នៅក្នុងយុគសម័យសកលភាវូបនីយកម្ម និងការធ្វើសមាហរណកម្មតំបន់អាស៊ាន ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សលើគ្រប់វិស័យ រួមមានពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ ទេសចរណ៍ និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌។ ភាពរីកចម្រើននេះបានបង្កើតឱ្យមានតម្រូវការខ្ពស់នូវសេវាកម្មបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់រវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាភូមា។ ការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការជំនួសពាក្យមួយទៅនឹងពាក្យមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសិល្បៈនៃការផ្ទេរអត្ថន័យ អារម្មណ៍ និងបរិបទវប្បធម៌ពីសង្គមមួយទៅសង្គមមួយទៀត។ សម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការ ភាពខុសគ្នាផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធភាសា និងឧបសគ្គនានា គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្កើតឯកសារបកប្រែដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ ស្ទាត់ជំនាញ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុតសម្រាប់អ្នកអានគោលដៅ។
ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងលំដាប់ពាក្យក្នុងល្បះ
ចំណុចដំបូងបង្អស់ដែលអ្នកបកប្រែត្រូវក្តាប់ឱ្យបានជាប់ គឺរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃភាសាទាំងពីរ ដែលមានភាពខុសគ្នាជាខ្លាំង៖
- លំដាប់ពាក្យក្នុងល្បះ (Word Order)៖ ភាសាខ្មែរដើរតាមលំដាប់ «ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ» (SVO - Subject-Verb-Object)។ ឧទាហរណ៍៖ «អ្នកបកប្រែ (ប្រធាន) សរសេរ (កិរិយាសព្ទ) អត្ថបទ (កម្មបទ)»។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាភូមាប្រើប្រាស់លំដាប់ «ប្រធាន + កម្មបទ + កិរិយាសព្ទ» (SOV - Subject-Object-Verb)។ នៅក្នុងភាសាភូមា គំនិតនេះនឹងត្រូវរៀបចំជា «អ្នកបកប្រែ (ប្រធាន) អត្ថបទ (កម្មបទ) សរសេរ (កិរិយាសព្ទ)»។ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែព្យាយាមបកប្រែពាក្យតាមលំដាប់ខ្មែរចំៗ វានឹងធ្វើឱ្យល្បះជាភាសាភូមាខុសវេយ្យាករណ៍ទាំងស្រុង និងមិនអាចយល់បានឡើយ។
- ប្រព័ន្ធធ្នាក់ទល់នឹងភាគល្អិតភ្ជាប់ពីក្រោយ (Prepositions vs. Postpositions/Particles)៖ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ធ្នាក់នៅខាងមុខនាមដើម្បីបញ្ជាក់ទីកន្លែង ទិសដៅ ឬពេលវេលា (ដូចជា «នៅ» «ទៅ» «សម្រាប់»)។ ចំណែកឯភាសាភូមា ប្រើប្រាស់ភាគល្អិតចុងពាក្យ (Postpositions ឬ Particles) ដែលត្រូវសរសេរភ្ជាប់ពីក្រោយនាម ឬសព្វនាម ដើម្បីបញ្ជាក់ពីតួនាទីរបស់ពាក្យនោះនៅក្នុងប្រយោគ ដូចជាភាគល្អិតសម្រាប់បញ្ជាក់ប្រធាន កម្មបទ កម្មសិទ្ធិ ឬទីតាំង។ ការយល់ដឹងពីការប្រើប្រាស់ភាគល្អិតទាំងនេះជាកត្តាកំណត់ភាពជោគជ័យនៃការបកប្រែ។
- ប្រព័ន្ធកាល និងទិដ្ឋភាពកិរិយាសព្ទ (Tense and Aspect)៖ ភាសាខ្មែរមិនមានការបំបែកកិរិយាសព្ទទៅតាមកាលនោះទេ ដោយយើងគ្រាន់តែបន្ថែមពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលាដូចជា «បាន» «កំពុង» «នឹង» ឬ «កាលពីម្សិលមិញ»។ រីឯភាសាភូមាវិញ ប្រើប្រាស់ភាគល្អិតបញ្ចប់កិរិយាសព្ទ (Verb suffixes) យ៉ាងជាក់លាក់ដើម្បីបញ្ជាក់ថាសកម្មភាពនោះបានបញ្ចប់ កំពុងកើតឡើង ឬជាគម្រោងនាពេលអនាគត ព្រមទាំងបញ្ជាក់ពីភាពប្រាកដប្រជានៃព័ត៌មាននោះថែមទៀតផង។
ឥទ្ធិពលរួមនៃភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹតលើវាក្យសព្ទ
ទោះបីជាភាសាខ្មែរ (អំបូរមន-ខ្មែរ) និងភាសាភូមា (អំបូរស៊ីណូ-ទីបេ) មានប្រភពដើមខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏ភាសាទាំងពីរបានទទួលរងឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅជ្រះពីវប្បធម៌ឥណ្ឌាបុរាណ តាមរយៈការផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធ និងសាសនាព្រហ្មញ្ញ។ ឥទ្ធិពលនេះនាំឱ្យមានការប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចីពីភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹតយ៉ាងច្រើនលើសលប់នៅក្នុងភាសាទាំងពីរ។ នេះគឺជាចំណុចអំណោយផលដ៏ធំមួយសម្រាប់អ្នកបកប្រែ៖
- ពាក្យបច្ចេកទេស និងពាក្យផ្លូវការ៖ ពាក្យទាក់ទងនឹងច្បាប់ រដ្ឋបាល អប់រំ សីលធម៌ និងចិត្តវិទ្យា ច្រើនតែមានឫសគល់រួមគ្នា។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យខ្មែរថា «ប្រធានាធិបតី» «សភា» «ករុណា» «សន្តិភាព» សុទ្ធតែមានពាក្យស្មើគ្នានៅក្នុងភាសាភូមាដែលមានប្រភពចេញពីប្រភពបាលី-សំស្ក្រឹតដូចគ្នា។
- ការយល់ដឹងអំពីឫសពាក្យ៖ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែយល់ដឹងអំពីប្រភពដើមនៃពាក្យបាលី ឬសំស្ក្រឹត ពួកគេអាចស្វែងរកពាក្យបកប្រែដែលសមស្របបំផុតសម្រាប់អត្ថបទកម្រិតខ្ពស់ ឬអត្ថបទផ្លូវការ ដោយចៀសវាងការប្រើពាក្យធម្មតាដែលមិនសមស្របនឹងបរិបទផ្លូវការ។
ប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធអក្សរក្រម និងការបញ្ចេញសំឡេង
ការយល់ដឹងអំពីអក្សរសាស្ត្រ និងការបញ្ចេញសំឡេងក៏ជួយសម្រួលដល់ដំណើរការបកប្រែ ជាពិសេសការសរសេរឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន ឬឈ្មោះទីតាំងភូមិសាស្ត្រ៖
- ប្រព័ន្ធព្យញ្ជនៈ និងស្រៈ៖ ទោះបីជាភាសាទាំងពីរប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអក្សរដែលមានប្រភពមកពីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌាក៏ដោយ ក៏ការរៀបចំព្យញ្ជនៈ និងស្រៈមានលក្ខណៈខុសគ្នា។ ភាសាខ្មែរមានព្យញ្ជនៈ ៣៣ តួ និងចែកចេញជាពីរពួក (ពួក អូ និងពួក អ៊ូ) ដែលជះឥទ្ធិពលលើសំឡេងស្រៈ។ រីឯភាសាភូមាមានព្យញ្ជនៈ ៣៣ តួដូចគ្នា ប៉ុន្តែការបញ្ចេញសំឡេងត្រូវបែងចែកទៅតាមកម្រិតតោន (Tones) នៃសំឡេង ដែលមាន ៤ កម្រិតសំខាន់ៗ (សំឡេងទាប សំឡេងខ្ពស់ សំឡេងខ្លី និងសំឡេងវែង)។
- ការសរសេរឈ្មោះតាមសូរសព្ទ (Transliteration)៖ នៅពេលបកប្រែឈ្មោះមនុស្ស ឬទីកន្លែងពីខ្មែរទៅភូមា អ្នកបកប្រែត្រូវព្យាយាមរក្សាសំឡេងអានដើមឱ្យបានជិតស្និទ្ធបំផុត។ ឧទាហរណ៍ ឈ្មោះ «ភ្នំពេញ» ត្រូវសរសេរជាភាសាភូមាឱ្យចេញសំឡេងជិតស្និទ្ធនឹង «ភ្នំពេញ» (ဖနွမ်းပင် - Hpanwanpin)។ ដំណើរការនេះទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែស្គាល់ច្បាស់ពីសូរសព្ទនៃតួអក្សរភូមា ដើម្បីកុំឱ្យមានការអានខុសឆ្គងពីសំណាក់អ្នកអានក្នុងស្រុក។
បញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែង និងការយល់ដឹងពីបរិបទវប្បធម៌
ការបកប្រែដែលល្អ មិនត្រឹមតែត្រឹមត្រូវតាមវេយ្យាករណ៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវស្របទៅនឹងបរិបទសង្គម និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ៖
- ឋានានុក្រមសង្គម និងប្រព័ន្ធពាក្យគួរសម (Social Registers and Honorifics)៖ ដូចគ្នានឹងសង្គមខ្មែរដែរ សង្គមភូមាឱ្យតម្លៃខ្ពស់លើឋានានុក្រម អាយុ និងឋានៈសង្គម។ ការជ្រើសរើសសព្វនាម និងកិរិយាសព្ទត្រូវតែសមស្របទៅនឹងអ្នកអានគោលដៅ។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យបកប្រែជាមួយព្រះសង្ឃ (រាជសព្ទ/សង្ឃសព្ទ) ការប្រើប្រាស់ជាមួយមន្ត្រីរាជការ ឬជាមួយប្រជាជនទូទៅ មានភាពខុសប្លែកគ្នា។ ការជ្រើសរើសខុសអាចនាំឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្ត ឬយល់ច្រឡំថាអ្នកសរសេរខ្វះការគោរព។
- សំនួនវោហារសព្ទ និងប្រយោគប្រៀបធៀប (Idioms and Culturally Specific Expressions)៖ ខ្មែរមានសំនួនវោហារសព្ទជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងទម្លាប់ ជំនឿ ឬភូមិសាស្ត្រក្នុងស្រុក។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យថា «ស៊ីបាយក្រោមផ្ទះ និយាយរឿងលើផ្ទះ» ឬ «ធ្វើស្រែនឹងទឹក ធ្វើសឹកនឹងបាយ» មិនអាចបកប្រែចំៗតួអក្សរទៅជាភាសាភូមាបានឡើយ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យស្លោកភូមាដែលមានន័យស្រដៀងគ្នា ឬបកស្រាយន័យធៀបនោះជាភាសាសាមញ្ញដើម្បីឱ្យអ្នកអានភូមាយល់ន័យច្បាស់។
- ការបញ្ចេញមតិ និងទម្លាប់សរសេរ៖ ជនជាតិភូមាមានរបៀបសរសេរអត្ថបទដែលទន់ភ្លន់ និងចូលចិត្តប្រើភាគល្អិតបញ្ជាក់ន័យដើម្បីបង្ហាញពីភាពគួរសម និងការបន្ទាបខ្លួន។ អ្នកបកប្រែត្រូវបញ្ចូលលក្ខណៈពិសេសទាំងនេះទៅក្នុងអត្ថបទបកប្រែ ដើម្បីឱ្យអត្ថបទនោះមើលទៅដូចជាសរសេរឡើងដោយជនជាតិភូមាផ្ទាល់ មិនមែនជាអត្ថបទដែលបកប្រែមកពីភាសាផ្សេងឡើយ។
គន្លឹះមាសទាំង ៥ សម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរ-ភូមា
เพื่อធានាបាននូវការបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ សូមអនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំខាងក្រោម៖
- វិភាគន័យក្នុងល្បះទាំងមូលមុននឹងចាប់ផ្តើមបកប្រែ៖ ដោយសារតែរចនាសម្ព័ន្ធល្បះខុសគ្នាខ្លាំង ចូរចៀសវាងការបកប្រែបណ្តើរអានបណ្តើរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ត្រូវអានល្បះខ្មែរទាំងមូលឱ្យយល់ន័យច្បាស់ រួចរៀបចំគំនិតឡើងវិញក្នុងខួរក្បាលតាមលំដាប់ល្បះភូមា (SOV) មុននឹងសរសេរវាចុះ។
- បង្កើតបញ្ជីពាក្យបច្ចេកទេស និងវាក្យសព្ទស្តង់ដារ (Glossary Building)៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមគម្រោងបកប្រែធំៗ គប្បីបង្កើតបញ្ជីពាក្យគន្លឹះដែលត្រូវប្រើប្រាស់ក្នុងអត្ថបទ ដើម្បីរក្សាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃពាក្យបច្ចេកទេសតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់អត្ថបទ ជាពិសេសសម្រាប់ឯកសារច្បាប់ ឬពាណិជ្ជកម្ម។
- ប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសជាស្ពានចម្លងក្នុងករណីចាំបាច់៖ ក្នុងករណីដែលមិនអាចរកពាក្យបកប្រែដោយផ្ទាល់រវាងខ្មែរ និងភូមា អ្នកបកប្រែអាចស្វែងរកន័យជាភាសាអង់គ្លេសជាមុនសិន រួចស្វែងរកពាក្យភូមាដែលស្មើនឹងពាក្យអង់គ្លេសនោះ។ វិធីសាស្ត្រនេះជួយកាត់បន្ថយកំហុសក្នុងការបកប្រែន័យពាក្យបច្ចេកទេសបានយ៉ាងច្រើន។
- យកចិត្តទុកដាក់លើសញ្ញាវណ្ណយុត្តិ និងការរៀបចំទម្រង់អត្ថបទ៖ ការរៀបចំទម្រង់អក្សរភូមា (Burmese Font Typesetting) អាចមានភាពស្មុគស្មាញលើប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រមួយចំនួន។ ត្រូវប្រាកដថាការបកប្រែចុងក្រោយត្រូវបានពិនិត្យមើលប្លង់ ជើងអក្សរ និងសញ្ញាខណ្ឌ (សញ្ញាខណ្ឌភូមា «៕» ឬ «។») ឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមបទដ្ឋានសរសេររបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។
- ការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកជំនាញភាសាកំណើត (Native Speaker Review)៖ គុណភាពនៃការបកប្រែនឹងកាន់តែល្អឥតខ្ចោះ ប្រសិនបើមានការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយជនជាតិភូមាដែលយល់ដឹងពីភាសាខ្មែរ ឬមានការសហការគ្នារវាងអ្នកបកប្រែខ្មែរ និងអ្នកបកប្រែភូមា។ ការធ្វើបែបនេះជួយរកឃើញរាល់កំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ វេយ្យាករណ៍ និងលំហូរនៃភាសាដែលមិនធម្មជាតិ។
យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបកប្រែតាមវិស័យជាក់លាក់
វិស័យនីមួយៗទាមទារនូវរបៀបសរសេរ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ខុសៗគ្នា៖
- វិស័យទេសចរណ៍ និងវប្បធម៌៖ ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើការសរសេរឈ្មោះទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ ម្ហូបអាហារ និងពិធីបុណ្យប្រពៃណី។ ការបកប្រែគួរតែរក្សាទុកឈ្មោះដើមជាសំឡេងអាន (Transliteration) រួចបន្ថែមការពន្យល់ន័យខ្លីៗ ដើម្បីឱ្យអ្នកអានភូមាអាចយល់ពីតម្លៃវប្បធម៌នៃពាក្យនោះ។
- វិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងទីផ្សារ៖ ការបកប្រែអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មទាមទារឱ្យមានការកែច្នៃភាសា (Transcreation) ដើម្បីឱ្យមានភាពទាក់ទាញ និងត្រូវនឹងចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់អតិថិជនភូមា។ ភាសាបកប្រែត្រូវតែមានភាពរស់រវើក ជម្រុញទឹកចិត្ត និងងាយយល់។
- វិស័យច្បាប់ និងរដ្ឋបាល៖ វិស័យនេះទាមទារភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត និងគ្មានភាពស្រពិចស្រពិល។ រាល់ពាក្យបច្ចេកទេសច្បាប់ត្រូវតែបកប្រែទៅជាពាក្យផ្លូវការរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា ដោយផ្អែកលើច្បាប់ជាធរមាន និងត្រូវចៀសវាងការប្រើពាក្យដែលមានន័យប្រហាក់ប្រហែល ឬន័យធៀប។
សន្និដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ការបកប្រែប្រកបដោយជោគជ័យ
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាភូមា គឺជាការងារដ៏មានតម្លៃ និងពោរពេញដោយការប្រឈម។ អ្នកបកប្រែដែលទទួលបានជោគជ័យ មិនត្រឹមតែជាអ្នកដែលពូកែភាសាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាអ្នកដែលយល់ដឹងពីព្រលឹងវប្បធម៌ និងរបៀបគិតរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ Preserving local tone. តាមរយៈការអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ការបណ្តុះបណ្តាលសមត្ថភាពខ្លួនឯងជាប្រចាំ និងការយកចិត្តទុកដាក់លើរាល់ព័ត៌មានលម្អិតផ្នែកវេយ្យាករណ៍ អ្នកបកប្រែនឹងអាចផ្តល់នូវសេវាកម្មបកប្រែដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលមិនត្រឹមតែផ្ទេរសារបានត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយជម្រុញទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងមីយ៉ាន់ម៉ាឱ្យកាន់តែរឹងមាំថែមទៀតផង។