Go fetolela mafoko le ditlhaloso go tswa mo puong ya Setswana go ya mo go ya Sejeremane (Deutsch) ke tiro e e tlhokang kitso e e tseneletseng ya dintlha tsa thutapuo, ngwao, le kagego ya mafoko a dipuo tseno ka bobedi. Setswana, jaaka nngwe ya dipuo tsa Bantu mo borwa jwa Aferika, se ikaegile thata ka thulaganyo ya ditlhopha tsa maina le ditumalano tsa tsona, fa Sejeremane, se e leng puo ya bonte jwa Yuropa (Germanic language), se ikaegile ka dikesi (cases), bong jwa maina bo bo farologaneng, le kagego e e thotokgolo ya popofoko. Bafetoleli ba ba iponang ba dira tiro eno ba tshwanetse go tlhaloganya phapang eno e e farologaneng gore ba kgone go neela ditlhaloso tse di nepileng tse di sa latlheng molaetsa wa ntlha.
Phapang ya Thutapuo: Ditlhopha tsa Maina kgatlhanong le Bong jwa Maina le Dikesi
Nngwe ya dikgwetlho tse dikgolo mo go fetoleleng go tswa ka Setswana go ya ka Sejeremane ke tsela e dipuo tseno di rulaganyang maina ka teng. Mo Setswaneng, maina otlhe a kgaogantswe ka ditlhopha tsa maina (noun classes), tse di laolang tumalano ya sediri, sedirwa, le matlhalosi otlhe a a tsamayang le leina leo. Ka sekai, leina le le simololang ka "mo-" (jaaka motho) le nna le tumalano e e farologaneng le le le simololang ka "se-" (jaaka selo). Phapang eno e farologana gotlhelele le thulaganyo ya Sejeremane.
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Sejeremane ga se na ditlhopha tsa maina tsa se-Bantu, mme se na le bong jwa maina bo le tharo: bong-tona (maskulin), bong-tshadi (feminin), le bong-neutral (neutral). Bong jwa leina ka Sejeremane ga bo laolwe fela ka dintlha tsa tlhago mme bo na le melao ya jona e e raraneng. Gape, Sejeremane se dirisa thulaganyo ya dikesi tse nne (Nominativ, Akkusativ, Dativ, le Genitiv) tse di fetolang sebopego sa diathikele (der, die, das) le matlhalosi a maina go ya ka karolo e leina le e tshamekang mo sepolelong. Ka jalo, fa mofetoleli a fetola sepolelo sa Setswana se se nang le tumalano e e bonolo ya ditlhopha tsa maina, o tshwanetse go sekaseka karolo ya leina mo sepolelong sa Sejeremane gore a tle a dirise kgesi e e nepileng.
Kagego ya Mafoko le Melao ya Popofoko (Syntax le Word Order)
Setswana se latela kagego ya mafoko ya Subject-Verb-Object (SVO) ka ditsela tse di le gantsi di tsamaisanang le dipuo tse dingwe tsa Bantu. Sekai, mo sepolelong se se reng: "Monna o bala lokwalo," thulaganyo e bonolo e bile e neela molaetsa ka tlhamalalo. Le fa go ntse jalo, thulaganyo ya mafoko ka Sejeremane e rarabane e bile e fetofetoga go ya ka mofuta wa sepolelo (main clause kgatlhanong le subordinate clause).
Mo sepolelong sa Sejeremane sa thulaganyo e e tlwaelegileng (main clause), lediri le nna mo maemong a bobedi (V2 rule). Le fa go ntse jalo, fa go dirisiwa dipolelo tse di ikgantshang ka ditlhaloso tse di kgethegileng (subordinate clauses) tse di simololang ka mafoko a a jaaka "weil" (ka gonne) kgotsa "dass" (gore), lediri le le tletseng le sutisediwa kwa bofelong jwa sepolelo gotlhelele. Se se raya gore mofetoleli o tshwanetse go thulaganya dipolelo ka kelotlhoko e e tseneletseng gore a se ka a latlha molaetsa kgotsa a dira thulaganyo e e sa dumalaneng le popofoko ya Sejeremane.
Ditlhaloso tsa Ditso, Diane le Maele (Cultural Transcreation)
Puo ga se fela mafoko a a kwadilweng mo pampiring; ke seipone sa ngwao le ditso tsa batho ba ba e buang. Setswana se humile ka diane, maele, le ditsela tsa go bua tse di nang le ditlhaloso tse di tseneletseng tsa ngwao ya se-Bantu. Diane tse di jaaka "Lore lo ojwa lo sa le metsi" kgotsa "Phokoje go tshela yo o dithetsenyana" ga di kake tsa fetolelwa ka tlhamalalo (literal translation) go ya ka Sejeremane, ka gonne ditlhaloso tseo di tla bo di se na tlhaloganyo epe mo go mmadi wa Mojeremane.
Mo mererong e e ntseng jaana, tiro ya mofetoleli e nna ya go "transcreate" kgotsa go batla seane se se tsamaisanang le se sa Setswana mo puong ya Sejeremane se se nang le bokao jo bo tshwanang (equivalence). Sekai, go fetolela "Lore lo ojwa lo sa le metsi," mofetoleli o ka dirisa seane sa Sejeremane se se reng: "Was Hänschen nicht lernt, lernt Hans nimmermehr" (Se o sa se ithuteng o sa le monnye, o ka se se ithute o setse o godile). Go tlhokega gore mofetoleli a nne le kitso e e tseneletseng ya ditsela tsa botshelo le dintlha tsa ngwao tsa dipuo tseno ka bobedi gore a tle a kgone go tlhaola le go dirisa ditsela tse di nepileng tsa bofetoleli jo bo nang le bokao jo bo botlalo.
Ditlhagiso tsa Botlhokwa tsa go Fetolela ka Katlego
Gore bafetoleli ba kgone go dira ditiro tsa boleng jo bo kwa godimo fa ba fetolela go tswa ka Setswana go ya ka Sejeremane, ba tshwanetse go latela dintlha le dikgato tse di latelang:
- Go Sekaseka Tikologo ya Molaetsa (Contextual Analysis): Pele o simolola go fetolela, tlhaloganya mofuta wa mokwalo (text genre). A ke mokwalo wa semmuso, wa thutego, kgotsa ke mokwalo wa metlae le maboko? Se se tla go helpsa go tlhaola lentswe le le nepileng la puo (tone and register).
- Go Dirisa Bukantswe e e Nepileng: Dirisa dikoranta le dibukantswe tsa mofuta wa dikgatiso tse di tshephagalang tsa Setswana le Sejeremane, mme o tshwanetse go tila go ikaega thata ka metshine e e fetolelang ka tlhamalalo e e jaaka Google Translate, ka gonne e na le go tlhakatlhanya dikesi tsa Sejeremane le ditlhopha tsa maina tsa Setswana.
- Go Tlhokomela Tlotlo le Botsalano (Politeness and Formality): Mo Setswaneng, tlotlo e bontshiwa ka go dirisa mafoko a a jaaka "go tlotla" kgotsa go bua ka go dirisa dikgopolo tsa batho ba ba botlana le ba batona. Ka Sejeremane, go na le phapang e e tlhokang tlhokomelo e e tseneletseng magareng ga go dirisa "Sie" (tlotlo ya semmuso) le "du" (botsalano kgotsa go se nne semmuso). Tlhaola gore ke efe e e nepetseng bareetsi kgotsa babadi ba gago.
- Go Dira Tshekatsheko ya Bobedi (Proofreading): Morago ga go fetolela, netefatsa gore o neela mofetoleli yo mongwe wa puo ya Sejeremane gore a sekaseke mokwalo wa gago. Se se netefatsa gore mokwalo o na le pholo e e siameng e bile o utlwala sentle mo ditsebeng tsa batho ba ba buang Sejeremane e le puo ya bona ya matsalo.
Botlhokwa jwa go Tlhaloganya Tikologo ya Puo
Bofetoleli ga se tiro e e dirwang ka go kopanya mafoko fela, mme ke tsela ya go aga marogo magareng ga ditso tse di farologaneng. Go fetolela go tswa ka Setswana go ya ka Sejeremane go tsisa dintlha tse di kgethegileng tsa Aferika mo lekgorong la Yuropa. Bafetoleli ba ba tlhaga ba tshwanetse go netefatsa gore mekgwa ya puo e e jaaka tiriso ya dipapiso le ditsela tsa go fa tlotlo e a bolokwa. Ka go tlhaloganya phapang ya popopuo le mekgwa ya ngwao, tiro ya go fetolela e nna e e tshegetsang boleng jo bo kwa godimo e bile e tlisetsa babadi kitso e e tseneletseng ya molaetsa o o tswang mo pelong ya puo ya Setswana.