi e uhi pono ana ia manaʻo me ka hoʻololi ʻole i ke kumu.
ʻO nā ala kūpono no ka hoʻoponopono ʻana i kēia:
- Ka Wehewehe Pōkole: Ka waiho ʻana i ka huaʻōlelo Hawaiʻi kumu a me ka hoʻohui ʻana i kekahi wehewehe pōkole ma ka ʻōlelo Kenemaka ma loko o nā kahaapo a i ʻole ma lalo o ka ʻaoʻao (footnote).
- Ka Unuhi Manaʻo (Dynamic Equivalence): Ka ʻimi ʻana i kekahi huaʻōlelo a māmalaʻōlelo Kenemaka e hoʻāla ana i ka manaʻo like ma ke ʻano pili kanaka, ma mua o ka hahai wale ʻana i kēlā me kēia huaʻōlelo kikoʻī.
3. Ka Hopena O Ka ʻOkina A Me Ka Kahakō Ma Ka Unuhi ʻAna
He mea nui ka hoʻohana pono ʻana i nā hōʻailona hoʻopuka leo o ka ʻōlelo Hawaiʻi—ʻo ka ʻokina (glottal stop) a me ka kahakō (macron). ʻO ka ʻokina he kīkoʻo maoli ia i loko o ka huapalapala, a ʻo ke kahakō ke kuhikuhi nei i ka huki ʻana o ka leo. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hiki i kēia mau hōʻailona ke hoʻololi piha i ka manaʻo o ka huaʻōlelo. Inā ʻaʻole maopopo ka mea unuhi i kēia mau ʻokoʻa, e hewa paha ka unuhi ʻana i ka ʻōlelo Kenemaka.
E nānā kākou i kēia mau laʻana o ka hoʻololi ʻana o ka manaʻo:
- Kalo: ʻO ka mea kanu nui o ka ʻāina (taro). Ma ka ʻōlelo Kenemaka: "taro-plante".
- Kālō: E pili ana i ka uku a kālā paha (pay/money-related/taro patch related nuances depending on context).
- Kāloʻi: Ke ʻano o ka paʻi mālie a i ʻole ke ala ʻana o kekahi manaʻo.
4. Nā Manaʻo Kōkua E Hōʻoia I Ka Pono O Ka Unuhi ʻAna
No ka poʻe e makemake ana e hana i ka unuhi maikaʻi loa ma waena o kēia mau ʻōlelo, eia kekahi mau manaʻo kōkua nui:
- Mai Hahai I Ke Unuhi Kelepona (Machine Translation): ʻAʻole hiki i nā polokalamu unuhi lolouila e like me Google Translate ke hoʻomaopopo i ke kaona o ka ʻōlelo Hawaiʻi, a he pinepine ka huikau o ka pilinaʻōlelo VSO me ka SVO. Pono ka loiloi kanaka ma kēlā me kēia wā o ka hana.
- E Hoʻohana I Nā Puke Wehewehe ʻŌlelo Pono: No ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ka puke wehewehe a Pukui & Elbert (Hawaiian Dictionary) ke kahua kūpono loa. No ka ʻōlelo Kenemaka, e hoʻohana i ka puke "Den Danske Ordbog" e ʻimi ai i nā manaʻo kikoʻī o nā huaʻōlelo e kūpono ana i ke ʻano o ke kikokikona Hawaiʻi.
- E Noʻonoʻo I Ka Poʻe Heluhelu: ʻO wai ka mea e heluhelu ana i ka unuhi Kenemaka? He poʻe kipa lākou i Hawaiʻi, he poʻe loea kālaiʻōlelo, a he poʻe heluhelu moʻolelo maʻamau paha? E hoʻololi i ke keʻena o ka ʻōlelo (tone and register) e like me ke kūlana o ka poʻe heluhelu.
- E Mālama I Ke Kahua Moʻomeheu: Inā he pili ke kikokikona kumu i kekahi oli a i ʻole moʻolelo kahiko, e mālama i ke ʻano hanohano o ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻO ka hoʻohanohano ʻana i ka manaʻo kumu, ʻo ia ka hana nui a ka mea unuhi kūpono.
5. Ka Hopena O Ke Kaʻina Hana Unuhi
Ke hiki aku ka mea unuhi i ka hopena o kāna hana, he mea nui ka heluhelu loiloi ʻana i ka kikokikona Kenemaka me ka nānā ʻole i ka kikokikona Hawaiʻi kumu no kekahi manawa. Ma kēia ʻano, e ʻike ʻia ai inā he holo mālie ka ʻōlelo Kenemaka a he maʻalahi paha ka hoʻomaopopo ʻana no kekahi mea e ʻōlelo ana i ka ʻōlelo Kenemaka ma ke ʻano he ʻōlelo makuahine. ʻO ka unuhi kūleʻa loa, ʻo ia ka mea heluhelu ʻia me he mea lā ua kākau pololei ʻia ma kēlā ʻōlelo mai ka hoʻomaka mai, akā ke paʻa nei nō ka ʻuhane, ka hohonu, a me ka waiwai o ka manaʻo Hawaiʻi i loko.