Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang lichaba, litsotsotsang tsa bophelo le mekhoa ea puisano lefatšeng ka bophara. Ha re bua ka ho fetolela lipuo ho tloha ho Sesotho (puo ea se-Bantu e buuoang haholo Lesotho le Afrika Borwa) ho ea ho Sefora (French, puo ea lerato le ea molao e buuoang linaheng tse ngata tsa Europe, Afrika le Amerika), re tobana le mosebetsi o rarahaneng o hlokang kutloisiso e tebileng ea setso, melao ea puo le mekhoa ea ho ikamahanya le maemo. Sehlooho sena se tla hlahloba ka botlalo mekhoa, liphephetso, le litlhahiso tse ka thusang bafetoleli ho etsa phetolelo e nepahetseng le e hloahloa lipakeng tsa lipuo tsena tse peli tse fapaneng haholo.
Bohlokoa ba ho Fetolela lipakeng tsa Sesotho le Sefora
Lefatšeng la kajeno la likamano tsa machaba, khoebo, le thuto, tlhahisoleseding e hloka ho tsamaisoa ka mekhoa e potlakileng le e utloahalang. Ho fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sefora ho bohlokoa haholo mabapi le ho nolofatsa likamano lipakeng tsa baahi ba buang Sesotho le linaha tsa liforofono (linaha tse buang Sefora), haholo-holo ka hara k'honthinente ea Afrika moo Sefora e leng puo ea semmuso linaheng tse ngata tse haufi. Ho feta moo, mosebetsi ona o thusa ho phatlalatsa lingoliloeng tsa Sesotho, nalane, le litšōmo tsa rona lefatšeng ka bophara, hape o nolofatsa litokomane tsa semolao, tsa bophelo bo botle, le tsa thuto bakeng sa batho ba fapaneng.
Phapang ea Sebopeho sa Lipuo: Sesotho le Sefora
Bakeng sa ho etsa phetolelo e atlehileng, mofetoleli o lokela ho utloisisa ka ho phethahala phapang ea meralo ea litsela tseo lipuo tsena li aohloang ka tsona. Sesotho le Sefora li tsoa malapeng a fapaneng a lipuo, e leng se etsang hore mekhoa ea tsona ea ho bopa lipolelo le mantsoe e fapane haholo.
Lihlopha tsa Mabitso vs. Bong ba Mabitso (Noun Classes vs. Gender)
Sesotho se sebelisa tsamaiso e rarahaneng ea lihlopha tsa mabitso (noun classes), moo mabitso a aroloang ka lihlopha tse fapaneng ho latela li-prefix (lihlongoapele). Lihlopha tsena li laola tumellano ea mantsoe a mang kaofela polelong, joalo ka maetsi le makhethi. Ka lehlakoreng le leng, Sefora se arola mabitso ka bong bo tšehali (féminin) kapa bo tona (masculin). Ha ho na lihlopha tsa mabitso tse kang tsa Sesotho ho Sefora. Sena se bolela hore ha ho fetoleloa ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sefora, mofetoleli o lokela ho tseba bong bo nepahetseng ba lebitso le leng le le le leng ka Sefora ho etsa bonnete ba hore lingoloa (articles) le makhethi (adjectives) li lumellana hantle.
Tsamaiso ea Maetsi le Likonchukeishene (Verb Conjugations and Tenses)
Tsamaiso ea maetsi a Sesotho e itšetlehile haholo ka lihlongoapele tsa tumellano (subject concords) le lihlongoasehla (suffixes) tse bontšang linako le mekhoa ea ketsahalo. Sesotho se na le mekhoa e mengata ea ho bontša maikutlo le liketsahalo tse sa tsoa feta kapa tse ntseng li tsoela pele ka ho sebelisa li-particle tse fapaneng. Ka lehlakoreng le leng, Sefora se na le tsamaiso e thata haholo ea ho kopanya maetsi (conjugation) ho latela maemeli (pronouns) le linako tse fapaneng tsa liketsahalo (tenses tse kang Passé Composé, Imparfait, Subjonctif, le tse ling). Mofetoleli o tlameha ho ba hlokolosi haholo hore a se ke a lahleheloa ke morero oa nako (aspect) oa Sesotho ha a fetolela polelo ka Sefora.
Liphephetso Tse Tloaelehileng le Mekhoa ea ho li Rarolla
Ha ho fetoleloa ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sefora, ho na le liphephetso tse 'maloa tseo hangata li hlahang ka lebaka la liphapang tsa setso le tikoloho. Tse ling tsa liphephetso tsena li kenyelletsa:
1. Maele, Lipoleloana, le Litšōmo tsa Setso
Sesotho ke puo e ruileng haholo ka maele le lipoleloana tse nang le litaba tse tebileng tsa setso. Phetolelo ea lentsoe ka lentsoe (literal translation) ea maele ana hangata ha e na moelelo ka Sefora. Ka mohlala, maele a reng "Mphe-mphe ea ipatlela" ha a ka fetoleloa ka ho otloloha ka Sefora a ke ke a utloahala. Sebakeng sa hoo, mofetoleli o lokela ho fumana poleloana e lekanang le morero oa sena ka Sefora, e kang "Aide-toi, le ciel t'aidera" kapa a hlalose moelelo oa maele ao ka puo e hlakileng ea Sefora ntle le ho latela mantsoe ka bo bona.
2. Mantsoe a Nang le Moelelo oa Setso (Cultural Specificity)
Ho na le mantsoe a mangata a Sesotho a hlalosang lintho tse ikhethang tsa bophelo ba Basotho, joalo ka mefuta ea lijo (mohlala: papas, moroho), meketjana (joalo ka pitso kapa mokete oa lebollo), le mefuta ea liaparo tsa setso (joalo ka seana-marena). Lintho tsena ha li eo setsong sa Ma-France kapa sa linaha tse ling tse buang Sefora. Mokhoa o motle oa ho fetolela maemo ana ke:
- Ho sebelisa lentsoe la mantlha le ho eketsa tlhaloso: Mofetoleli a ka boloka lentsoe la Sesotho ebe o ngola tlhaloso e khutsanyane ka Sefora ka hara masakaneng kapa botlaaseng ba leqephe (footnotes).
- Ho sebelisa lentsoe le batlang le tšoana: Ho sebelisa lebitso le batlang le emela selo se tšoanang ka Sefora, leha ho le joalo ho hlokahala hloko e kholo ho qoba ho fetola morero oa mantlha oa mongolo.
Litlhahiso Tse Molemo bakeng sa Bafetoleli
E le hore o atlehe mosebetsing oa ho fetolela lipakeng tsa lipuo tsena tse peli, ho na le mekhoa e 'maloa eo u ka e latelang e le hore u tiise boleng ba phetolelo ea hau:
1. Hlahloba Boemo ba Mongolo (Analyze the Register)
Taba ea pele eo u lokelang ho e hlokomela ke boemo ba mongolo oo u o fetolelang. Na ke mongolo oa semmuso, oa mahlale, oa thuto, kapa ke oa letsatsi le letsatsi? Sefora se na le phapang e kholo pakeng tsa puo ea molao (formal French) le e tloaelehileng (casual French). Ka mohlala, ho sebelisa "vous" bakeng sa puisano ea semmuso kapa ho bontša tlhompho, le "tu" bakeng sa metsoalle. Le ka Sesotho, ho na le mekhoa ea ho bontša tlhompho, kahoo ho bohlokoa hore phetolelo e bontše maemo ana ka nepo.
2. Sebelisa Dihlalosi le Lihlahlobamahlale tsa Sejoale-joale
Leha ho se na lisebelisoa tse ngata haholo tse fetolelang ka ho toba ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sefora ka boleng bo holimo, bafetoleli ba ka sebelisa mekhoa e 'meli: ho fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Senyesemane, ebe ho tloha ho Senyesemane ho ea ho Sefora e le tsela ea ho hlahloba moelelo. Leha ho le joalo, sena se hloka tlhokomelo e kholo hobane liphetolelo tse peli li ka eketsa menyetla ea liphoso. Lihlalosi tsa Sesotho le libuka tsa kerama ea Sefora ke lisebelisoa tsa bohlokoa haholo nakong ea mosebetsi ona.
3. Etsa Tlhahlobo le Tokiso ea Mongolo (Proofreading)
Kamora ho qeta ho fetolela, mongolo o lokela ho hlahlobjoa ka hloko ke motho e mong ea buang Sefora e le puo ea hae ea lapeng (native French speaker) le ea utloisisang Sesotho hantle. Tlhahlobo ena e thusa ho bona liphoso tsa kerama, lipolelo tse sa tsamaeng hantle, le ho netefatsa hore mongolo o utloahala eka o ngotsoe ka Sefora ho tloha qalong, e seng e le phetolelo feela.
Qetello ea Tsamaiso ea Phetolelo
Ho fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sefora ke mosebetsi o motle o hlokang mamello, boiphihlelo le lerato la lipuo. Ka ho latela mekhoa e nepahetseng ea ho sekaseka mongolo, ho lemoha phapang ea sebopeho sa lipuo le setso, le ho sebelisa mekhoa e nepahetseng ea ho rarolla liphephetso, bafetoleli ba ka khona ho hlahisa liphetolelo tsa boleng bo holimo tse tla thabisa le ho ruta babali ba buang Sefora ka botlalo, ba ntse ba tiisa hore molaetsa oa mantlha oa Sesotho o bolokiloe ntle le phetoho.