ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားဘာသာစကားတစ်ခုသို့ တိကျစွာ ပြန်ဆိုနိုင်စွမ်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းတို့အနက် မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) မှ သီဟိုဠ်ဘာသာစကား (Sinhala) သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ထူးခြားဆန်းသစ်သော ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွာလှမ်းသော်လည်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းကြောင်းအရ နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်နွှယ်နေကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-သီဟိုဠ် ဘာသာပြန်ဆိုမှုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကြုံတွေ့ရသည့် အဓိက စိန်ခေါ်မှုများ၊ သဒ္ဒါကွဲပြားမှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်များနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ရရှိစေရန်အတွက် အသုံးချရမည့် ဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။
၁။ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှု (Cultural and Historical Connection)
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်လာခဲ့ကြသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ ဤသာသနာရေးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားနှင့် သီဟိုဠ်ဘာသာစကားတို့တွင် ပါဠိ (Pali) နှင့် သက္ကတ (Sanskrit) ဘာသာစကားများမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဘာသာရေး၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် နေ့စဉ်သုံး ဝေါဟာရအမြောက်အမြားကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သော ဝေါဟာရများ၊ ကုသိုလ်၊ ကံ၊ တရား စသည့် စကားလုံးများသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် တူညီသော သဘောတရားနှင့် မြစ်ဖျားခံမှုများ ရှိကြသည်။ ဘာသာပြန်ပညာရှင်များအနေဖြင့် ဤမျှဝေသုံးစွဲထားသော ပါဠိဝေါဟာရများကို နားလည်ထားခြင်းဖြင့် ဘာသာရေးနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ပြန်ဆိုရာတွင် များစွာ အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်ကာလ ရွေ့လျောလာသည်နှင့်အမျှ အချို့သော စကားလုံးများ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် သုံးနှုန်းပုံများသည် ဒေသအလိုက် အနည်းငယ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သဖြင့် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သည်။
၂။ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားချက်များ (Grammatical and Sentence Structures)
ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် အခြေခံအားဖြင့် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံစနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ (SVO) စနစ်သုံး ဘာသာစကားများထက် စကားလုံးအစဉ်အလာကို ပြန်ဆိုရာတွင် ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။ သို့သော်လည်း အတွင်းပိုင်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံများတွင် မတူညီသော စရိုက်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။
- နာမ်ဝိဘတ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (Noun Cases and Postpositions): မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်များ၏ နောက်၌ "က၊ ကို၊ ၏၊ ၌" စသည့် ဝိဘတ်ပစ္စည်းများကို ကပ်၍ သုံးစွဲလေ့ရှိသကဲ့သို့၊ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားတွင်လည်း နာမ်ဝိဘတ်စနစ် (Declension System) ကို အသုံးပြုကာ ကံဝိဘတ်၊ ပိုင်ဆိုင်မှုပြဝိဘတ် စသည်တို့ကို နာမ်၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ သီဟိုဠ်ဘာသာတွင် နာမ်များကို သက်ရှိ သက်မဲ့ ခွဲခြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ဝိဘတ်များ ကွဲပြားသွားတတ်သဖြင့် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအနေဖြင့် ဤအချက်ကို သေချာစွာ ခွဲခြားသိမြင်ရန် လိုအပ်သည်။
- လိင်ကွဲပြားမှု (Grammatical Gender): မြန်မာဘာသာစကားတွင် သဒ္ဒါနည်းကျ လိင်ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender) မရှိဘဲ "ဖို-မ" ခွဲခြားလိုပါက သတ်မှတ်ထားသော စကားလုံးများ (ဥပမာ - ဦး၊ ဒေါ်၊ မောင်၊ မ) ကို ထည့်သွင်းသုံးစွဲကြသည်။ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်များနှင့် ကြိယာအချို့တွင် လိင်ခွဲခြားမှု ရှိတတ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် သက်ရှိများအတွက် ကျား၊ မ ခွဲခြားပြီး သဒ္ဒါစနစ်ကို ပြောင်းလဲသုံးစွဲရသဖြင့် တိကျသော သဒ္ဒါရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
- ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ် (Verb Conjugation): သီဟိုဠ်ဘာသာစကားရှိ ကြိယာများသည် ကာလ (Tense)၊ ကတ္တား၏ လိင်နှင့် အရေအတွက် (Singular/Plural) အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲလေ့ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာတွင်မူ ကြိယာ၏ နောက်၌ "သည်၊ ခဲ့သည်၊ လိမ့်မည်" စသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပစ္စည်းများကိုသာ ပြောင်းလဲပေးရပြီး ကြိယာကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲမှု မရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှ သီဟိုဠ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြိယာများ၏ ပုံသဏ္ဌာန် ကွဲပြားမှုကို အထူးဂရုစိုက်ရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်းများ (Honorifics and Social Registers)
အာရှဘာသာစကားများ၏ ထုံးစံအတိုင်း မြန်မာနှင့် သီဟိုဠ် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ အသုံးပြုသော ပြောဆိုမှုအဆင့်အတန်းများ (Registers) ရှိကြသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် အရှင်ဘုရား၊ ခင်ဗျား၊ ရှင် စသည့် နာမ်စားများနှင့် "ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင့်" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ ရှိသကဲ့သို့၊ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်းအလိုက် နာမ်စားများနှင့် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးနှုန်းရသော ပါဠိအခြေခံ ဝေါဟာရများ (မြန်မာဘာသာရှိ ကပ္ပိယ၊ ပင့်လျှောက်၊ ကပ်လှူ စသည်တို့) ကို သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ထိုဘာသာစကား၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ (Sanghika/Buddhist Registers) နှင့် ကိုက်ညီစွာ ရွေးချယ်အသုံးပြုရပါမည်။ ဤသို့မဟုတ်ပါက ဘာသာပြန်စာသားသည် မယဉ်ကျေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပြီး မူရင်းဆိုလိုရင်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
၄။ ဒေသသုံး အသုံးအနှုန်းများနှင့် စကားပုံများ (Idioms and Local Colloquialisms)
မည်သည့် ဘာသာစကားတွင်မဆို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရနိုင်သော ဒေသသုံး စကားပုံများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ရှိကြသည်။ မြန်မာစကားပုံများဖြစ်သော "ဆန်စင်ရာ ကောက်ညှင်းပါ" သို့မဟုတ် "ရေမြုပ်မှ လက်ပံပေါ်" စသည့် အသုံးအနှုန်းများကို သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ပညာရှင်သည် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာ သဘောပေါက်ပြီးနောက် သီဟိုဠ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် အလားတူ သဘောသက်ရောက်စေမည့် စကားပုံ သို့မဟုတ် အသုံးအနှုန်းကို ရှာဖွေအစားထိုး အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘာသာပြန်လုပ်ငန်း၏ အဆင့်မြင့်မားသော အနုပညာတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
၅။ အရည်အသွေးမြင့်မားသော မြန်မာ-သီဟိုဠ် ဘာသာပြန်မှုအတွက် အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ အောင်မြင်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါနည်းဗျူဟာများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- အကြောင်းအရာနောက်ခံကို နားလည်ခြင်း (Context Analysis): ဘာသာမပြန်မီ မူရင်းမြန်မာစာသား၏ နောက်ခံအကြောင်းအရာ (ဘာသာရေး၊ ဥပဒေ၊ နည်းပညာ သို့မဟုတ် လူမှုရေး) ကို သေချာစွာ လေ့လာပါ။
- ပါဠိဝေါဟာရများ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခြင်း: သာသနာရေး သို့မဟုတ် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်ပါက ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် အသုံးပြုနေသော ပါဠိအနက်အဓိပ္ပာယ်များကို နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးပါ။
- သတ်ပုံနှင့် အရေးအသားပုံစံကို စိစစ်ခြင်း: သီဟိုဠ်ဘာသာတွင် စာရေးသားရာ၌ သုံးသောပုံစံ (Written Sinhala) နှင့် စကားပြောပုံစံ (Spoken Sinhala) သည် သိသာစွာ ကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်ဆိုရမည့် စာသား၏ ရည်ရွယ်ချက်ပေါ် မူတည်၍ သင့်တော်သော အရေးအသားစနစ်ကို ရွေးချယ်ပါ။
- ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း (Peer Review): အချောသတ်ထားသော စာသားကို သီဟိုဠ်မိခင်ဘာသာစကားပြောပညာရှင် သို့မဟုတ် မြန်မာ-သီဟိုဠ် ဘာသာပြန်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးအား ပြန်လည်ဖတ်ရှု တည်းဖြတ်စေခြင်းဖြင့် အမှားအယွင်းများကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချနိုင်သည်။
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော စကားလုံးပြောင်းလဲခြင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည်။ ၎င်းသည် သမိုင်းကြောင်းချင်း ဆက်နွှယ်နေသော ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ခုကြား တံတားခင်းပေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါစနစ်၊ သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို အသေးစိတ် ဂရုပြုခြင်းအားဖြင့်သာ အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် သဘာဝအကျဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။