Даяаршил эрчимжиж, улс орнуудын хоорондын худалдаа, соёл, боловсролын харилцаа өргөжихийн хэрээр монгол хэлнээс нидерланд (голланд) хэл рүү болон нидерланд хэлнээс монгол хэл рүү хөрвүүлэх орчуулагчдын хэрэгцээ шаардлага нэмэгдэж байна. Монгол хэл нь Алтай язгуурын, залгамал бүтэцтэй, өгүүлбэрийн эцэст үйл үг нь ордог (SOV) хэл бол нидерланд хэл нь Энэтхэг-Европ язгуурын Герман бүлэгт багтдаг, өгүүлбэрийн бүтэц нь гол төлөв өгүүлэгдэхүүн-үйл үг-тусагдахуун (SVO) дараалалтай, дүрмийн хүйсийн ангилалтай хэл юм. Эдгээр хэл шинжлэлийн язгуур ялгаатай байдал нь орчуулагчаас зөвхөн үгсийн сангийн мэдлэг бус, хоёр хэлний сэтгэлгээний болон бүтцийн гүн гүнзгий ойлголтыг шаарддаг.
Өгүүлбэрийн бүтэц ба синтаксийн өөрчлөлт (SOV ба SVO/V2)
Монгол хэлнээс нидерланд хэл рүү орчуулахад тулгардаг хамгийн эхний бөгөөд гол сорилт бол өгүүлбэрийн гишүүдийн дараалал юм. Монгол хэлэнд "Би ном уншив" гэсэн өгүүлбэр нь Өгүүлэгдэхүүн - Тусагдахуун - Өгүүлбэр (Subject - Object - Verb) гэсэн загвартай байдаг. Харин нидерланд хэлэнд энэ нь "Ik lees een boek" буюу Өгүүлэгдэхүүн - Үйл үг - Тусагдахуун (Subject - Verb - Object) болон хувирна. Нидерланд хэлний өөр нэгэн чухал дүрэм бол "V2 дүрэм" буюу хүүрнэх өгүүлбэрийн хоёр дахь байрлалд үргэлж хувирсан үйл үг орох ёстой байдаг явдал юм. Хэрэв өгүүлбэрийн эхэнд цаг хугацаа эсвэл орон байрыг заасан тодотгол орвол өгүүлэгдэхүүн ба үйл үг нь байраа сольдог (Inversion). Үүнээс гадна, нидерланд хэлний хавсарсан өгүүлбэрт туслах өгүүлбэрийн үйл үг нь өгүүлбэрийн хамгийн сүүлд ордог нь монгол хэлний бүтэцтэй төстэй мэт боловч холбох үг болон бусад гишүүдийн байрлал огт өөр байдаг. Орчуулагч өгүүлбэрийг шууд үгчлэн хөрвүүлбэл утгын хувьд ойлгомжгүй, дүрмийн алдаатай эх бэлтгэгдэх тул өгүүлбэрийн бүтцийг бүхэлд нь задалж, дахин шинээр угсрах шаардлагатай болдог.
Тийн ялгал ба угтвар үгсийн (Prepositions) зохицол
Монгол хэл нь залгамал хэл тул нэр үгэнд тийн ялгалын дагавруудыг (нөхцөлүүдийг) залгаж өгүүлбэрийн бусад гишүүдтэй холбодог. Жишээ нь, "гэрээс" (аас/оос/ээс/өөс - гарахын тийн ялгал), "гэрт" (т/д - өгөх оршихын тийн ялгал) гэх мэт. Харин нидерланд хэлэнд тийн ялгал бараг байхгүй бөгөөд нэр үгийн өмнө орох угтвар үгс (prepositions) буюу "van", "naar", "in", "uit", "op" зэргээр энэ харилцааг зохицуулна. Монгол хэлний гарахын тийн ялгалын "-аас" нөхцөл нь контекстоос хамааран нидерланд хэлний "van" (from/of) эсвэл "uit" (out of) угтвар үгээр илэрхийлэгдэнэ. Жишээлбэл, "Улаанбаатараас" гэдгийг "van Ulaanbaatar" (Улаанбаатараас ирсэн) эсвэл "uit Ulaanbaatar" (Улаанбаатарын уугуул) гэж орчуулна. Эдгээр угтвар үгсийг буруу сонговол орчуулгын чанар эрс муудах бөгөөд зөвхөн олон жилийн дадлага туршлага, тухайн хэлний дотоод логикийг мэдэрсний дүнд оновчтой угтвар үгийг сонгох боломжтой болно.
Артикль ба хүйсний ангилал: Байхгүйгээс байгаа руу
Монгол хэлний өөр нэгэн онцлог бол тодорхойлох болон үл тодорхойлох артикль байдаггүй, мөн нэр үгс нь эр, эм, саармаг гэсэн хүйсний ангилалгүй байдаг явдал юм. Нидерланд хэлэнд нэр үгийн өмнө тодорхой артикль болох "de" эсвэл "het" (эр/эм болон саармаг хүйс), үл тодорхой артикль "een" заавал хэрэглэгддэг. Жишээ нь, "ном" гэдэг үгийг тодорхой нэгэн номын тухай ярьж байгаа бол "het boek", харин ерөнхийд нь ямар нэгэн ном гэж байгаа бол "een boek" гэж орчуулах ёстой. Хэрэв олон тоон дээр ярьж байвал артикль нь "de boeken" болж өөрчлөгдөнө. Монгол эхээс нидерланд хэл рүү хөрвүүлэхдээ орчуулагч тухайн нэр үг нь хам сэдвийн хувьд тодорхойлогдсон эсэхийг маш сайн шинжилж, нидерланд хэлний аль артиклийг хэрэглэхийг шийдэх ёстой. Мөн нидерланд хэлний нэр үгийн хүйсийг (de эсвэл het авахыг) тогтоох тогтсон дүрэм ховор тул цээжлэх шаардлагатай болдог нь монгол орчуулагчдын хувьд түгээмэл алдаа гаргадаг хэсэг юм.
Үйл үгийн хэлбэр, цаг ба байцын зохицол
Монгол хэлний үйл үг нь цаг заахаас гадна үйл явцын байц (хэрхэн явагдаж байгаа шинж төрх), мөн олон төрлийн холбох үйл үг (converbs) ашиглан нийлмэл санааг илэрхийлдэг маш баялаг бүтэцтэй. Нидерланд хэл нь цагийн системийг голчлон туслах үйл үг (hebben, zijn) болон үндсэн үйл үгийн хувирлаар илэрхийлдэг. Жишээлбэл, монгол хэлний "уншиж байсан", "уншчихсан", "уншдаг байсан" гэх мэт үйл үгийн олон хэлбэрийг нидерланд хэлний Onvoltooid Verleden Tijd (OVT - өнгөрсөн цаг) эсвэл Voltooid Tegenwoordige Tijd (VTT - одоо цагт холбогдох төгссөн өнгөрсөн цаг) хэлбэрүүдийн алийг ашиглан оновчтой гаргах вэ гэдэг нь маш нарийн ажил юм. Мөн монгол хэлний захиран тушаах, хүсэх зэрэг байдлыг нидерланд хэлний хувьд modal үйл үгс болох "moeten", "willen", "kunnen" зэрэгтэй уялдуулан утгыг алдагдуулахгүй буулгах шаардлагатай.
Соёл, хэлц үгс ба локалчлал (Localization)
Орчуулга нь зөвхөн дүрмийн хөрвүүлэг биш, соёлын гүүр юм. Монгол хэлний олонх хэлц үг, зүйр цэцэн үг нь нүүдэлчин ахуй, мал аж ахуйтай нягт холбоотой байдаг бол нидерланд хэл нь далайн соёл, худалдаа, суурин иргэншил дээр суурилсан байдаг. Жишээ нь, монгол хэлний "Мал дагавал ам тосодно" гэсэн хэлцийг нидерланд хэл рүү шууд орчуулбал утгагүй болно. Үүний оронд ажил хөдөлмөр хийвэл үр шимийг нь хүртэнэ гэсэн утгатай нидерланд хэлний соёлын дүйцэхүйц хэлцийг олох эсэхийг судлах эсвэл утгачилж орчуулах хэрэгтэй. Мөн харилцан ярианы соёлд монголчуудын хэрэглэдэг хүндэтгэлийн болон дотнослын үг хэллэгийг нидерланд хэлний албан ёсны ("u") болон албан бус ("jij/je") харилцааны хэлбэрүүдэд зөв зохицуулж хөрвүүлэх нь бизнесийн болон албан ёсны орчуулгад туйлын чухал юм.
Амжилттай орчуулахад туслах практик зөвлөмжүүд
- Хам сэдвийг бүрэн ойлгох: Орчуулгыг эхлэхээс өмнө эх текстийг бүхэлд нь уншиж, зохиогчийн санаа, өнгө аяс, зорилтот уншигчдыг тодорхойлох хэрэгтэй.
- Орчуулгын дэвшилтэт хэрэгслүүд ашиглах: CAT (Computer-Assisted Translation) хэрэгслүүд болон нэр томьёоны толь бичгийг ашиглах нь орчуулгын нэгдмэл байдлыг хангахад тусална.
- Хоёр хэлний хэв шинжийг хадгалах: Нидерланд хэл рүү хөрвүүлэхдээ монгол хэлний өгүүлбэрийн бүтцийг шууд хуулахгүй байх, нидерланд хэлээр ярьдаг хүний чихэнд байгалийн мэт сонсогдохоор найруулах нь чухал.
- Мэргэжлийн редактороор хянуулах: Нидерланд хэлний уугуул (native) илтгэгч, редактороор орчуулсан эхээ хянуулах нь хэл найруулга, соёлын зохицол дахь жижиг алдаануудыг засахад чухал үүрэгтэй.