ໃນຍຸກໂລກາພິວັດທີ່ມີການຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ການຄ້າ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວລະຫວ່າງພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ແລະ ອາຊີກາງເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຄາຊັກ (Kazakh) ໄດ້ກາຍເປັນຫົວຂໍ້ທີ່ມີຄວາມສຳຄັນ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງ. ທັງສອງພາສານີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ທັງໃນດ້ານຕະກູນພາສາ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ລະບົບການຂຽນ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ. ການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບແຕ່ລະຄຳ, ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ຄູ່ມືນີ້ຈະນຳສະເໜີຂໍ້ມູນເຈາະເລິກກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງ, ສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ເຄັດລັບການແປເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ການຖ່າຍທອດຂໍ້ມູນມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເໝາະສົມທີ່ສຸດ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (SVO ພົບກັບ SOV)
ໜຶ່ງໃນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຄາຊັກຄືການຈັດລຽງຄຳໃນປະໂຫຍກ. ພາສາລາວເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ ທີ່ມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ Subject-Verb-Object (SVO) ຫຼື ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍ (S) ຮຽນ (V) ພາສາຄາຊັກ (O)".
ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຄາຊັກ ເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາຕວກກີ (Turkic languages) ມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ Subject-Object-Verb (SOV) ຫຼື ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ. ໃນພາສາຄາຊັກ, ຄຳກິລິຍາຫຼັກຈະຖືກວາງໄວ້ຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກສະເໝີ. ດັ່ງນັ້ນ, ປະໂຫຍກຕົວຢ່າງຂ້າງເທິງຈະຖືກຈັດລຽງໃໝ່ເປັນ "ຂ້ອຍ (S) ພາສາຄາຊັກ (O) ຮຽນ (V)". ຜູ້ແປຈຳເປັນຕ້ອງປ່ຽນແປງວິທີຄິດ ແລະ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃໝ່ທັງໝົດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການສື່ສານ ແລະ ເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກປາຍທາງມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດຕາມຫຼັກໄວຍາກອນຄາຊັກ.
2. ລະບົບພາສາແຍກຄຳ (Analytic) ແລະ ພາສາຄຳຕິດຕໍ່ (Agglutinative)
ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນປະເພດພາສາແຍກຄຳ (Analytic Language) ເຊິ່ງຄຳສັບແຕ່ລະຄຳຈະຄົງຮູບເດີມ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ ຫຼື ຜັນຮູບເພື່ອສະແດງເພດ, ພົດ, ກາລະ (Tense) ຫຼື ວິພັດ (Case). ພວກເຮົາໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ບໍລິບົດໃນການບົ່ງບອກເວລາ ຫຼື ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "ຈະ", "ໄດ້", "ແລ້ວ", "ກຳລັງ".
ສ່ວນພາສາຄາຊັກ ເປັນພາສາຄຳຕິດຕໍ່ (Agglutinative Language) ທີ່ໃຊ້ລະບົບການຕື່ມປັດໄຈ (Suffixes) ໃສ່ທ້າຍຄຳຫຼັກເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ທາງໄວຍາກອນ. ຄຳນາມ ແລະ ຄຳກິລິຍາໃນພາສາຄາຊັກຈະມີການຜັນຮູບຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ໂດຍການຕື່ມສ່ວນຕໍ່ທ້າຍເພື່ອບົ່ງບອກເຖິງປະທານ, ຈຳນວນ, ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ, ກາລະ ແລະ ທິດທາງ. ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າ ຄຳສັບພາສາລາວໜຶ່ງປະໂຫຍກທີ່ປະກອບດ້ວຍຫຼາຍຄຳ ອາດຈະຖືກແປເປັນຄຳສັບດຽວທີ່ມີສ່ວນຕໍ່ທ້າຍຍາວໆໃນພາສາຄາຊັກ. ຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການແຍກແຍะໜ້າທີ່ຂອງຄຳແຕ່ລະຕົວໃນພາສາລາວ ເພື່ອເລືອກປັດໄຈຕໍ່ທ້າຍທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາຄາຊັກ.
3. ລະບົບວິພັດຄຳນາມ (Noun Cases) 7 ລະດັບຂອງພາສາຄາຊັກ
ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວບົ່ງບອກຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳນາມດ້ວຍຄຳອຸປະບົດ (ເຊັ່ນ: ໃນ, ຈາກ, ຫາ, ຂອງ, ດ້ວຍ), ພາສາຄາຊັກຈະໃຊ້ລະບົບວິພັດ ຫຼື Cases ທັງໝົດ 7 Cases ໄດ້ແກ່:
- Nominative (Ataw sepkіsh): ຮູບຮ່າງພື້ນຖານຂອງຄຳນາມ ບໍ່ມີການຕື່ມປັດໄຈໃດໆ ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນປະທານຂອງປະໂຫຍກ.
- Genitive (Ilik sepkіsh): ສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ຂອງ" ຫຼື "ແຫ່ງ" ໃນພາສາລາວ.
- Dative/Allative (Barys sepkіsh): ສະແດງທິດທາງ, ຈຸດໝາຍປາຍທາງ ຫຼື ຜູ້ຮັບ ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ໄປຫາ", "ແກ່", "ແດ່", "ສູ່".
- Accusative (Tabys sepkіsh): ສະແດງເຖິງກຳກົງຂອງປະໂຫຍກ ທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກການກະທຳໂດຍກົງ.
- Locative (Jatys sepkіsh): ສະແດງສະຖານທີ່, ຕຳແໜ່ງ ຫຼື ເວລາ ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ຢູ່", "ໃນ", "ທີ່".
- Ablative (Shyghys sepkіsh): ສະແດງແຫຼ່ງທີ່ມາ, ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ຫຼື ສາເຫດ ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ຈາກ", "ຕັ້ງແຕ່".
- Instrumental (Komektes sepkіsh): ສະແດງເຄື່ອງມື, ວິທີການ ຫຼື ການຮ່ວມມື ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ດ້ວຍ", "ໂດຍ", "ກັບ".
ການຜັນວິພັດເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້ພາສາຄາຊັກມີຄວາມຊັດເຈນຫຼາຍໃນການກຳນົດໜ້າທີ່ຂອງຄຳນາມ, ແຕ່ມັນສ້າງຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃຫ້ແກ່ຜູ້ແປພາສາລາວ ຍ້ອນວ່າໃນພາສາລາວ ບາງຄັ້ງພວກເຮົາລະເວັ້ນຄຳອຸປະບົດ ແລະ ອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຈາກບໍລິບົດເທົ່ານັ້ນ.
4. ກົດເກນຄວາມສອດຄ່ອງຂອງສຽງສະຫຼะ (Vowel Harmony)
ພາສາຄາຊັກມີກົດເກນທາງສະລີລະສາດທີ່ເຂັ້ມງວດທີ່ເອີ້ນວ່າ "ຄວາມສອດຄ່ອງຂອງສຽງສະຫຼະ" (Synharmonism). ສຽງສະຫຼະໃນພາສາຄາຊັກຖືກແບ່ງອອກເປັນສອງກຸ່ມຄື: ສະຫຼະສຽງໜ້າ (Front vowels - ເຊັ່ນ: ә, ө, ү, і, е) ແລະ ສະຫຼະສຽງຫຼັງ (Back vowels - ເຊັ່ນ: а, о, ұ, ы). ປັດໄຈ (Suffixes) ທີ່ນຳມາຕື່ມໃສ່ທ້າຍຄຳນາມ ຫຼື ຄຳກິລິຍາຈະຕ້ອງປ່ຽນແປງສຽງສະຫຼະໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສຽງສະຫຼະໃນຄຳຫຼັກ. ຕົວຢ່າງ: ຫາກຄຳຫຼັກມີສະຫຼະສຽງຫຼັງ, ປັດໄຈທີ່ມາຕໍ່ທ້າຍກໍຕ້ອງໃຊ້ສະຫຼະສຽງຫຼັງເຊັ່ນກັນ. ການແປຈຳເປັນຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງກົດເກນນີ້ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການຂຽນສະກົດຄຳໃນພາສາປາຍທາງ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ.
5. ປະໂຫຍກຖືກກະທຳ (Passive Voice) ແລະ ຄຳລົງທ້າຍບອກອາລົມ
ໃນພາສາລາວ, ປະໂຫຍກຖືກກະທຳມັກຈະໃຊ້ຄຳວ່າ "ຖືກ" ຫຼື "ໂດນ" ວາງໄວ້ໜ້າຄຳກິລິຍາ ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ຈະມີຄວາມໝາຍໃນທາງທີ່ບໍ່ດີ (ຕົວຢ່າງ: "ຖືກຕັກເຕືອນ"). ແຕ່ໃນພາສາຄາຊັກ, ປະໂຫຍກຖືກກະທຳ (Passive Voice) ຈະໃຊ້ວິທີຕື່ມປັດໄຈໃສ່ຄຳກິລິຍາໂດຍກົງ (ເຊັ່ນ: ປັດໄຈ -yl, -il, -l, -n) ແລະ ສາມາດໃຊ້ໄດ້ທັງໃນຄວາມໝາຍທົ່ວໄປ ແລະ ຄວາມໝາຍທາງບວກ. ນອກຈາກນີ້, ພາສາລາວມີຄຳລົງທ້າຍບອກອາລົມ ແລະ ຄວາມສຸພາບຫຼາກຫຼາຍ ເຊັ່ນ "ເດີ້", "ແດ່", "ນໍ", "ຫຼ້າ". ການແປຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນພາສາຄາຊັກ ຜູ້ແປຕ້ອງປ່ຽນໄປໃຊ້ຮູບແບບການຜັນຄຳກິລິຍາສະແດງຄວາມຂໍຮ້ອງ, ຄວາມເຄົາລົບ ຫຼື ລະດັບຄວາມເປັນກັນເອງແທນເພື່ອຮັກສາທຳນອງສຽງແລະຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຂໍ້ຄວາມຕົ້ນສະບັບ.
6. ບົດບາດຂອງພາສາກາງ (Pivot Language) ໃນການແປ
ເນື່ອງຈາກຊັບພະຍາກອນບຸກຄົນທີ່ຮູ້ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຄາຊັກຢ່າງເລິກເຊິ່ງມີຈຳນວນຈຳກັດໃນປັດຈຸບັນ, ໃນທາງປະຕິບັດ ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ມັກຈະຕ້ອງຜ່ານພາສາກາງ (Pivot Language) ເຊັ່ນ ພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາລັດເຊຍ. ພາສາລັດເຊຍມີບົດບາດສຳຄັນຫຼາຍໃນປະເທດຄາຊັກສະຖານ ຍ້ອນປະຫວັດສາດ ແລະ ການນຳໃຊ້ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນຊີວິດປະຈຳວັນ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແປສອງຂັ້ນຕອນ (ລາວ -> ອັງກິດ/ລັດເຊຍ -> ຄາຊັກ) ອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຕົ້ນສະບັບຖືກບິດເບືອນ ຫຼື ສູນເສຍລາຍລະອຽດບາງຢ່າງໄປ. ດັ່ງນັ້ນ, ຜູ້ແປຂັ້ນສຸດທ້າຍຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງ ແລະ ພະຍາຍາມກວດສອບກັບເອກະສານພາສາລາວຕົ້ນສະບັບເພື່ອຮັກສາຄວາມຖືກຕ້ອງໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ.
7. ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ຄຳສັບສະເພາະ (Cultural Context)
ວັດທະນະທຳລາວມີຄວາມຜູກພັນກັບພຸດທະສາສະໜາ, ວິຖີຊີວິດກະສິກຳແຄມຂອງ ແລະ ລະບົບອາວຸໂສ ເຊິ່ງສະທ້ອນອອກມາໃນຮູບແບບຂອງລະບົບຄຳສຸພາບ ແລະ ຄຳລາຊາສັບ. ສ່ວນວັດທະນະທຳຄາຊັກມີຮາກຖານມາຈາກວິຖີຊີວິດແບບເນື້ອທີ່ທົ່ງຫຍ້າກວ້າງໃຫຍ່ (Nomadic culture), ຄວາມຜູກພັນກັບມ້າ ແລະ ທຳມະຊາດ, ລວມທັງໄດ້ຮັບອິດທિພົນຈາກສາສະໜາອິດສະລາມ. ຄຳສັບທີ່ກ່ຽວກັບອາຫານ (ເຊັ່ນ: ອາຫານທີ່ເຮັດຈາກຊີ້ນມ້າ ແລະ ນົມມ້າ), ປະເພນີ ແລະ ຄວາມສຳພັນໃນຄອບຄົວຂອງທັງສອງພາສາຈຶ່ງບໍ່ມີຄຳແປທີ່ກົງກັນໂດຍກົງ. ຜູ້ແປທີ່ມີປະສົບການຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບປັບປ່ຽນບໍລິບົດ (Localization) ຫຼື ການຂຽນອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານປາຍທາງເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດທາງວັດທະນະທຳ.
8. ເຄັດລັບ ແລະ ແນວທາງການແປພາສາລາວເປັນພາສາຄາຊັກໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
- ວິເຄາະໂຄງສ້າງ ແລະ ຄວາມໝາຍກ່ອນເລີ່ມແປ: ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-word translation) ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃນພາສາຄາຊັກຜິດພ້ຽນ. ຄວນອ່ານເພື່ອຈັບໃຈຄວາມສຳຄັນ ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ຕາມໂຄງສ້າງ SOV ຂອງພາສາຄາຊັກ.
- ສ້າງຄຳພິທານສັບ (Glossary) ສະເພາະ: ການແປເອກະສານທາງການຄ້າ, ກົດໝາຍ ຫຼື ເຕັກນິກ ຈຳເປັນຕ້ອງມີການກຳນົດຄຳສັບມາດຕະຖານ ເພື່ອຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງເນື້ອຫາຕະຫຼອດທັງເອກະສານ.
- ກວດສອບລະບົບການຂຽນ ແລະ ການຖອດອັກສອນ: ປະເທດຄາຊັກສະຖານພວມຢູ່ໃນຂະບວນການປ່ຽນຜ່ານການຂຽນຈາກອັກສອນຊີຣິລິກ (Cyrillic) ໄປຫາອັກສອນລາຕິນ (Latin). ຜູ້ແປຕ້ອງກວດສອບຄວາມຕ້ອງການຂອງລູກຄ້າ ແລະ ກົດລະບຽບການຂຽນທີ່ເປັນທາງການໃນປະຈຸບັນ.
- ກວດສອບຄືນໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຄືການໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາຄາຊັກກວດທານ (Proofread) ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດວັດທະນະທຳຂອງຊາວຄາຊັກ.