ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် အခြေခံသဘာဝ
မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် သုံးစွဲကာ၊ အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကား (Gaeilge) သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး ဥရောပတိုက် အနောက်မြောက်ဘက်စွန်းရှိ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ရိုးရာမိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံတို့တွင် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် အသံနေအသံထား (Tone) ရှိပြီး စကားလုံးများ တဆက်တည်း ရေးသားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားသည် အက္ခရာအခြေပြု ကနဦးဗျည်းပြောင်းလဲမှု (Initial Mutations) ထူပြောသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤခြားနားချက်များကြောင့် မြန်မာမှ အိုင်ရစ်ရှ်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အသိပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သော ဗဟုသုတနှင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတို့ လိုအပ်လှသည်။
၁။ အခြေခံဝါကျ တည်ဆောက်ပုံစနစ် (Syntax) ကွဲပြားခြားနားမှု
ဘာသာပြန်သူတစ်ဦး ကြုံတွေ့ရမည့် ပထမဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး အတားအဆီးမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Word Order) ကွဲပြားခြားနားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းကို နားလည်ရန်နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် အဓိကသော့ချက် ဖြစ်သည်။
- မြန်မာဘာသာစကား၏ SOV တည်ဆောက်ပုံ: မြန်မာဘာသာစကား၏ သဘာဝမှာ ကတ္တား (Subject) သည် ဝါကျအစတွင်ရှိပြီး၊ ထို့နောက် ကံ (Object) လိုက်ကာ၊ ကြိယာ (Verb) သည် ဝါကျ၏ အဆုံး၌သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဥပမာ- "သူမသည် ပန်းသီးကို စားသည်။" ဟူသော ဝါကျတွင် 'သူမသည်' (Subject)၊ 'ပန်းသီးကို' (Object) နှင့် 'စားသည်' (Verb) ဟူ၍ အစဉ်လိုက် ဖွဲ့စည်းသည်။
- အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကား၏ VSO တည်ဆောက်ပုံ: အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကား (Gaeilge) သည် ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများအနက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာရှိသော ရှားပါးသည့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို အသုံးပြုသည်။ ဝါကျတိုင်းကို ကြိယာ (Verb) ဖြင့် စတင်ပြီးမှ ကတ္တား (Subject) နှင့် ကံ (Object) တို့က နောက်မှ လိုက်ပါလာသည်။ အထက်ပါ ဝါကျကို အိုင်ရစ်ရှ်သို့ ပြန်ဆိုပါက "Ithfidh sí an t-úll." (စားလိမ့်မည် - သူမ - ပန်းသီး) ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။
ဤသို့သော ဖွဲ့စည်းပုံကွဲပြားမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းသည် လုံးဝမဖြစ်နိုင်ပေ။ ဘာသာပြန်သူသည် ဝါကျအတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်းများ၏ ဆက်စပ်မှုကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး၊ ကြိယာကို ဝါကျ၏ ရှေ့ဆုံးသို့ ပို့ဆောင်ကာ သဒ္ဒါမှန်ကန်အောင် အသစ်ပြန်လည် ရေးဖွဲ့ရမည် ဖြစ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် နာမ်အသုံးအနှုန်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် မြန်မာဘာသာ၌ မရှိသော သဒ္ဒါစနစ် အများအပြား ရှိနေသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှု လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သည်။
(က) ကနဦးဗျည်းပြောင်းလဲမှုစနစ် (Lenition & Eclipsis)
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာ၏ အထူးခြားဆုံး ဝိသေသမှာ စကားလုံးများ၏ အစဗျည်းအက္ခရာများ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Lenition (Séimhiú) နှင့် Eclipsis (Urú) ဟု ခေါ်သည်။ စကားလုံးတစ်လုံး၏ ရှေ့တွင် လိုက်ပါသော နာမ်စား၊ ဝိဘတ် သို့မဟုတ် ဆောင်းပါး (Article) များအပေါ် မူတည်၍ စကားလုံး၏ အစစာလုံး ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "cat" (ကြောင်) ကို "ကျွန်ုပ်၏ကြောင်" ဟု ရေးလိုပါက "mo chat" (c နေရာတွင် ch ဖြစ်သွားခြင်း) နှင့် "သူတို့၏ကြောင်" ဟု ရေးလိုပါက "a gcat" (c ၏ရှေ့တွင် g လိုက်ပါလာခြင်း) ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့ စကားလုံးကိုယ်ထည် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုး မရှိဘဲ နောက်ဆက်တွဲ စကားလုံးများဖြင့်သာ ပြောင်းလဲသဖြင့် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် အိုင်ရစ်ရှ်သဒ္ဒါ၏ စည်းမျဉ်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ထားရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
(ခ) နာမ်အဖိုအမခွဲခြားမှုစနစ် (Grammatical Gender)
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် နာမ်အားလုံးကို အဖို (Male/Masculine) နှင့် အမ (Female/Feminine) ဟူ၍ ဂျင်ဒါ ခွဲခြားထားသည်။ ဤခွဲခြားမှုသည် ဝါကျအတွင်းရှိ အခြားစကားလုံးများ (ဥပမာ- နာမဝိသေသနများနှင့် ဆောင်းပါးများ) ၏ ပုံသဏ္ဌာန်အပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ဦး/ဒေါ်" သို့မဟုတ် "ဖို/မ" ဟူ၍ သက်ရှိများအတွက် ယဉ်ကျေးမှုအရ ခွဲခြားမှုရှိသော်လည်း သက်မဲ့ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- စာအုပ်၊ ကျောက်သင်ပုန်း၊ နေမင်း) ကို ကျား၊ မ ခွဲခြားသည့် သဒ္ဒါစနစ် လုံးဝမရှိပါ။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှ ပြန်ဆိုရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ နာမ်၏ အိုင်ရစ်ရှ်ဂျင်ဒါကို မှန်ကန်စွာ သိရှိထားရန် လိုအပ်သည်။
(ဂ) ဝိဘတ်နှင့် ဆက်စပ်နာမ်စားစနစ် (Prepositional Pronouns)
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် ဝိဘတ်များနှင့် နာမ်စားများ ပေါင်းစပ်သွားသည့် ထူးခြားသောစနစ် ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "at" (တွင်/ဆီ၌) နှင့် "me" (ကျွန်ုပ်) နှစ်ခု ပေါင်းစပ်သွားသောအခါ "at me" ဟု မရေးဘဲ "agam" ဟူသော စကားလုံးတစ်လုံးတည်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ၎င်းသည် ပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးစွဲပြီး (ဥပမာ- Tá leabhar agam - ကျွန်ုပ်၌ စာအုပ်တစ်အုပ် ရှိသည်) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ကျွန်တော့်ဆီမှာ စာအုပ်ရှိတယ်" ဟု ဝိဘတ်ကို သီးခြားခွဲရေးသဖြင့် ဤကဲ့သို့ ပေါင်းစပ်နာမ်စား စနစ်ကို ကောင်းစွာ နားလည်ထားရပါမည်။
(ဃ) ကိန်းဂဏန်းနှင့် ရေတွက်ပုံစနစ်များ (Number Systems & Counting)
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်များကို ရေတွက်ခြင်း (Personal Numbers) နှင့် လူမဟုတ်သော သက်ရှိသက်မဲ့များကို ရေတွက်ခြင်း (Non-personal Numbers) ဟူ၍ သီးခြားစနစ်နှစ်ခု ရှိသည်။ ဥပမာ- လူနှစ်ယောက်ကို "beirt" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကို "dó" သို့မဟုတ် "dhá" ဟု သုံးစွဲသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ အစုအဝေးပြစကားလုံးများ သို့မဟုတ် အရေအတွက်ပြပစ္စည်းများ (Classifiers) ကို အသုံးပြုပြီး၊ ရေတွက်မည့်အရာပေါ်မူတည်၍ "ယောက်"၊ "ခု"၊ "ကောင်"၊ "စီး" စသည်ဖြင့် ကွဲပြားခြားနားစွာ သုံးစွဲရသည်။ ဤစနစ်နှစ်ခုစလုံးသည် ရှုပ်ထွေးသဖြင့် ဘာသာပြန်ရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သည်။
(င) တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ကြိယာပုံစံများ (Verb Aspects)
အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ သာမန်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အမြဲတစေပြုလုပ်လေ့ရှိခြင်း (Habitual Present) ကို ကြိယာပုံစံဖြင့် ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ "လုပ်သည်" နှင့် "လုပ်လေ့ရှိသည်" ဟု နောက်ဆက်တွဲ စကားလုံးများဖြင့် ခွဲခြားပြသသည်။ ဤသို့ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် တင်းပတ် (Tense) နှင့် ကာရက (Aspect) ကို ဖော်ပြပုံချင်း မတူညီကြသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းဆိုလိုရင်းနှင့် ထပ်တူကျစေရန် သတိပြုရမည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆီလျော်အောင်ပြုပြင်ခြင်း (Localization)
မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုသေလေးစားမှု (Respect/Honorifics) အပေါ်တွင် အလွန်အခြေခံသည်။ စကားပြောဆိုသူ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်ပေါ်မူတည်၍ သုံးစွဲသော အသုံးအနှုန်းများ ကွဲပြားသည်။ ဥပမာ- ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့် ပြောဆိုလျှင် "လျှောက်ထားခြင်း"၊ "ဘုန်းကြီး"၊ "ကပ္ပိယ" စသည့် သီးခြား ဝေါဟာရများ သုံးစွဲရသည်။ အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဤကဲ့သို့သော အသုံးအနှုန်းများအတွက် တိုက်ရိုက်စကားလုံး မရှိနိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းမြန်မာစာသား၏ ရိုသေလေးစားမှုအဆင့် (Register) ကို အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကား၏ စကားအပြောအဆို အခင်းအကျင်းတွင် အဆင်ပြေဆုံးဖြစ်မည့် လေသံ၊ စကားလုံး ရွေးချယ်မှုများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုရပါမည်။ ထို့ပြင် မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို အိုင်ရစ်ရှ်လူမျိုးများ နားလည်နိုင်မည့် ပုံရိပ်များ၊ သမိုင်းဝင် တင်စားချက်များဖြင့် ဆီလျော်အောင် ပြင်ဆင်ရေးသားရမည်။
၄။ အောင်မြင်သော မြန်မာ-အိုင်ရစ်ရှ် ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အသုံးဝင်သော နည်းလမ်းကောင်းများ
အမှားအယွင်းကင်းပြီး ဖတ်ရှုရအဆင်ပြေသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ဖြစ်ထွန်းလာစေရန် အောက်ပါ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်။
- ဝါကျတိုများနှင့် တိကျမှုကို ဦးစားပေးပါ: မြန်မာစာပေတွင် ဝါကျရှည်ကြီးများ၊ ဆက်စပ်စကားလုံးများစွာဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ရှုပ်ထွေးမှုမရှိစေရန် ဝါကျများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ဝါကျတိုများအဖြစ် ပြောင်းလဲပြန်ဆိုပါ။
- အသံထွက်နှင့် အလေးပေးသင်္ကေတ (Fada) ကို သတိပြုပါ: အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးပေါ်၌ တင်ရသော အလေးပေးသင်္ကေတ (Fada - ဥပမာ- á, é, í, ó, ú) ပါဝင်မှုအပေါ် မူတည်၍ စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ် လုံးဝပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ မြန်မာဘာသာရှိ အသံနေအသံထား (Tones) များကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သဖြင့် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကို အထူးဂရုစိုက်ရမည်။
- အိုင်ရစ်ရှ် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပါ: အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဒေသအလိုက် (Munster, Connacht, Ulster) ဟူ၍ လေယူလေသိမ်းနှင့် သဒ္ဒါအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ (Native Speaker) များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်းက အမှားအယွင်းကို အထိရောက်ဆုံး ရှောင်ရှားနိုင်သည်။
- ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် CAT Tools များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါ: SDL Trados, MemoQ သို့မဟုတ် Smartcat ကဲ့သို့သော ဘာသာပြန်နည်းပညာ ကိရိယာများသည် ဘာသာပြန်ဆိုမှု အစီအစဉ်တစ်လျှောက် ဝေါဟာရများ တစ်သမတ်တည်း ဖြစ်စေရန်နှင့် လုပ်ငန်းခွင် အချိန်ကုန်သက်သာစေရန် များစွာအထောက်အကူပြုသည်။
နိဂုံးချုပ်
မြန်မာဘာသာစကားမှ အိုင်ရစ်ရှ်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား တည်ဆောက်ပုံ, သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ခြားနားချက်များစွာ ရှိနေသောကြောင့် စိန်ခေါ်မှု အလွန်များပြားသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အခြေခံဝါကျစနစ် ကွဲပြားမှုများ၊ ကနဦးဗျည်းပြောင်းလဲမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို စနစ်တကျ လေ့လာဆည်းပူးပြီး ဤလမ်းညွှန်ချက်ပါ နည်းလမ်းကောင်းများကို အသုံးချပါက အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်စာသားများကို စွမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။