ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាអាល្លឺម៉ង់ គឺជាកិច្ចការមួយដ៏មានសារៈសំខាន់ និងពោរពេញទៅដោយភាពស្មុគស្មាញ ដោយសារតែភាសាទាំងពីរនេះមានប្រភពដើម និងការវិវត្តន៍ខុសគ្នាស្រឡះ។ ភាសាខ្មែរស្ថិតក្នុងក្រុមភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីត (Austroasiatic) ខណៈពេលដែលភាសាអាល្លឺម៉ង់ជាភាសាក្នុងក្រុមសេនទិច ឬឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប (Indo-European)។ ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការ ភាពខុសប្លែកគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធ និងគន្លឹះបកប្រែ គឺពិតជាមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព ដើម្បីធានាបាននូវការបកប្រែដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ យល់បរិបទច្បាស់លាស់ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិសម្រាប់អ្នកអានដើម។
ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងវេយ្យាករណ៍
ចំណុចប្រឈមចម្បងដំបូងគេបង្អស់ក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាល្លឺម៉ង់ គឺរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ដ៏ខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំង។ ភាសាខ្មែរជាភាសាដែលមិនមានការបំបែកទម្រង់កិរិយាសព្ទទៅតាមកាល (Tense) ឬលំដាប់លំដោយពេលវេលានោះទេ ដោយការបញ្ជាក់កាលត្រូវពឹងផ្អែកលើពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលា ឬបរិបទជុំវិញ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាល្លឺម៉ង់មានប្រព័ន្ធកាលដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារឱ្យមានការបំបែកកិរិយាសព្ទយ៉ាងម៉ត់ចត់ទៅតាមប្រធាន កាល និងលក្ខណៈនៃប្រយោគ។
ក្រៅពីនេះ ភាសាអាល្លឺម៉ង់មានប្រព័ន្ធករណី (Cases) ចំនួនបួន គឺ Nominative, Accusative, Dative, និង Genitive ដែលកំណត់មុខងាររបស់នាមនៅក្នុងប្រយោគ។ នាមនីមួយៗនៅក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់មានភេទវេយ្យាករណ៍បីគឺ ភេទប្រុស (Maskulin) ភេទស្រី (Feminin) និងភេទកណ្តាល (Neutral) ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវស្គាល់យ៉ាងច្បាស់លាស់ ព្រោះវាជះឥទ្ធិពលដល់ការប្រើប្រាស់គុណនាម និងសព្វនាមបញ្ជាក់។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ នាមមិនមានភេទវេយ្យាករណ៍ ឬការបំបែកឯកវចនៈ និងពហុវចនៈតាមទម្រង់ពាក្យនោះឡើយ ដែលនេះធ្វើឱ្យការផ្ទេរន័យពីភាសាខ្មែរទៅកាន់ភាសាអាល្លឺម៉ង់ទាមទារការវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់ដើម្បីជ្រើសរើសទម្រង់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ចំពោះលំដាប់ពាក្យក្នុងប្រយោគ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ទម្រង់ ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ (SVO) ជាទូទៅ។ ភាសាអាល្លឺម៉ង់ក៏ប្រើទម្រង់នេះដែរនៅក្នុងប្រយោគសំខាន់ ប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគរបស់វាអាចផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងបត់បែន ជាពិសេសនៅក្នុងប្រយោគបន្ទាប់បន្សំ (Subordinate Clause) ដែលកិរិយាសព្ទត្រូវរុញទៅនៅចុងបញ្ចប់នៃប្រយោគ។ ភាពខុសគ្នានេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែមិនត្រឹមតែបកប្រែពាក្យមួយម៉ាត់ទល់នឹងមួយម៉ាត់នោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវរៀបចំគំនិត និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឡើងវិញទាំងស្រុង។
ការយល់ដឹងអំពីបរិបទវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍
ភាសាខ្មែរគឺជាភាសាដែលមានលក្ខណៈវប្បធម៌ទាក់ទងនឹងឋានានុក្រមសង្គមខ្ពស់។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ សព្វនាម និងកិរិយាសព្ទ ត្រូវបានបែងចែកទៅតាមអាយុ ឋានៈសង្គម សមាជិករាជវង្ស ឬព្រះសង្ឃ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យថា «ញ៉ាំ» អាចបកប្រែបានច្រើនទម្រង់ទៅតាមឋានៈរបស់អ្នកនិយាយ និងអ្នកស្តាប់ (ហូប ពិសា ឆាន់ សោយ)។ នៅក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ ទោះបីជាមានការបែងចែកកម្រិតគួរសមរវាងការប្រើប្រាស់សព្វនាម "Sie" (ផ្លូវការ) និង "du" (ក្រៅផ្លូវការ) ក៏ដោយ ក៏វាមិនមានភាពស្មុគស្មាញ និងឋានានុក្រមស៊ីជម្រៅដូចភាសាខ្មែរនោះទេ។ ការផ្ទេរន័យនៃកម្រិតភាពគួរសមនេះទៅជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ ទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែជ្រើសរើសកម្រិតភាសា (Register) ឱ្យបានសមស្របទៅនឹងបរិបទអត្ថបទច្បាប់ ជំនួញ ឬទំនាក់ទំនងប្រចាំថ្ងៃ។
ម៉្យាងវិញទៀត ភាសាខ្មែរតែងតែប្រើប្រាស់ការពិពណ៌នាបែបប្រយោល និងមានលក្ខណៈទន់ភ្លន់ (High-context) ខណៈពេលដែលអ្នកនិយាយភាសាអាល្លឺម៉ង់និយមការបញ្ចេញមតិបែបត្រង់ៗ ច្បាស់លាស់ និងចំគោលដៅ (Low-context)។ ដូច្នេះ ក្នុងការបកប្រែ ព័ត៌មានដែលហាក់ដូចជាលាក់បង្កប់ក្នុងភាសាខ្មែរ ត្រូវតែពន្យល់ ឬបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់លាស់នៅក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំ ឬការបកស្រាយមិនច្បាស់លាស់ពីសំណាក់អ្នកអានជនជាតិអាល្លឺម៉ង់។
បញ្ហាប្រឈមទូទៅក្នុងការបកប្រែពីខ្មែរទៅអាល្លឺម៉ង់
នៅក្នុងដំណើរការបកប្រែជាក់ស្តែង ឧបសគ្គមួយចំនួនតែងតែកើតមានឡើងជាញឹកញាប់រួមមាន៖
- ពាក្យផ្សំវែងៗក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ (Komposita)៖ ភាសាអាល្លឺម៉ង់ល្បីល្បាញដោយសារការបង្កើតពាក្យថ្មីដោយការផ្សំពាក្យជាច្រើនបញ្ចូលគ្នាជាពាក្យតែមួយ។ ការបកប្រែពាក្យគំនិតស្មុគស្មាញពីភាសាខ្មែរ ជួនកាលតម្រូវឱ្យបង្កើត ឬស្វែងរកពាក្យផ្សំអាល្លឺម៉ង់ដែលសមស្របបំផុត។
- កង្វះពាក្យសមមូលចំៗ៖ វាក្យសព្ទខ្លះដែលទាក់ទងនឹងម្ហូបអាហារ ប្រពៃណី ជំនឿសាសនា និងទម្លាប់រស់នៅរបស់ខ្មែរ មិនមានពាក្យបកប្រែចំនៅក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ឡើយ។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកបកប្រែត្រូវប្រើវិធីសាស្ត្រពន្យល់ន័យ (Paraphrasing) ឬរក្សាទុកពាក្យដើម និងបន្ថែមលេខយោងពន្យល់។
- ការប្រើប្រាស់សញ្ញាវណ្ណយុត្តិ៖ ភាសាខ្មែរមិនសូវប្រើប្រាស់សញ្ញាវណ្ណយុត្តិញឹកញាប់ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឡើយ ដោយពឹងផ្អែកលើការដកឃ្លា។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាល្លឺម៉ង់មានច្បាប់នៃការប្រើប្រាស់សញ្ញាក្បៀស (Comma Rules) ដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុត ដែលកំណត់រវាងប្រយោគគោល និងប្រយោគរង។
គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែដើម្បីទទួលបានគុណភាពខ្ពស់
ដើម្បីធានាបាននូវការបកប្រែអត្ថបទពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាល្លឺម៉ង់ប្រកបដោយភាពក្រអួនក្រអៅ និងមានលក្ខណៈវិជ្ជាជីវៈ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមគន្លឹះខាងក្រោម៖
- កំណត់ក្រុមអ្នកអានគោលដៅឱ្យបានច្បាស់លាស់៖ ត្រូវដឹងថាអត្ថបទបកប្រែសម្រាប់អ្នកអាននៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស ឬស្វីស ព្រោះភាសាអាល្លឺម៉ង់មានការប្រែប្រួលខ្លះៗទៅតាមតំបន់។ លើសពីនេះ ត្រូវជ្រើសរើសកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ទម្រង់ "Sie" ឬ "du" ឱ្យសមស្រប។
- វិភាគន័យបង្កប់ជាជាងពាក្យពេចន៍៖ ផ្តោតលើការយល់ដឹងពីអត្ថន័យស្នូល និងចេតនារបស់អ្នកនិពន្ធដើម រួចសរសេរគំនិតនោះឡើងវិញដោយប្រើទម្រង់ភាសាអាល្លឺម៉ង់ដែលមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងត្រឹមត្រូវតាមបែបវេយ្យាករណ៍អាល្លឺម៉ង់។
- ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីដូចជា SDL Trados, memoQ ឬ Phrase ជួយរក្សាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃវាក្យសព្ទ (Consistency) ជាពិសេសសម្រាប់អត្ថបទបច្ចេកទេស ច្បាប់ ឬឯកសារអាជីវកម្មខ្នាតធំ។
- ការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញភាសាដើម (Native Proofreading)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចរំលងបាន គឺការឱ្យអ្នកបកប្រែ ឬអ្នកកែសម្រួលដែលមានភាសាអាល្លឺម៉ង់ជាភាសាកំណើតត្រួតពិនិត្យ និងកែលម្អឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាគ្មានកំហុសវេយ្យាករណ៍ និងមានរចនាបថសរសេរបែបធម្មជាតិបំផុត។
សារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងពីវាក្យសព្ទបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ
ក្រៅពីភាពខុសគ្នានៃជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ វិស័យបកប្រែឯកសារផ្លូវការ ដូចជាឯកសារច្បាប់ វេជ្ជសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា ទាមទារឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់វាក្យសព្ទបច្ចេកទេសយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុត។ ភាសាអាល្លឺម៉ង់ជាភាសាមួយដែលមានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលពាក្យនីមួយៗត្រូវបានកំណត់ន័យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យបច្ចេកទេសខ្លះទើបតែត្រូវបានបង្កើតឡើងថ្មី ឬប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចីពីភាសាបារាំង និងភាសាអង់គ្លេស។ អ្នកបកប្រែត្រូវតាមដានការអភិវឌ្ឍន៍នៃវចនានុក្រមបច្ចេកទេសខ្មែរ (ដូចជាវចនានុក្រមក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ) ដើម្បីធានាបាននូវការបកប្រែដែលឆ្លើយតបទៅនឹងស្តង់ដារបច្ចុប្បន្ន និងត្រឹមត្រូវតាមវិជ្ជាជីវៈ។
ជារួម ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាល្លឺម៉ង់ មិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរតួអក្សរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ និងការគិតរវាងពិភពលោកពីរខុសគ្នា។ ភាពជោគជ័យនៃការបកប្រែស្ថិតនៅលើការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចំណេះដឹងភាសាយ៉ាងជ្រៅជ្រះ ការយល់ដឹងពីបរិبحثវប្បធម៌ និងការយកចិត្តទុកដាក់លើរាល់ព័ត៌មានលម្អិតនៃភាសាទាំងពីរ។