ʻO ka unuhi ʻana ma waena o ʻelua ʻōlelo mai nā ʻohana ʻōlelo ʻokoʻa loa, he hana paʻakikī ia e koi ana i ka ʻike hohonu o ka pilinaʻōlelo, ka hopunaʻōlelo, a me nā loina moʻomeheu o kēlā me kēia poʻe. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo Polenekia ia mai ka ʻohana ʻōlelo Austronesian, a ʻo ka ʻōlelo Marati (Marathi), he ʻōlelo Indo-Aryan ia i ʻōlelo ʻia ma ka mokuʻāina ʻo Maharashtra ma ʻInia. Ma kēia ʻatikala, e huli kākou i nā ʻano like ʻole, nā keʻakeʻa pinepine, a me nā hoʻolālā maikaʻi loa no ka unuhi pololei ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Marati.
Ka Hoʻonohonoho ʻana o ka ʻAukā Huaʻōlelo: VSO me ka SOV
ʻO kekahi o nā ʻokoʻa nui loa ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, ʻo ia ka hoʻonohonoho ʻana o nā māhele o ka hopunaʻōlelo. Ua kaulana ka ʻōlelo Hawaiʻi no kona hoʻohana ʻana i ke kumu hoʻonohonoho VSO (Verb-Subject-Object), kahi e kū mua ai ka painu (verb) ma ka hoʻomaka ʻana o ka hopunaʻōlelo. E laʻa me ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi: "E inu ana ka haumāna i ka wai." Ma kēia laʻana, ʻo "E inu ana" ka painu, ʻo "ka haumāna" ke kumu (subject), a ʻo "i ka wai" ka mea i hana ʻia (object).
Ma ka ʻōlelo Marati naʻe, ʻo ka hoʻonohonoho kumu ʻo ia ka SOV (Subject-Object-Verb). Inā unuhi ʻia kēlā hopunaʻōlelo ma luna, e lilo ana ia penei ma ka palapala Marati: "विद्यार्थी पाणी पीत आहे" (Vidyārthī pāṇī pīt āhē), kahi ʻo "विद्यार्थी" (haumāna) ke kumu, ʻo "पाणी" (wai) ka mea, a ʻo "पीत आहे" (inu ana) ka painu ma ka hope loa o ka hopunaʻōlelo. Pono ka mea unuhi e hoʻololi piha i ka waihona noʻonoʻo o ka hopunaʻōlelo i mea e maopopo ai i ka mea heluhelu Marati, me ka makaʻala ʻole e hoʻopaʻa paʻa i ka hoʻonohonoho kumu o ka ʻōlelo Hawaiʻi.
Ke Kahua o nā Kaʻina a me nā ʻAmi Pilinaʻōlelo
Aia kekahi ʻokoʻa nui ma ka hana a nā ʻami pilinaʻōlelo. Hoʻohana ka ʻōlelo Hawaiʻi i nā ʻami ma mua o ka inoa (prepositions) e hōʻike ai i ka pilina o nā huaʻōlelo ma ka hopunaʻōlelo, e like me "i", "ma", "mai", "no", "na", a me "me". No ka laʻana: "ma ka hale" (ma = preposition, hale = noun) a i ʻole "mai ke kula" (mai = preposition, kula = noun).
I ka ʻōlelo Marati, hoʻohana ʻia nā mea i kapa ʻia he "postpositions" (nā pākuʻina mahope o ka inoa). ʻO ka mea kupanaha, ma mua o ka hoʻopili ʻia ʻana o ka postposition, pono e hoʻololi ʻia ke ʻano kumu o ka inoa i ke ʻano "oblique case" (sāmānyarūp). E laʻa me kēia mau hoʻololi ʻana:
- "घर" (ghar - hale): Huli i ke ʻano "घरात" (gharāt - ma ka hale / i loko o ka hale, kahi i hoʻopili ʻia ai ke kani locative "-āt").
- "शाळा" (shāḷā - kula): Huli i ke ʻano "शाळेतून" (shāḷētūn - mai ke kula mai, me ka postposition "-tūn").
No laila, i ka unuhi ʻana i kēlā me kēia ʻami Hawaiʻi, pono ka mea unuhi e ʻike i ke ʻano oblique kūpono o ka inoa Marati ma mua o ke koho ʻana i ka postposition kūpono. Inā ʻaʻole, e puka mai ana he hopunaʻōlelo kūpono ʻole ma ka ʻōlelo Marati.
Nā Hōʻailona Painu a me ka Hōʻike ʻana i ka Wā
Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻaʻole hoʻololi ke ʻano o ka painu ponoʻī (the verb root does not inflect). Akā, hoʻohana ʻia nā hōʻailona painu (tense-aspect markers) ma mua a ma hope paha o ka painu e hōʻike ai i ka wā a me ke ʻano o ka hana (e like me "ua", "e ... ana", "ke ... nei", "e", a me "i"). E laʻa, ʻo ka huaʻōlelo "hele" e hōʻike ʻia kona wā penei: "ua hele" (past), "e hele ana" (progressive), a i ʻole "e hele" (imperative/infinitive).
Eia naʻe, he ʻano ʻē loa ka ʻōlelo Marati. He ʻōlelo ʻōnaehana highly-inflected ia. Hoʻololi ke ʻano o ka painu ma muli o ke keka (gender - kāne, wahine, neuter), ka helu (singular/plural), a me ka wā (past, present, future). E laʻa me ka painu "जाणे" (jāṇē - hele):
- Inā he kāne hoʻokahi: "तो गेला" (tō gēlā - ua hele ʻo ia [kāne]).
- Inā he wahine hoʻokahi: "ती गेली" (tī gēlī - ua hele ʻo ia [wahine]).
- Inā he mea neuter a i ʻole he keiki: "ते गेले" (tē gēlē - ua hele ia).
No laila, i ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi mai, ʻaʻole hiki ke unuhi wale i ka painu me ka ʻike ʻole i ke keka a me ka helu o ka mea e hana ana ma ka hopunaʻōlelo. Pono ka mea unuhi e loiloi hohonu i ka pōʻaiapili (context) o ka kikokikona Hawaiʻi kumu e koho ai i ke ʻano inflection kūpono ma ka ʻōlelo Marati.
Ka Unuhi ʻana i nā Pāpāinoa Moʻomeheu a me ka Manaʻo Kaona
ʻAʻole ka unuhi he hana mechanical wale nō; he hana hoʻopili moʻomeheu nō hoʻi ia. Loaʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi kekahi mau huaʻōlelo koʻikoʻi me nā manaʻo hohonu ʻaʻole hiki ke unuhi pololei ʻia me ka huaʻōlelo hoʻokahi. ʻO nā manaʻo e like me "Aloha", "Pono", "Mana", "ʻĀina", a me ka manaʻo o ka "Kaona" (hidden meaning).
I ka hoʻāʻo ʻana e unuhi i kēia mau manaʻo i ka ʻōlelo Marati, pono e hana ʻia kēia mau ʻano hoʻolālā:
- Ka hoʻohana ʻana i nā pani kūpono: No ka huaʻōlelo "Aloha" – inā he aloha ma ke ʻano he aloha ʻohana, hiki ke hoʻohana ʻia ʻo "प्रेम" (prēm) a i ʻole "स्नेह" (snēha). Inā he aloha kipa, ʻo "आदरातिथ्य" (ādarātithya) paha ke kūpono.
- Ka hoʻopili ʻana i ke ʻano manaʻo o "Pono": Hiki ke unuhi ʻia ʻo "Pono" ma o nā huaʻōlelo Marati e like me "योग्य" (yōgya - kūpono), "न्याय" (nyāya - kaulike), a i ʻole "नैतिकता" (naitikatā - kūpono ma ka loina).
- Ka mālama ʻana i ka manaʻo o ka ʻĀina: No ka manaʻo "ʻĀina" (land/homeland), ʻoi aku ka maikaʻi o ka hoʻohana ʻana i ka huaʻōlelo Marati "भूमी" (bhūmī) a i ʻole "माती" (mātī - lepo/one hānau) no ka hōʻike ʻana i kēlā pilina koʻikoʻi o ka naʻau me ka honua.
Nā Pope a me nā Kūlana Hanohano (Pronouns and Politeness)
He ʻokoʻa loa ka ʻōnaehana pronoun o nā ʻōlelo ʻelua. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, he waiwai loa ka ʻōnaehana pronoun me nā koho kūikawā no ka helu pālua (dual pronoun - kāua, māua, ʻolua, lāua) a me ka hoʻokaʻawale ʻana i ka "kākou" (inclusive we) a me ka "mākou" (exclusive we). ʻAʻole loaʻa kēia ʻano hoʻokaʻawale maopopo i ka ʻōlelo Marati kūhelu. E laʻa, ʻo "Kāua" a me "Māua" e unuhi like ʻia paha ma ka ʻōlelo Marati ʻo "आम्ही" (āmhī) a i ʻole "आपण" (āpaṇ) me ka ʻole o kēlā hoʻokaʻawale ʻuhane i loaʻa i ka poʻe Hawaiʻi.
Eia naʻe, he ʻōnaehana kūlana hanohano (honorific system) ko ka ʻōlelo Marati i loaʻa ʻole ma ke ʻano like ma ka ʻōlelo Hawaiʻi hou. Ma ka ʻōlelo Marati, he nui nā pronoun no "ʻoe" ma muli o ke kūlana a me ka makahiki o ka mea e kamaʻilio ʻia nei:
- "तू" (tū): No ka pili loa, nā hoaaloha pili, a i ʻole ke kamaʻilio ʻana me nā kamaliʻi.
- "तुम्ही" (tumhī): No ka hanohano waena, no ka poʻe i kamaʻāina ʻole, a no ka poʻe kahiko paha.
- "आपण" (āpaṇ): No ka hanohano loa, nā luna aupuni, a i ʻole ma nā kūlana kūhelu loa.
Pono ka mea unuhi e koho i ke kūlana kūpono ma muli o ke ʻano o ke kamaʻilio ʻana ma ka kikokikona Hawaiʻi kumu, ʻoiai inā ʻaʻole i hōʻike maopopo ʻia kēlā ʻokoʻa ma nā huaʻōlelo Hawaiʻi kumu. He mea nui kēia i mea e hōʻeha ʻole ai i ka manaʻo o ka mea heluhelu Marati.
Ka Hopu Kani a me ka Palapala Devanagari
He ʻokoʻa loa ka ʻōnaehana palapala a me ke kani o kēia mau ʻōlelo. He ʻōnaehana kani liʻiliʻi ko ka ʻōlelo Hawaiʻi me nā huapalapala he 13 wale nō (a me nā kahakō no ka hoʻolōʻihi kani a me ka ʻokina no ke kani ʻoki). ʻO ka ʻōlelo Marati naʻe, hoʻohana ia i ka palapala Devanagari (देवनागरी), he ʻōnaehana palapala waiwai loa me nā kani aspirated, retroflex, a me nā kani niho.
I ka unuhi ʻana i nā inoa wahi a me nā inoa kanaka mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Marati, pono e makaʻala i kēia mau hoʻololi ʻana:
- Ka hoʻohana ʻana i ke kahakō: E like me ka inoa "Kāneʻohe" – pono e unuhi ʻia ʻo "कानेओहे" (Kānēōhē) a i ʻole "कानेओहे" me nā kani lōʻihi kūpono ma ka Devanagari.
- Ka ʻokina (Glottal Stop): He kani kēia i loaʻa ʻole he huapalapala ponoʻī ma ka Devanagari. E like me ka inoa "Liliʻuokalani", e kākau pinepine ʻia ia he "लिलिउओकलानी" (Liliuokalānī), me ka waiho ʻana i ke kani ʻoki a i ʻole ka hoʻohana ʻana i nā kani vowel ʻokoʻa e hōʻike ai i kēlā kaʻawale.
- Ka transliteration pololei o ka huapalapala 'W': Hiki ke unuhi ʻia ke kani 'w' e like me ke kani 'v' a i ʻole 'w' ma ka ʻōlelo Marati, ma muli o kona puana ʻana ma ka ʻōlelo Hawaiʻi (ʻo ia hoʻi ke kani "v" ma hope o ka "i" a me ka "e", a me ke kani "w" ma hope o ka "o" a me ka "u"). E laʻa, ʻo "Hawaiʻi" e unuhi pinepine ʻia he "हवाई" (Havāī) a i ʻole "हव्हाई" (Havhāī) ma ka ʻōlelo Marati.
Nā Manaʻo Kōkua no nā Kumu Unuhi
No ka loaʻa ʻana o kahi unuhi maikaʻi loa mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Marati, e hahai i kēia mau loina alakaʻi:
- Mai unuhi huaʻōlelo no ka huaʻōlelo: E hoʻomaopopo mua i ka manaʻo piha o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi, a laila kūkulu hou i kēlā manaʻo me ka hoʻohana ʻana i ka pilinaʻōlelo SOV a me nā postpositions o ka ʻōlelo Marati.
- Loiloi i ke Kaona: E noʻonoʻo inā he manaʻo huna ko ka kikokikona Hawaiʻi. Inā he mele a i ʻole he kaʻao, he mea koʻikoʻi ka mālama ʻana i kēlā manaʻo ma o nā huaʻōlelo Marati i piha i ka nani a me ka manaʻo kiʻi (metaphorical Marathi vocabulary).
- Hoʻohana i nā Palapala Wehewehe Kūpono: E hoʻohana i nā puke wehewehe ʻōlelo Hawaiʻi-Pelekane kaulana (e like me ko Pukui me Elbert) ma ke ʻano he alahaka, a laila e hoʻopili i kēlā mau manaʻo Pelekane me nā puke wehewehe Marati-Pelekane (e like me ko Molesworth).
- Mālama i ka Leo o ka Kikokikona: Inā he moʻolelo kahiko, e hoʻohana i ka ʻōlelo Marati kahiko a kūhelu paha (pure Marathi vocabulary). Inā he kamaʻilio maʻamau, e hoʻohana i ka Marati kūlanakauhale o kēia au (modern colloquial Marathi).
Ma o ka hoʻomaopopo hohonu ʻana i kēia mau loina, hiki i ka mea unuhi ke hoʻokuʻi i ka moʻomeheu moana o Hawaiʻi me ka moʻomeheu uluwehi o Maharashtra, e hoʻopuka ana i kahi unuhi i kūpono ka pilinaʻōlelo a nani ka heluhelu ʻana no kēlā me kēia mea hoʻohana.