ගෝලීයකරණය සහ තාක්ෂණික දියුණුවත් සමඟ ලෝකයේ විවිධ භාෂා අතර සන්නිවේදනය පෙර නොවූ විරූ ලෙස වර්ධනය වී ඇත. මේ අතරින්, ඉන්දු-ආර්ය භාෂා පවුලට අයත් සිංහල භාෂාව සහ යුරාලික් (Finno-Ugric) භාෂා පවුලට අයත් එස්තෝනියානු භාෂාව අතර සිදුවන පරිවර්තන සුවිශේෂී වටිනාකමක් ගනී. මෙම භාෂා ද්විත්වය එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මූලාරම්භයන් සහ ව්යුහයන් සහිත බැවින්, සිංහලෙන් එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී පරිවර්තකයෙකුට සුවිශේෂී වාග්විද්යාත්මක සහ සංස්කෘතික අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු වේ. මෙම ලිපිය මඟින් එම ක්රියාවලිය, එහි ඇති සූක්ෂ්මතා සහ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා අවශ්ය ප්රායෝගික උපදෙස් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ.
සිංහල සහ එස්තෝනියානු භාෂා පද්ධතිවල ව්යුහාත්මක වෙනස්කම්
සාර්ථක පරිවර්තනයක පළමු පියවර වන්නේ මූලාශ්ර භාෂාව (Source Language) සහ ඉලක්කගත භාෂාව (Target Language) අතර ඇති ව්යුහාත්මක සහ ව්යාකරණමය වෙනස්කම් අවබෝධ කර ගැනීමයි. සිංහල සහ එස්තෝනියානු භාෂා අතර ඇති ප්රධාන වෙනස්කම් කිහිපයක් පහත පරිදි හඳුනාගත හැකිය:
- වාක්ය රටාව (Sentence Structure): සිංහල භාෂාව මූලික වශයෙන් කර්තෘ-කර්ම-ක්රියා (Subject-Object-Verb - SOV) වාක්ය රටාවක් අනුගමනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, "මම පොතක් කියවමි" යන වාක්යයේ ක්රියාපදය පැමිණෙන්නේ අවසානයටය. නමුත් එස්තෝනියානු භාෂාව සාමාන්යයෙන් කර්තෘ-ක්රියා-කර්ම (Subject-Verb-Object - SVO) රටාව භාවිත කරයි. එහිදී "මම කියවමි පොතක්" (Mina loen raamatut) යන ආකාරයට වාක්යය ගොඩනැඟේ. එසේ වුවද, එස්තෝනියානු භාෂාවේ වාක්ය ව්යුහය යම් තරමක නම්යශීලී බවක් පෙන්වන අතර අවධාරණය කිරීමට අවශ්ය වචන ඉදිරියට ගැනීමට ඉඩ සලසයි.
- ලිංග භේදය (Grammatical Gender): සිංහල භාෂාවේ ප්රාණවාචී සහ අප්රාණවාචී ලෙස මෙන්ම ස්ත්රී/පුරුෂ වශයෙන් ලිංග භේදය පැවතුණද, එස්තෝනියානු භාෂාවේ ව්යාකරණමය ලිංග භේදයක් (Gender) නොමැත. එස්තෝනියානු භාෂාවේ "ඔහු" සහ "ඇය" යන සර්වනාම දෙකටම භාවිත වන්නේ "tema" හෝ "ta" යන තනි වචනයකි. මෙය සිංහලෙන් එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී යම් පහසුවක් ඇති කරන නමුත්, සන්දර්භය අනුව කතා කරන්නේ කාන්තාවක ගැනද පිරිමියෙකු ගැනද යන්න පැහැදිලි කිරීමට වෙනත් උපක්රම භාවිත කිරීමට සිදු වේ.
- උපපද (Articles): සිංහල භාෂාවේ මෙන්ම එස්තෝනියානු භාෂාවේ ද ඉංග්රීසි භාෂාවේ මෙන් "a", "an", "the" වැනි උපපද භාවිතයක් නොමැත. මෙය පරිවර්තන ක්රියාවලිය යම් දුරකට පහසු කරයි. කෙසේ වුවද, නාමපදයේ නිශ්චිතභාවය (Definiteness) හැඟවීම සඳහා එස්තෝනියානු භාෂාවේ විභක්ති වෙනස්කම් හෝ නාම विशेषණ භාවිත කෙරේ.
එස්තෝනියානු විභක්ති ක්රමයේ සංකීර්ණත්වය (The Case System)
එස්තෝනියානු භාෂාවෙන් සිංහලට හෝ සිංහලෙන් එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී හමුවන විශාලතම වාග්විද්යාත්මක අභියෝගය වන්නේ එස්තෝනියානු භාෂාවේ පවතින විභක්ති ක්රමයයි. සිංහල භාෂාවේ ප්රධාන විභක්ති 9ක් පැවතුණද, එස්තෝනියානු භාෂාවේ විභක්ති (Noun Cases) 14ක් පවතී. මෙම විභක්ති මඟින් නාමපදයකට විවිධ ප්රත්යයන් එකතු කරමින් වාක්යයක එහි කාර්යභාරය, දිශාව සහ ස්ථානය නිරූපණය කරයි.
නිදසුනක් ලෙස, ස්ථානයක් හැඟවීම සඳහා එස්තෝනියානු භාෂාවේ අභ්යන්තර සහ බාහිර වශයෙන් වෙනස් විභක්ති කිහිපයක් භාවිත වේ:
- Inessive (කොහේද/ඇතුළත): යම් දෙයක් තුළ තිබීම හඟවයි (ප්රත්යය: -s). උදාහරණයක් ලෙස "මෝටර් රථය තුළ" යන්න "autos" ලෙස ලියැවේ.
- Elative (කොහෙන්ද/ඇතුළතින් පිටතට): යම් දෙයක ඇතුළතින් පිටතට යාම හඟවයි (ප්රත්යය: -st). උදාහරණයක් ලෙස "මෝටර් රථයෙන් පිටතට" යන්න "autost" ලෙස ලියැවේ.
- Illative (කොහාටද/ඇතුළට): යම් දෙයක ඇතුළට පැමිණීම හඟවයි (ප්රත්යය: -sse). උදාහරණයක් ලෙස "මෝටර් රථය තුළට" යන්න "autosse" ලෙස ලියැවේ.
සිංහල භාෂාවේදී අප මේ සඳහා නිපාත පද (උදාහරණ: "තුළ", "මත", "සිට") හෝ වෙනම පද භාවිත කරන අතර, එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී නිවැරදි විභක්ති ප්රත්යය තෝරා ගැනීම අතිශය තීරණාත්මක වේ. වැරදි විභක්තියක් භාවිත කිරීමෙන් මුළු වාක්යයේම අර්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් විය හැකිය. පරිවර්තකයා මෙම විභක්ති 14හිම ක්රියාකාරීත්වය පිළිබඳව මනා න්යායික සහ ප්රායෝගික දැනුමකින් සන්නද්ධ විය යුතුය.
ක්රියාපද සහ කාල භේදය (Verbs and Tenses)
සිංහල භාෂාවේ ක්රියාපද කර්තෘගේ පුරුෂය (ප්රථම, මධ්යම, උත්තම) සහ වචනය (ඒකවචන, බහුවචන) අනුව වෙනස් වේ. එස්තෝනියානු භාෂාවේ ද ක්රියාපද කර්තෘ අනුව ක්රියා රූප විපර්යාසයට (Conjugation) ලක් වන නමුත්, එහි කාල භේදය භාවිත වන ආකාරය සිංහලයට වඩා වෙනස්ය. වඩාත්ම සුවිශේෂී කරුණ වන්නේ එස්තෝනියානු භාෂාවේ අනාගත කාලය නිරූපණය කිරීම සඳහා වෙනමම ක්රියාපද ආකාරයක් (Future Tense Form) නොමැති වීමයි. එස්තෝනියානු භාෂාවේ අනාගත කාලය ප්රකාශ කරනු ලබන්නේ වර්තමාන කාලීන ක්රියාපද සමඟ කාලය හඟවන වෙනත් වචන (උදාහරණ: "හෙට" - homme, "ලබන වසරේ" - järgmisel aastal) භාවිත කිරීමෙනි. මෙම සූක්ෂ්ම වෙනස සිංහල පරිවර්තකයා හොඳින් තේරුම් ගත යුතුය. එසේ නොමැති වුවහොත්, සිංහල වාක්යයක ඇති අනාගත කාලීන අර්ථය එස්තෝනියානු බසට නැඟීමේදී ව්යාකූලතා ඇති විය හැකිය.
භාෂා ලේඛනය සහ ශෛලිය (Register and Style)
සිංහල භාෂාවේ පවතින තවත් සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ කථන භාෂාව සහ ලේඛන භාෂාව අතර පවතින විශාල වෙනසයි (Diglossia). එස්තෝනියානු භාෂාවේ ද විධිමත් (Formal) සහ අවිධිමත් (Informal) භාවිතයන් පැවතුණද, සිංහල භාෂාවේ මෙන් ව්යාකරණ ව්යුහයම වෙනස් වන ආකාරයේ දැඩි ද්විභාෂා රීතියක් එහි දක්නට නොලැබේ. එබැවින්, සිංහල ලේඛන භාෂාවෙන් ලියැවුණු පොතක් හෝ නීතිමය ලේඛනයක් එස්තෝනියානු බසට පරිවර්තනය කිරීමේදී, මූලාශ්ර ලේඛනයේ ඇති ගම්භීර සහ විධිමත් ස්වරූපය (Tone) එස්තෝනියානු භාෂාවට ගැලපෙන අයුරින් වෘත්තීය මට්ටමින් ප්රතිනිර්මාණය කිරීමට පරිවර්තකයා වගබලා ගත යුතුය.
සංස්කෘතික ප්රාදේශීයකරණය (Cultural Localization)
භාෂා පරිවර්තනය යනු වචනයෙන් වචනයට සිදුකරන යාන්ත්රික ක්රියාවලියක් නොවේ. එය සංස්කෘතීන් දෙකක් අතර පාලමක් තැනීමකි. ශ්රී ලාංකේය සංස්කෘතිය සහ එස්තෝනියානු සංස්කෘතිය අතර පවතින්නේ විශාල පරතරයකි. එබැවින් සංස්කෘතික ප්රාදේශීයකරණය මෙහිදී ඉතා වැදගත් වේ.
- ගෞරවාර්ථ සහ ආමන්ත්රණ විලාස: සිංහල සමාජය තුළ වයස, තනතුර සහ සමාජ තත්ත්වය මත පදනම් වූ ආමන්ත්රණ විලාසයන් සහ ගෞරවාර්ථ පද බහුලව භාවිත වේ (උදා: ඔබතුමා, මහතා, අයියා, අක්කා). එහෙත් එස්තෝනියානු සංස්කෘතිය වඩාත් සමානාත්මතාවය අගය කරන අතර, එහි මෙවැනි සංකීර්ණ ගෞරවාර්ථ පද්ධතියක් නොමැත. ඔවුන් බහුලවම භාවිත කරන්නේ "sinu" (ඔබ - ඒකවචන) හෝ "teie" (ඔබ - බහුවචන/ගෞරවාර්ථ) යන සර්වනාමයන්ය. සිංහල ලිපියක ඇති ගෞරවාර්ථ එස්තෝනියානු බසට පරිවර්තනය කිරීමේදී එම සංස්කෘතික හරය නොනසා සුදුසු වචන තෝරා ගැනීම පරිවර්තකයා සතු දක්ෂතාවයකි.
- උපමා සහ රූඩි වදන් (Idioms and Metaphors): සිංහල භාෂාවේ එන ඇතැම් රූඩි වදන් එස්තෝනියානු භාෂාවට සෘජුව පරිවර්තනය කළ නොහැක. නිදසුනක් ලෙස, සිංහලෙන් පවසන "කකුලෙන් ඇදීම" (යමෙකුට බාධා කිරීම) යන්න එස්තෝනියානු භාෂාවට වචනයෙන් වචනය පරිවර්තනය කළහොත් එහි නියම අර්ථය නැති වී යයි. ඒ වෙනුවට එස්තෝනියානු භාෂාවේ පවතින සමාන අර්ථය දෙන රූඩි වදන් භාවිත කළ යුතුය. එසේම, ශ්රී ලංකාවේ දේශගුණය, ආහාර රටාව (බත්, පොල්) සහ ආගමික වටපිටාව (බෞද්ධ සංස්කෘතිය) ආශ්රිතව ගොඩනැඟී ඇති යෙදුම්, ශීතල දේශගුණයකට සහ යුරෝපීය සංස්කෘතියකට උරුමකම් කියන එස්තෝනියානු පාඨකයාට තේරුම් ගත හැකි අයුරින් අනුවර්තනය කිරීම අවශ්ය වේ.
සිංහල-එස්තෝනියානු පරිවර්තකයෙකු සඳහා ප්රායෝගික උපදෙස්
මෙම භාෂා ද්විත්වය අතර නිවැරදි සහ ගුණාත්මක පරිවර්තනයක් සිදු කිරීම සඳහා පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- ප්රාදේශීයකරණ මෙවලම් සහ ශබ්දකෝෂ භාවිතය: තාක්ෂණික හෝ වෘත්තීය පරිවර්තන වලදී ග්ලොසරි (Glossaries) සහ පරිවර්තන මතකයන් (Translation Memories) භාවිත කරන්න. සිංහල සහ එස්තෝනියානු භාෂා අතර සෘජු ශබ්දකෝෂ සීමිත බැවින්, ඉංග්රීසි භාෂාව අතරමැදි භාෂාවක් (Pivot Language) ලෙස භාවිත කිරීමට සිදු විය හැකිය. එහිදී අර්ථය විකෘති නොවන සේ ප්රවේශම් විය යුතුය.
- සන්දර්භය අවබෝධ කර ගැනීම (Context is King): සැමවිටම තනි වචන පරිවර්තනය කිරීමෙන් වැළකී, සමස්ත ඡේදයේ හෝ ලේඛනයේ සන්දර්භය තේරුම් ගෙන පරිවර්තනය කරන්න. එස්තෝනියානු භාෂාවේ වචනවල අර්ථය ඒවා යෙදෙන වාක්යය අනුව බොහෝ සෙයින් වෙනස් වේ.
- ද්විත්ව කියවීම සහ සංස්කරණය (Proofreading): පරිවර්තනය නිම කිරීමෙන් පසු, භාෂා ද්විත්වයම හොඳින් දන්නා හෝ ඉලක්කගත භාෂාව මව්භාෂාව කරගත් (Native Speaker) වෙනත් අයෙකු ලවා ලේඛනය කියවා බැලීම (Proofreading) මඟින් සිදු වී ඇති වැරදි අවම කරගත හැකිය.
- ස්වාභාවික භාෂා ප්රවාහය (Natural Flow): පරිවර්තනය කරන ලද එස්තෝනියානු ලේඛනය, පරිවර්තනයක් ලෙස නොව එස්තෝනියානු භාෂාවෙන්ම ලියන ලද ස්වාභාවික ලේඛනයක් ලෙස හැඟෙන පරිදි සකස් කිරීමට උත්සාහ කරන්න. ව්යාකරණ නිවැරදි වුවද ඇතැම් විට වාක්ය ගලායාම අස්වාභාවික විය හැකිය.
නිගමනය
සිංහල භාෂාවේ සිට එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම යනු අභියෝගාත්මක මෙන්ම නිර්මාණශීලී කාර්යයකි. භාෂා දෙකේ ඇති ව්යාකරණමය ව්යුහය, විශේෂයෙන්ම එස්තෝනියානු භාෂාවේ විභක්ති 14 සහ සිංහල භාෂාවේ පවතින සංස්කෘතික සූක්ෂ්මතා පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් තිබීම මෙහිදී අත්යවශ්ය වේ. නිවැරදි ශිල්පීය ක්රම සහ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ඔස්සේ ඕනෑම සංකීර්ණ අදහසක් ඉතා පැහැදිලිව සහ ආකර්ෂණීය ලෙස සිංහලෙන් එස්තෝනියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමට හැකියාව ලැබෙනු ඇත. පරිවර්තකයෙකු ලෙස නිරන්තරයෙන් භාෂා ද්විත්වයේම නවතම භාවිතයන් පිළිබඳව යාවත්කාලීන වීම සාර්ථකත්වයේ රහසයි.