He Hōʻikeʻike Mua: Ke Kahua o nā ʻŌlelo ʻElua
He mea kupaianaha ka unuhi ʻana i waena o nā ʻōlelo ʻelua i loaʻa ʻole ka pilina pili kokoke ma ke ʻano he ʻohana ʻōlelo. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he lālā ia no ka ʻohana ʻōlelo ʻAukolonēpia (Austronesian), kahi i ulu mai ai nā ʻōlelo o ka Pākīpika. ʻO ka ʻōlelo Kuekene (Swedish) hoi, he ʻōlelo ʻInia-Europa (Indo-European) ia mai ka lālā Kelemānia Hema (North Germanic). Ma muli o kēia kaʻawale nui ʻana o nā kumu ulu, hālāwai ka mea unuhi me nā pilikia like ʻole e pili ana i ke kūkulu ʻana i ka manaʻo, ka pilinaʻōlelo, a me ka naʻau o ka ʻōlelo.
I mea e hoʻokō pono ai i kekahi unuhi maikaʻi mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Kuekene, pono e maopopo i ka mea unuhi ka naʻau o kēlā me kēia moʻomeheu. ʻAʻole lawa ka unuhi huaʻōlelo wale nō; pono e ʻimi i ka manaʻo hūnā a me ka moʻolelo e waiho ana ma lalo o nā huaʻōlelo kumu. Ua pili loa ka manaʻo o ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka pili o ke kanaka i ka ʻāina, ke kai, a me nā kūpuna, ʻoiai ka ʻōlelo Kuekene e pili ana i ke kaiapuni o ka ʻākau o ʻEuropa, me kona mau kau like ʻole he ʻehā a me ka mōʻaukala o nā Vīkīna.
Nā ʻOkoʻa ma ke Kūkulu ʻŌlelo a me ka Pilinaʻōlelo
ʻO kekahi o nā keʻakeʻa nui loa i loko o kēia kaʻina hana, ʻo ia ke ʻano o ke kūkulu ʻana i ka hopunaʻōlelo. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana pinepine ʻia ke ʻano VSO (Hana-Mea Hana-Mea i Hana ʻia / Verb-Subject-Object). E laʻa me ka hopunaʻōlelo: "Hana ka wahine i ka umeke." Kū mai ka hana ma mua. Ma ka ʻōlelo Kuekene naʻe, hoʻohana ʻia ke ʻano SVO (Subject-Verb-Object), me ke kānāwai V2 kahi e pono ai ke kiʻa (verb) ma ke kūlana ʻelua o ka hopunaʻōlelo. E lilo ana ka hopunaʻōlelo i luna i: "Kvinnan gör skålen" (Wahine-hana-umeke).
Ma waho o ke kaʻina huaʻōlelo, loaʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi nā hōʻailona a me nā kiʻina ʻōlelo kōkua (particles) e like me "ʻo", "i", "ma", a me "e" e hōʻike ana i ka pili o nā inoa a me nā hana. Ma ka ʻōlelo Kuekene, hoʻohana nui ʻia nā kaʻakānāwai pilinaʻōlelo koʻikoʻi e like me ka hoʻololi ʻana i ka hope o nā inoa (declensions) a me nā kiʻa (conjugations) e pili ana i ka wā (tense) a me ke keka (gender: utrum/neutrum). ʻAʻohe keka o nā inoa ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, a he mea ia e koi ai i ke akahele nui i ka wā e unuhi ai i ka ʻōlelo Kuekene.
Nā Hōʻailona Leo a me ka Pikoʻu o ka Palapala
Pono e nānā pono ʻia ka palapala ʻana o nā ʻōlelo ʻelua. Loaʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi ka ʻokina (ʻ) a me ke kahakō (ā, ē, ī, ō, ū). He mau mea koʻikoʻi kēia no ka hoʻololi ʻana i ka manaʻo o ka huaʻōlelo; inā haʻalele ʻia, hiki ke loli loa ka manaʻo. No ka laʻana, he ʻokoʻa ka manaʻo o "kalo" mai "kālō" a i ʻole "kaʻo". Ma ka ʻōlelo Kuekene, loaʻa nō hoʻi nā leka kūikawā me nā kiko a me ka pōʻai ma luna, e like me Å, Ä, a me Ö. Inā ʻaʻole maopopo ka mea unuhi i ka patona o kēia mau hōʻailona, e huikau auaneʻi ke ʻano o ka unuhi ʻana, a e lilo ka palapala i mea paʻakikī ke heluhelu ʻia e ka poʻe Kuekene. Ke hewa ka palapala ʻana o ka ʻōlelo kumu, e hewa nō hoʻi ka unuhi hopena.
Ka Moʻomeheu a me ka Manaʻo Hūnā (Kaona vs. Lagom)
ʻO ka ʻōlelo ka piko o ka moʻomeheu. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, aia ka manaʻo o ka "kaona" — ka manaʻo hūnā a i ʻole ka manaʻo pāpālua i loko o nā mele, nā ʻōlelo noʻeau, a me nā kamaʻilio ʻana. He mea paʻakikī kēia ke unuhi pololei ʻia i ka ʻōlelo Kuekene me ka nalowale ʻole o ka nani. No ka laʻana, ʻo ka huaʻōlelo "Aloha", ʻaʻole ia he aloha wale nō a he aloha e like me ka "Hej" a i ʻole "Hejdå" a me ka "Kärlek" ma ka ʻōlelo Kuekene. Aia i loko o ka "Aloha" kekahi pili ʻuhane hohonu loa e pili ana i ke ola, ka hanu, a me ke aloha i nā mea a pau.
Ma ka ʻaoʻao Kuekene, loaʻa nō hoʻi nā manaʻo moʻomeheu kūikawā e like me "Lagom" (kahi kūpono, ʻaʻole nui loa, ʻaʻole liʻiliʻi loa) a i ʻole "Fika" (kekahi manawa hoʻomaha no ke kope a me ka meaʻono me nā hoaaloha). Ke unuhi ka mea unuhi i nā moʻolelo Hawaiʻi, he mea pono pinepine ke hoʻohana i nā huaʻōlelo wehewehe (explanatory phrases) a i ʻole nā memo ma lalo o ka ʻaoʻao (footnotes) i mea e hoʻomaopopo ai ka mea heluhelu Kuekene i ka hohonu o ka manaʻo Hawaiʻi. ʻO ka loaʻa ʻole o kekahi huaʻōlelo kūlike pololei, he kono ia no ka noʻonoʻo haku a me ka noʻonoʻo hohonu.
Nā Manaʻo Kōkua No ka Mea Unuhi
Inā e hoʻomaka ana ʻoe i ka hana unuhi ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia kekahi mau manaʻo kōkua e holopono ai kāu hana:
- E Maopopo i ka Wā (Tense) a me ka Hopena (Aspect): Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hōʻike ʻia ke ʻano o ka hana (inā paha e hoʻomau ʻia ana, a i ʻole ua pau) ma mua o ka wā kikoʻī o ka uaki. Ma ka ʻōlelo Kuekene naʻe, koʻikoʻi ka wā (nutid, dåtid, framtid). E akahele i ke koho ʻana i ka palapala kiʻa kūpono.
- E Mālama i ka ʻOkina a me ke Kahakō: E hōʻoia i ka pololei o ka huaʻōlelo Hawaiʻi kumu ma mua o ka hoʻomaka ʻana e unuhi. Hiki i ka hala hoʻokahi ke hoʻololi loa i ke kuhikuhi o ka unuhi ʻana.
- Mai Unuhi Kīpē (Literal Translation): He mau ʻano ʻōlelo ʻokoʻa loa kēia. E ʻimi mau i ka manaʻo holoʻokoʻa o ka hopunaʻōlelo a kūkulu hou ma ke ʻano kūlohelohe no ka pepeiao Kuekene.
- E Hoʻohana i nā Kumuwaiwai Hilinaʻi ʻIa: E nānā i nā puke wehewehe ʻōlelo kūhelu e like me ko Pukui-Elbert no ka ʻōlelo Hawaiʻi, a me nā puke a ka Svenska Akademien (SAOL/SAOB) no ka ʻōlelo Kuekene.
Nā Pilikia o nā Inoa Kūikawā a me nā Hōʻailona Moʻomeheu
Loaʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi nā inoa he nui no ka makani, ka ua, a me ke kai. ʻO ke ʻano o ke anuanu a me nā mea kanu ma Kuekene, ua ʻokoʻa loa ia mai ko Hawaiʻi nei. ʻAʻohe paha e loaʻa ka inoa no kekahi ʻano ua kūikawā e like me ka "Ua Kanihele" ma ka ʻōlelo Kuekene. Ma kēia ʻano, pono e hoʻohana i ka unuhi wehewehe ʻana, e laʻa me ka hoʻākāka ʻana he ua kēia e kani ana i loko o ka wao nahele, ma mua o ka hoʻāʻo ʻana e loaʻa i hoʻokahi huaʻōlelo like ma ka ʻōlelo Kuekene.
Pēlā pū me nā holoholona a me nā meakanu o ka moana a me ka uka. ʻO ka ʻoʻopu a me ka māmane, pono e unuhi ʻia me nā inoa ʻepekema a i ʻole nā wehewehe kikoʻī i mea e maopopo pono ai ke ʻano o kēia mau mea ola i ka poʻe noho ma ka ʻākau o ʻEuropa. Ke mālama pono nei kēia kaʻina hana i ka ʻoiaʻiʻo a me ke ʻano pono o nā moʻolelo kūloko o Hawaiʻi nei, me ka mālama pū ʻana i ka mahalo i ka naʻauao o kēlā me kēia poʻe.