די איבערזעצונג־אַרבעט פֿון ייִדיש אויף מאַלייאיש (Bahasa Melayu) שטעלט מיט זיך פֿאָר אַן אייגנאַרטיקן לינגוויסטישן און קולטורעלן בריק צווישן צוויי איבערקליבענע שפּראַך־פֿאַמיליעס: די אינדאָ־אייראָפּעיִשע (גענויער, די גערמאַנישע גרופּע מיט שטאַרקע העברעיִש־אַרמישע און סלאַווישע עלעמענטן) און די אויסטראָנעזישע. כאָטש די צוויי שפּראַכן האָבן זיך אַנטוויקלט אין פֿאַרשיידענע געאָגראַפֿישע און היסטאָרישע קאָנטעקסטן, פֿאָדערט די קאָמוניקאַציע צווישן זיי אַ טיפֿן פֿאַרשטאַנד פֿון די סטרוקטורעלע און קולטורעלע פֿונדאַמענטן פֿון ביידע זײַטן.
סינטאַקטישע סטרוקטורן: דער איבערגאַנג פֿון V2 צו SVO
ייִדיש איז באַקאַנט ווי אַ V2 שפּראַך (Verb-Second), וואָס מיינט אַז דאָס געבויגענע ווערב מוז תּמיד שטיין אויפֿן צווייטן אָרט אין אַ פּשוטן זאַץ, ניט געקוקט אויף דעם וואָס שטייט אויפֿן ערשטן אָרט. למשל: "נעכטן האָב איך געזען אַ בוך". אויף מאַלייאיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז די גרונט־סטרוקטור קלאַסיש SVO (Subject-Verb-Object), ענלעך צו ענגליש, אָבער מיט אַ סך מער פֿלעקסיביליטעט, ספּעציעל אין פּאַסיווע קאָנסטרוקציעס.
ביים איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף מאַלייאיש, מוז דער איבערזעצער איבערבויען די זאַץ־סטרוקטור כדי צו פֿאַרמײַדן ומנאַטירלעכע פֿראַזעס. אַ זאַץ וואָס הויבט זיך אָן מיט אַן אַדוווערב אין ייִדיש און שלעפּט מיט זיך דאָס ווערב גלײַך דערנאָך, מוז אויף מאַלייאיש אָפֿט מאָל איבערגעזעצט ווערן מיט אַ קלאָרן סוביעקט בראש, אָדער ניצן די מאַלייאישע פּאַסיוו־פּרעפֿיקסן (ווי di- אָדער ter-) צו פֿאָקוסירן אויפֿן אָביעקט. אַן אַנדער וויכטיקער אַספּעקט איז די סטרוקטור פֿון געהילף־ווערבן; ייִדיש ניצט "האָבן" און "זײַן" צו שאַפֿן די פֿאַרגאַנגענע צײַט, בשעת מאַלייאיש ניצט צײַט־וואָרט־מאַרקערס ווי sudah אָדער telah אָן קיין שום קאָניוגאַציע פֿונעם ווערב זעלבסט.
מאָרפֿאָלאָגישע דיפֿערענצן: בייגונג אַנטקעגן אַפֿיקסאַציע
די ייִדישע מאָרפֿאָלאָגיע איז רײַך מיט גראַמאַטישע קאַטעגאָריעס: מין (זכר, נקבה, נייטראַל), פֿאַלן (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו), און קאָניוגאַציעס פֿון ווערבן לויט פּערזאָן, צאָל און צײַט. מאַלייאיש איז אַן אַנאַליטישע שפּראַך וואָס פֿאַרמאָגט ניט קיין גראַמאַטישן מין אָדער פֿאַלן פֿאַר סובסטאַנטיוון. אַנשטאָט דעם, ניצט מאַלייאיש אַ קאָמפּלעקסע סיסטעם פֿון אַפֿיקסן (פּרעפֿיקסן, סופֿיקסן, און צירקומפֿיקסן) צו ענדערן די באַדײַטונג פֿון ווערטער און זייערע גראַמאַטישע פֿונקציעס.
אַ פֿאַרגלײַך פֿון די צוויי סיסטעמען ווײַזט די פֿאלגנדע אַרויספֿאָדערונגען:
- מערצאָל: אין ייִדיש ענדערט זיך דער סובסטאַנטיוו (בוך -> ביכער, קאַץ -> קעץ). אויף מאַלייאיש שאַפֿט מען אָפֿט דאָס מערצאָל דורך רעדופּליקאַציע (דאָפּלונג פֿון דעם וואָרט), ווי buku-buku פֿאַר ביכער, אָדער דורך צוגעבן אַ מאָס־וואָרט אָן צו דאָפּלען דאָס וואָרט זיך.
- ווערב־אַספּעקטן: ייִדיש ניצט פּרעפֿיקסן פֿאַר אַספּעקטן (למשל: שרײַבן -> אָנשרײַבן). מאַלייאיש ניצט ספּעציפֿישע פּרעפֿיקסן ווי meN- אָדער ber- צו באַשטימען צי דאָס ווערב איז טראַנזיטיוו אָדער אינטראַנזיטיוו, וואָס ענדערט די גאַנצע דינאַמיק פֿונעם זאַץ.
- אַרטיקלען: ייִדיש פֿאַרמאָגט באַשטימטע אַרטיקלען (דער, די, דאָס) און אומבאַשטימטע (אַ, אַן). מאַלייאיש ניצט ניט קיין באַשטימטע אַרטיקלען, אָבער קען ניצן דעמאָנסטראַטיווע פּראָנאָמינען ווי ini (דאָס) אָדער itu (יענס) צו באַשטימען די באַשטימקייט פֿונעם סובסטאַנטיוו.
די דינאַמיק פֿון פּאַסיוו־קאָנסטרוקציעס
אין ייִדיש ווערט דער פּאַסיווער שטייגער פֿאָרמירט מיטן געהילף־ווערב "ווערן" און דעם פּאַרטיציפּ פֿאַרגאַנגענהייט (למשל: "דאָס בוך ווערט געלייענט"). כאָטש דער פּאַסיוו איז פֿאַראַן אין ייִדיש, איז דער אַקטיווער שטייגער געוויינטלעך מער פּאָפּולער אין טאָג־טעגלעכן לשון. אין מאַלייאיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, שפּילט דער פּאַסיווער קאָנסטרוקט אַ גאָר וויכטיקע ראָלע אין דער פֿאָרמאַלער שרײַבונג. מאַלייאיש פֿאַרמאָגט צוויי הויפּט־טייפּס פֿון פּאַסיוו: איינער פֿאַרן ערשטן און צווייטן פּערזאָן (וווּ דאָס ווערב פֿאַרלירט דעם פּרעפֿיקס און דער סוביעקט שטייט גלײַך פֿאַרן ווערב), און איינער פֿאַרן דריטן פּערזאָן (וואָס ניצט דעם פּרעפֿיקס di- נאכגעפאלגט פֿון oleh). אַן איבערזעצער מוז אָננעמען די מאַלייאישע פּאַסיוו־סטרוקטורן ביים איבערזעצן ייִדישע אַקטיווע זאַצן כדי דאָס לעצטע פּראָדוקט זאָל קלינגען ליטעראַריש גלאַט און נאַטירלעך.
קולטורעלע לאָקאַליזאַציע און די ראָלע פֿון לשון־קודש
איינע פֿון די שווערסטע אויפֿגאַבן ביים איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף מאַלייאיש איז די קולטורעלע אַדאַפּטאַציע. ייִדיש איז דורכגעזאַפּט מיט ייִדישע טראַדיציעס, רעליגיעזע באַגריפֿן, און ספּעציפֿישע איבערלעבונגען פֿון דעם מיזרח־אייראָפּעיִשן ייִדנטום. ווערטער ווי "חוצפּה", "נשמה", "מצוה", אָדער רעליגיעזע ימים־טובֿים האָבן ניט קיין דירעקטע עקוויוואַלענטן אין דער מאַלייאישער קולטור.
מאַלייאיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז שטאַרק באַאײַנפֿלוסט געוואָרן פֿון איסלאַם און פֿאַרמאָגט אַ סך אַראַבישע און פּערסישע לוינווערטער. אינטערעסאנט איז, אַז עטלעכע באַגריפֿן פֿון לשון־קודש (העברעיִש און אַראַמיש) אין ייִדיש טיילן זיך מיט ענלעכע סעמיטישע וואָרצלען וואָס עקסיסטירן אין די אַראַבישע לוינווערטער פֿון מאַלייאיש. למשל, דאָס וואָרט "אמת" (emes) קען אין געוויסע קאָנטעקסטן זײַן נאָענט צו amanah (טראַסט / פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט) אָדער benar (ריכטיקייט); אָדער דאָס וואָרט "דין" (דין־תּורה) וואָס שטימט מיט דעם מאַלייאישן undang-undang אָדער hukum (וואָס קומט פֿון אַראַביש حكم). דער איבערזעצער מוז אָבער זײַן זייער פֿאָרזיכטיק ניט צו מאַכן אַן איבער־פֿאַרפּשוטונג און צופּאַסן יעדן טערמין צו דעם פּינקטלעכן קאָנטעקסט פֿונעם לייענער.
פּראָנאָמינען און סאָציאַלע היעראַרכיע
ייִדיש ניצט אַ פּשוטע צוויי־פֿאַכיקע סיסטעם פֿאַר דיאַלאָג: "דו" פֿאַר חבֿרים אָדער משפּחה, און "איר" פֿאַר פֿאָרמאַלע אָדער מערצאָל־באַציִונגען. מאַלייאיש, ווי פֿיל אַנדערע שפּראַכן פֿון דרום־מיזרח אַזיע, פֿאַרמאָגט אַ פֿילפֿאַכע און קאָמפּלעקסע סיסטעם פֿון פּראָנאָמינען וואָס ווענדט זיך אָן דעם געזעלשאַפֿטלעכן סטאַטוס, עלטער, און די נאָענטקייט פֿון די שמועסערס. פֿאַר דעם ערשטן פּערזאָן יחיד ("איך"), קען מען ניצן saya (נאַטירלעך העפֿלעך), aku (זייער אינטימיש אָדער אַראָפּלאָזנד), אָדער ספּעציפֿישע קעניגלעכע פֿאָרמעס. פֿאַרן צווייטן פּערזאָן ("דו"/"איר"), קען מען ניצן awak, kamu, anda, אָדער טיטלען ווי tuan (הער) און puan (פֿרוי). אַן איבערזעצער מוז גוט פֿאַרשטיין די סאָציאָ־קולטורעלע היעראַרכיע אין דער ייִדישער סבֿיבֿה (למשל, די באַציִונג צווישן אַ רבי און אַ תּלמיד, אָדער אַ טאַטע מיט אַ זון) און זי איבערזעצן מיט די ריכטיקע מאַלייאישע פּראָנאָמינען כדי צו היטן אויפֿן אָריגינעלן טאָן פֿונעם טעקסט.
סטראַטעגיעס פֿאַר איבערזעצן מעטאַפֿאָרן און אידיאָמען
די ייִדישע שפּראַך איז רײַך אין שפּריכווערטער און סאַרקאַסטישע אויסדרוקן. אַזעלכע פֿראַזעס ווי "מאַכן אַ טראַגעדיע פֿון אַ פֿליג" אָדער "לייגן קאָפּ אין קאַשע" קענען ניט איבערגעזעצט ווערן וואָרט־בײַ־וואָרט אויף מאַלייאיש. אַ וואָרט־בײַ־וואָרט איבערזעצונג וועט קלינגען מאָדנע און אומבאַשיידן פֿאַר אַ מאַלייאישן לייענער.
דער ריכטיקער צוגאַנג איז צו געפֿינען אַ דינאַמישן עקוויוואַלענט אויף מאַלייאיש. למשל, פֿאַרן אויסדרוק "מאַכן אַ טראַגעדיע פֿון אַ פֿליג" קען מען ניצן דעם מאַלייאישן שפּריכוואָרט "menggantang asap" (מעסטן רויך - עפּעס וואָס איז אוממעגלעך אָדער אָן פֿונדאַמענט) אָדער מער דירעקט "membesar-besarkan perkara kecil" (גרעסער מאַכן אַ קליינע זאַך). דאָס פֿאָדערט פֿונעם איבערזעצער ניט נאָר צו קענען די שפּראַך, נאָר אויך צו לעבן מיט די קולטורעלע בילדער פֿון ביידע פֿעלקער.
פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן עפֿעקטיווער איבערזעצונג
פֿאַר די וואָס אַרבעטן אויף דעם געביט פֿון ייִדיש־מאַלייאישער איבערזעצונג, זענען דאָ עטלעכע פּראַקטישע עצות וואָס קענען פֿאַרבעסערן די קוואַליטעט פֿון דער אַרבעט:
- ניצט אַ רײַכן וואָקאַבולאַר: ניצט אַ רײַכן וואָקאַבולאַר פֿון מאַלייאישע פֿאָרמאַלע רעגיסטערס (Bahasa Baku) ביים איבערזעצן ליטעראַטור, ווײַל ייִדישע שרײַבער האָבן אָפֿט געניצט הויכע ליטעראַרישע פֿאָרמעס וואָס פֿאָדערן אַ פּאַסיקע פּרעזענטירונג אויף מאַלייאיש.
- זײַט געוואָרנט מיט די גראַמאַטישע צײַטן: אַזוי ווי מאַלייאיש ענדערט ניט די ווערב־פֿאָרם לויט דער צײַט, מוזן די צײַט־ווערטער (ווי kemarin - נעכטן, אָדער nanti - שפּעטער, אָדער די מאַרקערס sudah, sedang, akan) געניצט ווערן קלאָר און פּינקטלעך כדי דער לייענער זאָל פֿאַרשטיין דעם קאָנטעקסט פֿון דער געשעעניש.
- פֿאַרשטייט די דיפֿערענצן אין העפֿלעכקייט: מאַלייאיש פֿאַרמאָגט ספּעציפֿישע פּראָנאָמינען און אָנרעד־פֿאָרמעס לויט דעם סטאַטוס פֿונעם מענטש (ווי anda, beliau, tuan, puan). אויב מען איבערזעצט ייִדישע דיאַלאָגן וווּ מען ניצט "איר" אָדער "דו" פֿאַר העפֿלעכקייט אָדער נאָענטשאַפֿט, דאַרף מען קלײַבן די פּאַסיקע מאַלייאישע ווערטער לויט דעם סאָציאַלן קאָנטעקסט פֿון די פּערסאָנאַזשן.
צום סוף, די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף מאַלייאיש עפֿנט אַ גאָר נײַעם פֿענצטער פֿאַר די צוויי קולטורן. מיט געדולד, טיפֿער לינגוויסטישער קאָמפּעטענץ, און אַ געפֿיל פֿאַר די דעטאַלן פֿון ביידע שפּראַכן, קען יעדער איבערזעצער שאַפֿן אַ ווערק וואָס וועט רעדן צום האַרץ פֿונעם מאַלייאישן לייענער בשעת עס היט אָפּ דעם נשמה פֿונעם ייִדישן מקור.