မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်းတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေးနှင့် အလုပ်သမားစျေးကွက် အရလည်းကောင်း နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလျက်ရှိသော နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ မလေးဘာသာစကားသို့ (Burmese to Malay) ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းလုပ်ငန်းသည် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်သွယ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ဥပဒေရေးရာများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။ ဘာသာစကား မိသားစုချင်း မတူညီသော ဤဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အမှားအယွင်းမရှိ တိကျပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုတစ်ခု ရရှိရန်အတွက် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါ၊ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နောက်ခံသမိုင်းများကို အသေးစိတ် နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (Sentence Structure Differences)
မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ (Tibeto-Burman) ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး မလေးဘာသာစကားသည် ဩစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ လုံးဝဥဿုံ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။
(က) SOV နှင့် SVO ဝါကျပုံစံများ
မြန်မာဘာသာစကား၏ အခြေခံဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟူသော ဝါကျတွင် ကြိယာသည် ဝါကျ၏အဆုံး၌ တည်ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ မလေးဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို မလေးဘာသာဖြင့် "Saya makan nasi" (ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း) ဟု ရေးသားရသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Word-for-word translation) ကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ရရှိရန် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းလဲပေးရမည်ဖြစ်သည်။
(ခ) နောက်ဆက်စကားလုံးများနှင့် အဆက်စနစ် (Particles vs. Affixes)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျတစ်ခု၏ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ရန် ဝိဘတ်များနှင့် နောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (Particles) ကို ကြိယာ သို့မဟုတ် နာမ်နောက်တွင် ကပ်၍ သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - "က" (ကတ္တားဝိဘတ်)၊ "ကို" (ကံဝိဘတ်)၊ "၏" (ပိုင်ဆိုင်ခြင်းဝိဘတ်) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ မလေးဘာသာစကားတွင်မူ အခြေခံစကားလုံး (Kata Dasar) များ၏ ရှေ့၊ လယ် သို့မဟုတ် နောက်တွင် အဆက်များ (Affixes / Imbuhan) ကို ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သဒ္ဒါသဘောတရားကို ပြောင်းလဲစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "baca" (ဖတ်သည်) မှ "membaca" (စာဖတ်ခြင်းလုပ်ဆောင်မှု) သို့မဟုတ် "pembaca" (စာဖတ်သူ) ဟု ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဤကဲ့သို့ ကွဲပြားခြားနားသော သဒ္ဒါစနစ်များကြောင့် မြန်မာစကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ နောက်ကွယ်မှ သဒ္ဒါလုပ်ငန်းဆောင်တာကို တိကျစွာ ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
အရေးကြီးသောအချက်- မြန်မာဘာသာရှိ အချိန်ပြပြောင်းလဲမှုများ (Tense/Aspect) ကို "ခဲ့သည်"၊ "နေသည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည့် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများဖြင့် ပြသသော်လည်း၊ မလေးဘာသာတွင် "telah" (ပြီးခဲ့သည်)၊ "sedang" (နေဆဲဖြစ်သည်)၊ "akan" (လိမ့်မည်) စသည့် ကြိယာရှေ့ပြောင်းလဲမှုစကားလုံးများကို ကြိယာ၏ရှေ့တွင် သီးခြားခွဲ၍ သုံးစွဲရသည်။
၂။ အရေအတွက်ပြပစ္စည်းများနှင့် နာမ်စားကူများ၏ အစီအစဉ်လိုက်ပြောင်းလဲမှု (Word Order of Classifiers)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို ရေတွက်ရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ အမျိုးအစားအလိုက် အရေအတွက်ပြ နောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (Classifiers / ပစ္စည်းပြကိန်းများ) ကို နာမ်၏နောက်တွင် အသုံးပြုရသည်။ အစီအစဉ်မှာ "နာမ် + ကိန်းဂဏန်း + အရေအတွက်ပြပစ္စည်း" ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "ခွေး သုံး ကောင်" သို့မဟုတ် "စာအုပ် ငါး အုပ်" ဖြစ်သည်။
မလေးဘာသာစကားတွင်လည်း ဤကဲ့သို့သော အမျိုးအစားပြစကားလုံး (Penjodoh Bilangan) များ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်မှာ လုံးဝပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး "ကိန်းဂဏန်း + အရေအတွက်ပြပစ္စည်း + နာမ်" ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "tiga ekor anjing" (သုံး + ကောင် + ခွေး) သို့မဟုတ် "lima buah buku" (ငါး + အုပ် + စာအုပ်) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဤဝါကျအစီအစဉ်ကို ပြောင်းပြန်မလှန်ခဲ့ပါက ဖတ်ရသည်မှာ လွန်စွာထူးဆန်းပြီး သဒ္ဒါမကျသော စာသားများ ဖြစ်သွားတတ်သည်။
| စရိုက်လက္ခဏာ (Feature) | မြန်မာဘာသာ (Burmese) | မလေးဘာသာ (Malay) |
|---|---|---|
| ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ | ကတ္တား + ကံ + ကြိယာ (SOV) | ကတ္တား + ကြိယာ + ကံ (SVO) |
| အမျိုးအစားပြစကားလုံး အစီအစဉ် | နာမ် + ဂဏန်း + အရေအတွက်ပြ (ခွေး သုံး ကောင်) | ဂဏန်း + အရေအတွက်ပြ + နာမ် (Tiga ekor anjing) |
| အချိန်ပြသနစ် (Tense) | ကြိယာနောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (သွားခဲ့သည်) | ကြိယာရှေ့အကူစကားလုံးများ (Telah pergi) |
| သဒ္ဒါပြောင်းလဲမှုပုံစံ | နောက်ဆက်ပစ္စည်းနှင့် ဝိဘတ်များ (Particles) | ရှေ့ဆက်၊ နောက်ဆက်၊ လယ်ဆက်များ (Affixes) |
၃။ လူမှုဆက်ဆံရေး အဆင့်အတန်းနှင့် နာမ်စားအသုံးပြုမှု ကွဲပြားခြင်း (Pronouns and Politeness Levels)
အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများ၏ ထုံးစံအတိုင်း မြန်မာဘာသာနှင့် မလေးဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုနှင့် ကျား၊ မ ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်ပြီး နာမ်စားအသုံးအနှုန်းများစွာ ကွဲပြားကြသည်။
မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်တော်"၊ "ကျွန်မ"၊ "ငါ"၊ "မင်း"၊ "သင်"၊ "ဆရာ" စသည်ဖြင့် စကားပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်းအရ ခွဲခြားသုံးစွဲသည်။ မလေးဘာသာစကားတွင်လည်း သာမန်ပြောဆိုမှုတွင် သုံးသော "saya" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) နှင့် "awak" (မင်း) မှသည် တရားဝင် သို့မဟုတ် ရိုသေမှုပြသရာတွင် သုံးသော "anda" (သင်)၊ "kamu" (မင်း) သို့မဟုတ် တော်ဝင်မိသားစုများနှင့် ပြောဆိုရာတွင် သုံးသော "patik" သို့မဟုတ် "tuanku" အထိ အဆင့်ဆင့် ရှိသည်။ ထို့အပြင် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုအရ အသက်ကြီးသူများကို "Abang" (အစ်ကို)၊ "Kak" (အစ်မ) သို့မဟုတ် "Cik" (မမ/ဒေါ်) စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသဖြင့် မြန်မာဘာသာမှ မလေးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ လေသံနှင့် အခြေအနေ (Context) အပေါ် မူတည်၍ သင့်တော်သော နာမ်စားကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။
၄။ ကမ္မဝါကျများ၏ အရေးပါပုံ ကွဲပြားခြားနားခြင်း (Usage of Passive Voice)
မလေးဘာသာစကားတွင် ကမ္မဝါကျ (Passive Voice) ကို မြန်မာဘာသာစကားထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာနှင့် သဘာဝကျစွာ အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် စာပေရေးသားမှုပုံစံနှင့် တရားဝင်စာတမ်းများတွင် ဖြစ်သည်။ မလေးဘာသာစကား၌ ကမ္မဝါကျ တည်ဆောက်ပုံသည် ပြောဆိုသူ၏ နာမ်စား (ပထမနာမ်စား၊ ဒုတိယနာမ်စား သို့မဟုတ် တတိယနာမ်စား) အပေါ် မူတည်ပြီး ကွဲပြားခြားနားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် တတိယနာမ်စားအတွက် "Buku itu dibaca oleh Ahmad" (ထိုစာအုပ်ကို အာမက် ဖတ်သည်) ဟု ရေးသားသော်လည်း၊ ပထမနာမ်စားအတွက် "Buku itu saya baca" (ထိုစာအုပ်ကို ကျွန်တော်ဖတ်သည်) ဟု သီးခြားဝါကျတည်ဆောက်ပုံဖြင့် ရေးသားရသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ကမ္မဝါကျ ("...ခြင်းခံရသည်") ကို အလွန်အမင်းသုံးစွဲပါက ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မသဘာဝမကျ ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာရှိ သာမန်ကတ္တားဝါကျ (Active Voice) အချို့ကို မလေးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပိုမိုသဘာဝကျစေရန် သင့်လျော်သော ကမ္မဝါကျပုံစံများသို့ ပြောင်းလဲရေးသားရန် လိုအပ်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဘာသာပြန်ခြင်း (Cultural Adaptation and Localization)
ဘာသာစကားတစ်ခုကို အခြားဘာသာစကားတစ်ခုသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးသက်သက်သာမက ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံကိုပါ ပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။ မလေးရှားနိုင်ငံသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို အခြေခံပြီး မလေးယဉ်ကျေးမှုသည် အစ္စလာမ်သာသနာနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို ပြဆိုရာတွင် အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ "ကုသိုလ်"၊ "ကံ"၊ "သံသရာ" စသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆများကို မလေးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်၍ မရဘဲ၊ ၎င်းတို့နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူညီသော သဘောတရားများ သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းချက်များကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရသည်။ အလားတူပင် မလေးဘာသာစကားရှိ အာရပ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကိုလည်း မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ် နားလည်နိုင်မည့် စကားလုံးများဖြင့် သင့်လျော်သလို လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲပေးရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် စကားပုံနှင့် တင်စားချက်များ (Idioms and Proverbs) ကိုလည်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ဥပမာ မြန်မာစကားပုံဖြစ်သော "ငါးပွက်ရာ ငါးစာချ" ကို မလေးစကားပုံ "Ada udang di sebalik batu" (ကျောက်ခဲနောက်က ပုစွန်ဆိတ် - တစ်ခုခုကို မျှော်ကိုး၍ လုပ်ဆောင်ခြင်း) ကဲ့သို့သော တူညီသည့် ယဉ်ကျေးမှုအဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် မလေးစကားပုံများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုခြင်းက စာဖတ်သူအတွက် ပိုမိုနားလည်လွယ်စေသည်။
၆။ မြန်မာ-မလေး ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
ဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းကို ဦးစားပေးပါ
စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းထက် မူရင်းဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သဘောပေါက်အောင် အရင်ဖတ်ရှုပြီးမှ မလေးဘာသာစကား၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင် ရေးသားပါ။
ဒေသသုံး စကားလုံးများကို လေ့လာပါ
မလေးဘာသာစကားသည် မလေးရှားနိုင်ငံ (Bahasa Malaysia) သာမက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ (Bahasa Indonesia)၊ စင်ကာပူနှင့် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတို့တွင်လည်း အသုံးပြုသဖြင့် မူရင်းစာသား ဖတ်ရှုမည့် ပရိသတ်သည် မည်သည့်ဒေသမှဖြစ်ကြောင်း သိရှိပြီး သင့်တော်သော ဒေသသုံးစကားလုံးများကို ရွေးချယ်ပါ။
အွန်လိုင်း ဘာသာပြန် ကိရိယာများကို အကန့်အသတ်ဖြင့် သုံးပါ
Google Translate ကဲ့သို့သော ကိရိယာများသည် မြန်မာမှ မလေးသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားမှုများကြောင့် အမှားအယွင်း အလွန်များပြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖျင်းနားလည်ရန်အတွက်သာ သုံးစွဲပြီး ကိုယ်တိုင်တည်းဖြတ်မှုကို မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်ပါ။
အသုံးအနှုန်းများကို အစဉ်မပြတ် အဆင့်မြှင့်တင်ပါ
လူမှုကွန်ရက်နှင့် ခေတ်သစ်ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာများကြောင့် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် စကားသစ်များ အဆက်မပြတ် ပေါ်ထွက်နေသဖြင့် ခေတ်ပေါ်အသုံးအနှုန်းများကို အစဉ်တစိုက် လေ့လာနေရန် လိုအပ်သည်။
နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် မြန်မာ-မလေး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက် လွန်စွာအရေးပါသော ပေါင်းကူးတံတားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါစနစ် ကွဲပြားခြားနားမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများ မတူညီမှုကို နားလည်ပြီး လက်တွေ့လေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကို ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။