ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງຂອງພາສາລາວ ແລະ ພາສາບາສກ໌
ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາບາສກ໌ (ຫຼື Euskara) ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງທາງພາສາສາດຂອງທັງສອງພາສາ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄຕ-ກະໄດ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາວິເຄາະ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ, ບໍ່ມີເພດທາງໄວຍາກອນ, ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳກິລິຍາຕາມການເວລາ (Tense). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາບາສກ໌ ເປັນພາສາທີ່ໂດດດ່ຽວ (Language Isolate) ທີ່ບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວພັນກັບຕະກູນພາສາໃດໆໃນໂລກ ແລະ ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳຕິດຕໍ່ (Agglutinative Language) ທີ່ມີໂຄງສ້າງໄວຍາກອນທີ່ຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີການຜັນຄຳນາມ ແລະ ຄຳກິລິຍາຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ.
ສິ່ງທ້າທາຍອັນດັບທຳອິດແມ່ນລະບົບການຈັດລຽງຄຳໃນປະໂຫຍກ (Word Order). ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ໃນຂະນະທີ່ພາສາບາສກ໌ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຈະໃຊ້ໂຄງສ້າງ ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ (Subject-Object-Verb ຫຼື SOV) ແຕ່ກໍມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນສູງຂຶ້ນຢູ່ກັບການເນັ້ນໜັກຂອງປະໂຫຍກ (Focus and Topic). ດັ່ງນັ້ນ, ຜູ້ແປຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງທຳການປັບໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃໝ່ທັງໝົດເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຄວາມໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດໃນພາສາປາຍທາງ.
ລະບົບ Ergative-Absolutive ໃນພາສາບາສກ໌ ແລະ ການປັບໃຊ້ຈາກພາສາລາວ
ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດໃນດ້ານໄວຍາກອນລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ແມ່ນ ລະບົບການກຳນົດໜ້າທີ່ຂອງຄຳນາມ. ພາສາລາວໃຊ້ລະບົບຄ້າຍຄື Nominative-Accusative ໂດຍທີ່ປະທານຂອງປະໂຫຍກທີ່ມີກຳ ແລະ ບໍ່ມີກຳ ຈະໃຊ້ຮູບແບບດຽວກັນ ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຄຳນາມ. ແຕ່ພາສາບາສກ໌ ໃຊ້ລະບົບ Ergative-Absolutive ຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
Inessive ແລະ Ergative ແມ່ນຕົວຢ່າງຂອງຄວາມແຕກຕ່າງນີ້. ໃນພາສາບາສກ໌, ປະທານຂອງກິລິຍາທີ່ບໍ່ຕ້ອງການກຳ (Intransitive Verb) ແລະ ກຳຕົງ (Direct Object) ຂອງກິລິຍາທີ່ຕ້ອງການກຳ (Transitive Verb) ຈະຢູ່ໃນກໍລະນີ Absolutive (ບໍ່ມີການຕື່ມຫາງສຽງ ຫຼື suffix). ແຕ່ປະທານຂອງກິລິຍາທີ່ຕ້ອງການກຳ ຈະຕ້ອງຢູ່ໃນກໍລະນີ Ergative ເຊິ່ງຈະຕ້ອງຕື່ມຫາງສຽງ "-k" ໃສ່ທ້າຍຄຳນາມ. ຕົວຢ່າງ, ໃນການແປປະໂຫຍກພາສາລາວວ່າ "ຜູ້ຊາຍມາ" (Intransitive) ແລະ "ຜູ້ຊາຍກິນເຂົ້າ" (Transitive), ຄຳວ່າ "ຜູ້ຊາຍ" ໃນພາສາບາສກ໌ຈະຕ້ອງມີຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ (Gizonak da / Gizonak ogia jan du). ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຈຸດນີ້ເປັນສິ່ງສຳຄັນຫຼາຍ ເພາະຫາກຜູ້ແປຜິດພາດໃນການກຳນົດກໍລະນີ Ergative ກໍຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກບິດເບືອນ ຫຼື ບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ເລີຍ.
ການຜັນຄຳນາມ ແລະ ກໍລະນີທາງໄວຍາກອນ (Declension Cases)
ພາສາບາສກ໌ມີກໍລະນີການຜັນຄຳນາມ (Declension Cases) ຫຼາຍກວ່າ 15 ກໍລະນີ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳນາມ ແລະ ຄຳອື່ນໆໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ: ສະຖານທີ່, ທິດທາງ, ເວລາ, ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ, ແລະ ເຄື່ອງມື. ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວໃຊ້ຄຳບຸບພະບົດ (Prepositions) ເຊັ່ນ "ຢູ່", "ໄປຫາ", "ຂອງ", "ດ້ວຍ" ເພື່ອເຮັດໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານີ້.
ເມື່ອທຳການແປຈາກພາສາລາວ ເປັນພາສາບາສກ໌, ຜູ້ແປຕ້ອງວິເຄາະຢ່າງລະອຽດວ່າຄຳບຸບພະບົດ ຫຼື ບໍລິບົດໃນພາສາລາວຕ້ອງການກໍລະນີໃດໃນພາສາບາສກ໌ ເຊັ່ນ:
- ກໍລະນີສະຖານທີ່ (Inessive Case): ໃຊ້ສະແດງຕຳແໜ່ງ (ໃນພາສາລາວຄື "ຢູ່ໃດໜຶ່ງ") ຈະຕ້ອງຕື່ມ "-an" (ຕາມກົດການສະກົດຂອງບາສກ໌) ເຊັ່ນ "etxean" (ຢູ່ໃນເຮືອນ) ຈາກ "etxe" (ເຮືອນ).
- ກໍລະນີທິດທາງ (Allative Case): ໃຊ້ສະແດງການເຄື່ອນທີ່ໄປຫາ (ໃນພາສາລາວຄື "ໄປຫາ/ໄປສູ່") ເຊັ່ນ "etxera" (ໄປເຮືອນ).
- ກໍລະນີຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ (Genitive Case): ໃຊ້ສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ (ໃນພາສາລາວຄື "ຂອງ") ເຊັ່ນ "etxearen" (ຂອງເຮືອນ).
ນອກຈາກນີ້, ພາສາບາສກ໌ຍັງມີການກຳນົດຄວາມເປັນກຳນົດ/ບໍ່ກຳນົດ (Definiteness) ແລະ ຈຳນວນ (Singular/Plural) ໂດຍການຕື່ມຫາງສຽງໃສ່ຄຳນາມໂດຍກົງ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກພາສາລາວທີ່ໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມ ແລະ ຄຳຊີ້ບອກ ເຊັ່ນ "ນີ້", "ນັ້ນ", "ເຫຼົ່ານີ້" ເພື່ອບອກບໍລິບົດດັ່ງກ່າວ.
ຄວາມຊັບຊ້ອນຂອງຄຳກິລິຍາໃນພາສາບາສກ໌ (Polypersonal Verbs)
ລະບົບຄຳກິລິຍາຂອງພາສາບາສກ໌ເປັນໜຶ່ງໃນລະບົບທີ່ຊັບຊ້ອນທີ່ສຸດໃນໂລກ. ໃນພາສາລາວ, ຄຳກິລິຍາຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ບໍ່ວ່າປະທານ ຫຼື ກຳ ຈະເປັນໃຜ ຫຼື ໃນເວລາໃດກໍຕາມ. ແຕ່ໃນພາສາບາສກ໌, ຄຳກິລິຍາຊ່ວຍ (Auxiliary Verb) ຫຼື ຄຳກິລິຍາແທ້ ຈະຕ້ອງຜັນປ່ຽນຕາມປະທານ, ກຳຕົງ, ແລະ ກຳຮອງ ພ້ອມໆກັນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ Polypersonal Agreement.
ຕົວຢ່າງ, ຄຳກິລິຍາຊ່ວຍໃນປະໂຫຍກ "ຂ້ອຍໃຫ້ປຶ້ມແກ່ເຈົ້າ" ຈະຕ້ອງມີສ່ວນປະກອບທີ່ບົ່ງບອກເຖິງ "ຂ້ອຍ" (ຜູ້ໃຫ້), "ປຶ້ມ" (ສິ່ງທີ່ຖືກໃຫ້), ແລະ "ເຈົ້າ" (ຜູ້ຮັບ) ຢູ່ໃນຄຳດຽວກັນ. ຜູ້ແປຕ້ອງມີທັກສະ ແລະ ຄວາມຊຳນານສູງໃນການເລືອກໃຊ້ຮູບແບບຄຳກິລິຍາຊ່ວຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມບຸກຄົນ (Person) ແລະ ຈຳນວນ (Number) ຂອງທຸກໆສ່ວນປະກອບໃນປະໂຫຍກພາສາລາວຕົ້ນສະບັບ.
ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ການປັບປ່ຽນພາສາ (Cultural Localization)
ເນື່ອງຈາກປະເທດລາວ ແລະ ດິນແດນບາສກ໌ (ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງສະເປນ ແລະ ຝຣັ່ງ) ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງທາງດ້ານພູມສາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ການແປຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນແປງຄຳສັບ ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດວັດທະນະທຳ. ລະບົບການນັບຖື, ອາຫານການກິນ, ປະເພນີ ແລະ ວິຖີຊີວິດຂອງທັງສອງທ້ອງຖິ່ນມີເອກະລັກສະເພາະຕົວ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຄຳສັບທີ່ກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງຄອບຄົວ ແລະ ຄວາມອາວຸໂສໃນພາສາລາວ ເຊັ່ນ "ອ້າຍ", "ເອື້ອຍ", "ນ້ອງ", "ປ້າ", "ອາ" ຕ້ອງໄດ້ຮັບການແປຢ່າງລະມັດລະວັງ ເພາະພາສາບາສກ໌ອາດຈະບໍ່ມີຄຳສັບທີ່ແບ່ງແຍກຄວາມອາວຸໂສໃນລະດັບດຽວກັນ ຫຼື ອາດຈະໃຊ້ວິທີການອື່ນໃນການອ້າງອີງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ແນວຄິດທາງສາສະໜາພຸດ ແລະ ຄວາມເຊື່ອດັ້ງເດີມຂອງລາວ ກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະທິບາຍ ຫຼື ປຽບທຽບໃຫ້ຄົນທ້ອງຖິ່ນບາສກ໌ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຕົ້ນສະບັບສູນເສຍໄປ.
ເຕັກນິກ ແລະ ຄຳແນະນຳສຳລັບຜູ້ແປພາສາລາວ-ບາສກ໌
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ບໍລິບົດ, ຜູ້ແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ການໃຊ້ພາສາກາງ (Pivot Language): ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີວັດຈະນານຸກົມໂດຍກົງລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາບາສກ໌, ການນຳໃຊ້ພາສາສະເປນ, ພາສາຝຣັ່ງ ຫຼື ພາສາອັງກິດ ເປັນພາສາກາງໃນການອ້າງອີງຄຳສັບ ແລະ ການປຽບທຽບໂຄງສ້າງ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປມີຄວາມຊັດເຈນຫຼາຍຂຶ້ນ.
- ການຮັກສາຄວາມໝາຍ ແລະ ອາລົມຂອງຕົ້ນສະບັບ: ຄວນເນັ້ນໃສ່ການແປແບບເອົາຄວາມໝາຍ (Semantic Translation) ຫຼາຍກວ່າການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ ເພື່ອໃຫ້ພາສາບາສກ໌ທີ່ໄດ້ມີຄວາມສະຫຼັກສະຫຼວຍ ແລະ ເຂົ້າໃຈງ່າຍ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ຄືການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາບາສກ໌ທີ່ມີຄວາມຮູ້ດ້ານພາສາສາດເປັນຜູ້ກວດທານ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າສຳນວນ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ເໝາະສົມກັບກຸ່ມເປົ້າໝາຍ.