Fassara tsakanin harsunan Afirka na da matukar muhimmanci a wannan zamani na bunkasar sadarwa da kasuwanci a fadin nahiyar. Daya daga cikin fassarorin da ke neman kwarewa ta musamman ita ce fassara daga harshen Hausa zuwa Kinyarwanda. Harshen Hausa, wanda ke cikin rukunin harsunan Chadic (Afroasiatic), shi ne babban harshen da ake magana da shi a Yammacin Afirka, musamman a Najeriya da Nijar. A daya bangaren kuma, Kinyarwanda harshe ne na rukunin Bantu (Niger-Congo), wanto shi ne harshen kasa a kasar Rwanda, kuma ana magana da shi a sassan kasashen Uganda da Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo. Saboda bambancin asali da tsari na wadannan harsuna guda biyu, fassara daga Hausa zuwa Kinyarwanda na bukatar zurfafa fahimta ta nahawu, al'adu, da kuma mahallin da ake amfani da kalmomi.
Bambance-Bambancen Nahawu Tsakanin Hausa Da Kinyarwanda
Babban kalubale na farko ga duk mai fassara Hausa zuwa Kinyarwanda shi ne fahimtar tsarin nahawun harsunan biyu. Ko da yake duka harsunan suna amfani da tsarin jimloli na SVO (Subject-Verb-Object), wato (Mai aikatawa - Aikatau - Abin da aka aikatawa), hanyoyin da suke gina kalmomi da jumloli sun bambanta sosai.
A harshen Hausa, akwai rabe-raben jinsi na miji da mace (masculine da feminine), wanda ke tasiri a kon wakilin suna, aikatau, da kuma siffofi. Misali, "ya zo" (na miji) da "ta zo" (ta mace). Sabanin haka, Kinyarwanda ba ya amfani da tsarin jinsi na miji da mace; a maimakon haka, yana amfani da tsarin azuzuwan suna (noun classes) guda 16 ko fiye. Wadannan azuzuwan suna suna kayyade yadda prefixes na aikatau, siffofi, da wakilan suna za su kasance cikin jimla. Don haka, lokacin da kake fassara jimlar Hausa mai dauke da jinsi zuwa Kinyarwanda, dole ne ka tantance ajin sunan da ya dace da wancan sunan a Kinyarwanda domin gina jimla mai ma'ana da kyau.
Bugu da kyau, Kinyarwanda harshe ne mai cike da dunkulewar kalmomi (agglutinative language), inda ake hada prefixes da suffixes masu yawa a jikin tushen aikatau domin nuna lokaci, yanayi, mai aiki, da abin da aka aikatawa. A Hausa kuma, yawanci ana amfani da kalmomi daban-daban ko alamomin lokaci kafin aikatau. Wannan bambanci na bukatar mai fassara ya kasance mai lura sosai domin kada ya rasa ma'anar asali ta jimlar Hausa yayin sauya ta zuwa tsarin dunkulewar kalmomi na Kinyarwanda.
Kalubalen Fassarar Karin Magana Da Kalaman Sikuya
Kamar kowane harshe na Afirka, Hausa tana cike da karin magana, adabi, da kalaman kwatanci wadanda ke nuna zurfin al'adu da hikimar magabata. Fassarar wadannan kalamai kai-tsaye daga Hausa zuwa Kinyarwanda na iya haifar da rudani ko rashin fahimta. Misali, karin maganar Hausa kamar "Kome nisan dare, gari zai waye" ba zai yi ma'ana ba idan aka fassara shi kalma-da-kalma zuwa Kinyarwanda.
Domin magance wannan kalubale, mai fassara na bukatar gano ma'anar da ke boye a cikin karin maganar, sannan ya nemi karin magana ko salon magana makamancin sa a harshen Kinyarwanda wanda ke da ma'ana guda. A kasar Rwanda, Kinyarwanda ma yana da kyakkyawan tsarin karin magana (imigani) wanda ke nuna hikima irin ta al'ummar yankin Tafkinan Afirka. Nemo daidaitaccen salon magana a Kinyarwanda wanda zai maye gurbin na Hausa shi ne babban mataki na tabbatar da cewa fassarar ta kasance mai gamsarwa da ratsa zuciya.
Tasirin Al'adu Cikin Fassarar Hausa Zuwa Kinyarwanda
Al'adu da harshe abubuwa ne da ba su rabuwa. Al'ummar Hausawa mafi yawancinsu musulmi ne kuma suna zaune a yankunan da ke da dogon tarihi na sarautar gargajiya da tsarin zamantakewa na musamman. Wannan ya sa harshen Hausa ke cike da kalmomin girmamawa, addu'o'i, da kalaman addini (kamar "Insha Allah", "Alhamdulillah", "Sannu da kokari").
A daya bangaren, al'ummar Rwanda suna da tsarin girmamawa na musamman da ke da alaka da matsayi a cikin al'umma da kuma shekaru. Yayin fassara wadannan kalaman girmamawa daga Hausa, dole ne a nemo hanyoyin da suka dace a Kinyarwanda don nuna daidai wannan matakin na girmamawa ba tare da canza ma'anar sako ko addinin da ke tattare da shi ba idan hakan na da muhimmanci. Alal misali, gaisuwar Hausa ta girmamawa kamar "Ranka ya dade" tana da ma'ana ta musamman wadda a Kinyarwanda za a iya amfani da kalaman nuna ladabi da mutunci ga na gaba da kai.
Kwararrun Shawarwari Domin Tabbatar Da Kyawun Fassara
Ga duk mai son gudanar da fassara mai inganci daga harshen Hausa zuwa Kinyarwanda, wadannan shawarwari za su taimaka masa wajen kauce wa kura-kurai da kuma samar da aiki na kwararru:
- Guji Fassara Kalma-da-Kalma: Ko da yaushe ka mayar da hankali a kan ma'anar jimla gaba daya maimakon fassara kowace kalma daban. Fassara kalma-da-kalma tana lalata tsarin nahawun Kinyarwanda da sanya shi ya zama maras dadi ga mai karatu.
- Gudanar Da Bincike A Kan Batun Da Ake Fassarawa: Kafin ka fara fassara, tabbatar ka fahimci fannin da rubutun yake magana a kai, ko a fannin lafiya ne, ilimi, shari'a, ko fasaha. Nemo takamaiman kalmomin da ake amfani da su a wadannan fannoni a cikin harshen Kinyarwanda.
- Tantancewa Daga Kwararru: Bayan kammala fassara, yana da matukar muhimmanci a tura aikin ga wani wanda Kinyarwanda shi ne harshensa na haihuwa (native speaker) kuma ya kware a fannin fassara domin ya tantance sannan ya gyara kura-kuran da ka iya fitowa.
- Kula Da Sauti Da Sautin Murya (Tones): Kinyarwanda harshe ne mai amfani da sauti (tonal language), inda tsawon sauti ko yanayinsa a kan harafi na iya sauya ma'anar kalma gaba daya. Ko da yake ba a cika rubuta alamomin sauti a rubutun yau da kullum na Kinyarwanda ba, mai fassara dole ne ya san yadda kalmomin ke sauti domin kada su kawo rudani a cikin mahallin rubutu.
Amfani Da Kayan Aiki Na Zamani Da Kwararru
A wannan zamani na fasaha, akwai kayan aikin fassara da yawa da ke taimaka wa masu fassara su yi aiki cikin sauri da inganci. Daga cikin wadannan kayan aiki akwai software na fassara (CAT Tools) kamar SDL Trados da MemoQ. Wadannan kayan aiki suna da amfani wajen adana kalmomi da jumloli da aka fassara a baya (Translation Memory), wanda ke taimaka wa wajen kiyaye daidaiton kalmomi a cikin manyan ayyuka.
Duk da cewa injinan fassara na kwamfuta (Machine Translation) kamar Google Translate suna inganta yau da kullum, har yanzu suna da rauni sosai wajen fassara tsakanin Hausa da Kinyarwanda saboda karancin bayanan da ke intanet na wadannan harsuna biyu. Saboda haka, kada mai fassara ya dogara kacokan a kan injin fassara na kwamfuta; a maimakon haka, ya kamata ya yi amfani da su kawai a matsayin matakin farko na taimako, sannan ya yi gyaran fuska na kwararru (post-editing) domin tabbatar da daidaito da inganci na kowane sashe na aikin fassarar.