Go ranola ditshelo tsa dipuo tse pedi tse di farologaneng ka gotlhe e bile di tswa mo malapeng a a sa amaneng a dipuo, go tlhoka kitso e e tseneletseng ya thutapuo, ditsamaiso tsa popopolelo, le meetlo ya dipuo tseo. Setswana, e leng puo ya Bantu e e buiwang thata mo Borwa ba Aferika (mo Botswana, Aferika Borwa, le Namibia), le Se-Tagalog, e leng puo ya Austronesian e e buiwang kwa Philippines, di farologane fela thata mo go popopolelo, popofoko, le mo tseleng e dintlha tsa setso di tlhalosiwang ka yone. Kaelo eno e sekaseka ka botlalo dintlha tse di raraaneng tsa go ranola go tswa mo Setswaneng go ya mo Se-Tagalog, e neela baranodi ditlhophiso, dintlha tsa botlhokwa, le methale ya go fenya dikgwetlho tseno tsa thutapuo.
Pharologanyo ya Popopolelo le Kaelo ya Mafoko (Syntax and Word Order)
Nngwe ya dikgwetlho tse dikgolo tse moranodi a kopanang le tsone fa a ranola go tswa mo Setswaneng go ya mo Se-Tagalog ke kagego ya dipolelo kgotsa popopolelo. Setswana se latela thulaganyo e e tlwaelegileng ya SVO (Subject-Verb-Object), fa Se-Tagalog se itsege ka go latela thulaganyo ya Verb-Initial (VSO kgotsa VOS), kwa tiro kgotsa lediri le tlang pele mo polelong.
Sekao ka Setswana: "Monna o rata nama." (Monna [Subject] + o rata [Verb] + nama [Object]).
Fa re ranolela se mo Se-Tagalog, lediri le tshwanetse go tla kwa tshimologong: "Gusto ng lalaki ang karne." (E ratwa [Verb] + ke monna [Actor] + nama [Focus]).
Moranodi o tshwanetse go ela tlhoko gore Se-Tagalog se dirisa thulaganyo e e kgethegileng e go tweng ke alignment ya Austronesian (kgotsa focus system). Seno se raya gore verb kgotsa lediri le na le diphetogo tsa popofoko (affixes) tse di supang gore ke karolo efe ya polelo e e mo maemong a "fokase" (focus/topic), e e tshwaiwang ka lerekgaba la "ang". Ka jalo, go tlhokega kelotlhoko e kgolo go lemoga gore ke ntlha efe e e tshwanetseng go tlotlomadiwa mo polelong e e ranolwang.
Dithopha tsa Maina tsa Setswana le Ditsela tsa Se-Tagalog
Setswana, jaaka dipuo tsotlhe tsa Bantu, se na le thulaganyo e e raraaneng ya dithopha tsa maina (noun classes). Maina otlhe a kgaogantswe ka dithopha (go tswa mo thopheng ya 1 go ya mo go ya 18, jaaka mo-/ba-, le-/ma-, se-/di-), mme thopha nngwe le nngwe e laola tsalano ya dintlha tsotlhe mo polelong (concordial agreement). Seno se raya gore ditlhaodi, ditsala-diri, le maemedi di fetoga go tsamaelana le thopha ya leina.
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Se-Tagalog ga se na dithopha tsa maina tse di tsamaelanang le dikopanyi tsa thutapuo jaaka Setswana. Se-Tagalog se dirisa ditsamaiso tsa markers (matshwao) go supa kamano ya mafoko. Matshwao ano a akaretsa:
- Ang: E supa fokase kgotsa tlhogo ya polelo (direct case marker).
- Ng: E supa modiri yo o sa tsepangwang mo fokaseng kgotsa go supa nngwe ya dithoto (genitive/agent marker).
- Sa: E supa lefelo kgotsa motho yo o elediwang (locative/dative marker).
Togamaano ya go ranola fa e lebilwe ntlha eno ke go sa leke go batla moemedi wa thopha ya leina ka tlhamalalo mo Se-Tagalog. Baranodi ba tshwanetse go dirisa ditsela tse di kgethegileng tsa go tlhoma matshwao a thutapuo (markers) a Se-Tagalog gore a supe kamano e e kgethegileng e e neng e tlhalosiwa ke dithopha tsa maina le dikopanyi tsa tsone mo Setswaneng.
Thuto ya Ditiro le Diphetogo tsa Maatla a Lediri (Verb Aspect and Focus)
Mo Setswaneng, madiri a na le ditsela tse di farologaneng tsa go supa nako (tense) jaaka ya ga jaanong (present), e e fetileng (past), le e e tlang (future), mmogo le mabaka (aspects) jaaka go nna teng ga tiragalo. Dintlha tseno di supiwa ka go dirisa ditsaladiri tsa nako (tense/aspect markers) le diphetogo tsa dintlha tsa bofelo tsa lediri (suffixes, jaaka -ile kgotsa -a).
Mo Se-Tagalog, lediri ga le a logaganngwa le "nako" (tense) ka tsela e e tlhamaletseng, go na le moo le lebeletse aspect (lebakatshelo). Diphetolelo tsa madiri mo Se-Tagalog di kgaogantswe ka:
- Aspektong Naganap (Perfective): Tiro e e setseng e fetsilwe.
- Aspektong Nagaganap (Imperfective): Tiro e e tsweletseng kgotsa e e dirwang kgapetsakgapetsa.
- Aspektong Magaganap (Contemplated): Tiro e e iseng e simolole.
Fa moranodi a fetola polelo e e mo nakong e e fetileng ya Setswana (sekao: "Ke kwadile lokwalo"), o tshwanetse go dirisa lebakatshelo la Aspektong Naganap mo Se-Tagalog: "Isinulat ko ang liham." Lefoko la "isinulat" le supa gore go kwala go fedile, mme ledirisiwa le fokase e e lebileng sedirwa (letter/liham).
Go Ranola Diane, Maele le Dintlha tsa Setso (Cultural Transcreation)
Puo nngwe le nngwe e tshotse setso sa batho ba yone. Setswana se humile ka diane le maele tse gantsi di dirisang ditshwantsho tsa tholego le diphologolo (jaaka dikgomo le ditlou) go neela ditaelo le botlhale. Se-Tagalog le sone se na le diane tsa setso (tse di bidiwang "salawikain") tse gantsi di amanang le botshelo ba kwa magaeng, bo-raditlhapi, le kamano ya ba lelapa.
Kgwetlho e tlhaga fa go na le maele a a sa kgoneng go ranolwa ka tsela e e tlhamaletseng. Sekao, seane sa Setswana se se reng: "Lehoko la kgosi le agelwa mosako." Go ranola seane seno ka tsela e e tlhamaletseng mo Se-Tagalog go ka utlwala go se na tlhaloganyo, ka jalo go tlhokega thabololo ya setso (transcreation). Moranodi o tshwanetse go batla seane se se nang le bokao jo bo tshwanang mo Se-Tagalog se se amanang le go tlotla taelo ya moeteledipele kgotsa motho yo o nang le taolo.
Mo seemong seno, moranodi a ka dirisa mafoko a a jaaka: "Ang utos ng hari ay hindi mababali" (Taelo ya kgosi ga e kake ya rojwa), e leng seane sa Se-Tagalog se se supang botlhokwa ba go tlotla taelo ya yo o okametseng setshaba.
Melaetsa le Ditsela tsa go Nonotsha Thanololo (Tips for Translators)
Gore moranodi a atlege mo go ranoleng go tswa ka Setswana go ya ka Se-Tagalog, go na le ditogamaano tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go latelwa:
- Sekaseka Tlhaloso, e seng Mafoko: O se ke wa ranola lefoko ka lefoko. Leka ka natla go tlhaloganya molaetsa o o feletseng wa polelo ya Setswana pele o ka o fetolela mo popegong e e maleba ya Se-Tagalog.
- Ela Tlhoko Ditshwayo tsa Fokase (Focus System): Fa o kwala ka Se-Tagalog, nna o ipotsa gore: "Ke eng se se tshwanetseng go nna tlhogo ya polelo eno?" Seno se tla go thusa go khetha affix e e maleba mo lediring (jaaka mag-, um-, i-, kgotsa -an).
- Tshwara Ka Kelotlhoko Dintlha tsa Boitsholo le Tlotlo: Setswana se na le tlotlo e e supang botsalano, jaaka go dirisa "Lona" kgotsa "Rra/Mma". Se-Tagalog le sone se na le thulaganyo e e tseneletseng ya tlotlo e e dirisang mafoko a a jaaka "po", "opo", le maemedi a dipalontsi (jaaka "kayo" kgotsa "nila") fa go buiwa le batho ba bagolo kgotsa ba maemo a a kwa godimo. Tlhomamisa gore tlotlo eno e a somarelwa.
- Dirisa Dibukantswe le Didirisiwa tsa Thutapuo tse di Tshepegang: E re ka go se na didirisiwa tse di tlhamaletseng tsa thuto ya dipuo tseno tse pedi di le mmogo, moranodi o tshwanetse go dirisa puo ya boraro (jaaka Sekgoa) jaaka borogo, mme a tlhagafalele go rurifatsa dintlha le ba-buisanyi ba tlholego ba dipuo tseno ka bobedi.
Ka go latela thulaganyo eno le go nna le kelotlhoko e e tseneletseng ya thutapuo ya dipuo tseno, ditiro tsa go ranola go tswa ka Setswana go ya ka Se-Tagalog di ka nna le boleng jo bo kwa godimo jo bo tla tlhalosiwang sentle ke babadi ba Se-Tagalog ntle le go latlhegelwa ke bokao jwa ntlha jo bo neng bo le mo Setswaneng.