Fassara tsakanin harsunan da ba su da alaka ta kut-da-kut ta fuskar asali ko yanki na daya daga cikin manyan kalubale ga masu fassara a duk fadin duniya. Harshen Hausa, wanda yake cikin rukunin harsunan Chadic (karkashin Afroasiatic) kuma ake amfani da shi sosai a yammacin Afirka, da kuma harshen Kirgiz (Kyrgyz), wanda yake daya daga cikin rukunin harsunan Turkic na tsakiyar Asiya, misali ne na wannan kalubale. Fassara daga Hausa zuwa Kirgiz tana bukatar fahimtar zurfin nahawu, al'adu, da kuma salon magana na kowane harshe. Wannan makala za ta duba matakai, kalubale, da dabarun da za su taimaka wajen samun fassara mai inganci.
1. Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Ginin Jimla
Babban kalubale na farko da mai fassara zai fuskanta shi ne bambancin tsarin ginin jimla tsakanin harsunan biyu. Harshen Hausa yana amfani da tsarin Subject-Verb-Object (SVO), wato Mai aiki - Aikatau - Abin da aiki ya shafa. Misali, a cikin jimlar "Yaron ya karanta littafin," "Yaron" shi ne mai aiki, "ya karanta" shi ne aikatau, sannan "littafin" shi ne abin da aiki ya shafa.
A gefe guda, harshen Kirgiz yana amfani da tsarin Subject-Object-Verb (SOV), inda aikatau yake zuwa a karshen jimla. Wannan yana nufin cewa mai fassara ba zai iya fassara kalma-da-kalma ba; dole ne ya sake gina jimlar gaba daya domin ta dace da tunani da tsarin harshen Kirgiz. Idan ba a yi hankali ba, fassarar za ta iya zama mai wuyar fahimta ko ko ta rasa ma'anarta ta asali.
Bugu da kyau, harshen Kirgiz harshe ne mai ginuwa ta hanyar lika kari (agglutinative language). Wannan yana nufin ana kara sassa na musamman (suffixes) a karshen tushen kalma don nuna lokaci, adadi, mallaka, ko alaka ta nahawu. A cikin Hausa kuma, ana amfani da kalmomi daban-daban ko kuma wakilan suna don nuna wadannan abubuwa. Mai fassara dole ne ya kasance yana da cikakken sani kan yadda ake amfani da wadannan kari a cikin harshen Kirgiz.
2. Kalubalen Al'adu Da Kalmomin Da Ba Su Da Daidai
Harshe madubin al'umma ne. Saboda haka, al'adun Hausawa da na mutanen Kyrgyzstan sun bambanta kwarai da gaske. Hausawa suna rayuwa ne a yankin sahara da kuma dazuka na yammacin Afirka tare da tsarin rayuwa na noma, kasuwanci, da kuma tasirin addinin Musulunci na tsawon daruruwan shekaru. Mutanen Kyrgyzstan kuma suna da tarihin rayuwa ta makiyaya a yankunan tsaunuka na tsakiyar Asiya, kodayake su ma mafi yawansu musulmai ne.
Wannan bambanci na al'ada da muhalli yana haifar da kalmomi ko karin magana da ba su da daidai (equivalence) na kai-tsaye. Misali:
- Karin Magana: Karin maganar Hausa irin su "Kaza mai kwane-kwane..." ko kuma maganganun da suka shafi dabbobi ko yanayin yammacin Afirka ba za su fassaru kai-tsaye ba zuwa Kirgiz. Dole ne mai fassara ya nemi karin magana a cikin Kirgiz wanda yake da ma'ana iri daya ko kuma ya yi bayanin ma'anar a sarari.
- Kalmomin Gargajiya: Kalmomin da suka shafi abinci (kamar tuwo, fura, dambun shinkafa) ko tufafi (kamar babban riga, zani) ba su da takamaiman kalmomi a harshen Kirgiz. Haka ma a gefen Kirgiz, kalmomin da suka shafi rayuwar tsaunuka, abincin madara (kamar kurut, kumis), da gidajen gargajiya (yurt) ba su da daidai a Hausa. A nan, mai fassara yana bukar amfani da dabarar fassara ta hanyar bayani (descriptive translation) ko kuma aro kalma tare da bayani a cikin baka.
3. Tasirin Addini Da Lamuran Zaman Jama'a
Duk da cewa kasashen biyu suna da alaka ta fuskar addinin Musulunci, akwai bambanci wajen yadda addinin ya shiga cikin yaren yau da kullum. A cikin Hausa, kalmomin Larabci sun yi tasiri sosai ta yadda kusan kowace jimla za ta iya samun kalmomi irin su "kaddara", "alkawari", "hakuri", da sauransu. A cikin Kirgiz kuma, kodayake akwai kalmomin Larabci da na Farisa, akwai kuma babban tasiri na harshen Rashanci (Russian) saboda tarihin mulkin Soviet.
Mai fassara dole ne ya san lokacin da ya kamata ya yi amfani da kalmomin da suka shafi addini ko kuma kalmomin zamani da suka samo asali daga wasu harsunan don tabbatar da cewa fassarar ta dace da masu sauraro ko masu karatu na wannan zamanin.
4. Matakai Masu Kyau Don Yin Fassara Mai Kyau
Don samun fassara mai inganci daga Hausa zuwa Kirgiz, ana ba da shawarar bin wadannan matakai na tsari:
- Fahimtar Sakon Asali: Kada ka fara fassara jimla daya bayan daya ba tare da ka karanta daukacin rubutun ba. Fahimci jigon maganar da kuma manufar marubucin.
- Binciken Kalmomi (Terminology Search): Samar da jerin kalmomi masu wahala ko na musamman (glosari) kafin ka fara fassarar. Wannan zai taimaka wajen tabbatar da daidaiton kalmomi a duk cikin rubutun.
- Yin daftarin farko (First Draft): Fara fassarar ta hanyar mai da hankali kan mika ma'ana maimakon kyawun kalmomi. Kada ka tsaya cikas a kan kalma guda; ci gaba da rubutun.
- Gyara da Tacewa (Editing and Proofreading): Bayan kammala daftarin farko, bar rubutun na tsawon lokaci sannan ka dawo gare shi. Karanta fassarar a matsayin rubutun Kirgiz na asali don tabbatar da cewa yana tafiya daidai da dabi'ar harshen (natural flow).
- Tuntubar Kwararu: Idan za ta yiwu, bar wani wanda harshen Kirgiz shi ne harshensa na haihuwa (native speaker) ya duba rubutun don gano kurakuran da mai fassara zai iya kauce wa gani.
5. Nasihu Ga Masu Fassarar Hausa Zuwa Kirgiz
Domin zama gwanin fassara a wannan fanni, ga wasu muhimman shawarwari:
- Koyon Tarihi Da Al'adu: Karanta littattafai game da tarihin Kyrgyzstan da na kasashen tsakiyar Asiya. Wannan zai ba ka haske kan yadda mutanen ke tunani da kuma yadda suke amfani da harshensu.
- Amfani Da Kayan Aikin Zamani: Yi amfani da kayan aikin fassara na zamani (CAT Tools) kamar SDL Trados ko Memsource. Wadannan suna taimaka wa mai fassara wajen adana kalmomin da ya riga ya fassara don amfani da su a nan gaba.
- Kada Ka Dogara Ga Fassara Ta Injin (Machine Translation) Kadai: Kayan aiki kamar Google Translate suna da amfani don fahimtar gaba daya, amma ba su da kyau wajen fassara tsakanin Hausa da Kirgiz saboda karancin bayanai (data) na wadannan harsuna a intanet. Kuskuren nahawu da na ma'ana suna da yawa a cikin fassarar injin.
- Haɓaka Ilimin Harsuna Biyu: Karanta jaridu, labarai, da littattafai a cikin kowane harshe a kowace yana don sabunta sanin kalmomin zamani da kuma yadda ake amfani da su.
A taƙaice, fassara daga Hausa zuwa Kirgiz aiki ne da ke bukatar hakuri, bincike mai zurfi, da kuma soyayya ga harsunan biyu. Ta hanyar fahimtar bambance-bambancen nahawu, girmama al'adun kowane yanki, da kuma bin matakan fassara na kwararru, mai fassara zai iya gina gado mai inganci na sadarwa tsakanin al'ummar Hausawa da ta Kirgizstan.