Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik, euskaratik txinerara itzultzeko prozesua munduko konplexuenetako bat da. Euskara hizkuntza bakartua da, egitura aglutinatzaile eta ergatibo sakona duena. Txinerak (bereziki mandarinerak edo Putonghua izenekoak), aldiz, egitura analitiko eta tonala aurkezten du, non deklinabiderik eta aditz-jokabiderik ez dagoen. Horregatik, itzulpen-lanak bi hizkuntza-sistema hauen arteko transferentzia hutsa gainditu eta pentsamendu-ereduen erabateko birmoldaketa eskatzen du.
1. Lerrokadura Sintaktikoa eta Ordena Esaldian
Euskararen oinarrizko hitz-ordena SOV (Subjektua-Objektua-Aditza) da, nahiz eta egitura hori nahiko librea den fokuaren eta mintzagaiaren arabera. Txinerazko esaldirik ohikoenak, berriz, SVO (Subjektua-Aditza-Objektua) eredua jarraitzen du. Hala ere, txineraren ezaugarri nagusietako bat "Topic-Comment" (Gai-Iruzkin) egitura da. Egitura honetan, esaldiaren hasieran mintzagaia kokatu ohi da, subjektu gramatikala izan ala ez, eta ondoren gai horri buruzko azalpena ematen da.
Hori dela eta, euskarazko perpaus erlatibo konplexuak txinerara eramatean, ordena erabat aldatu behar da. Euskaraz izenaren ezkerrean kokatu ohi dira perpaus erlatiboak ("irakurri dudan liburua"), eta txineran ere antzeko egitura erabiltzen da "de" (的) partikularen bidez ("wo kan de shu"). Hala ere, egitura luzeagoetan, txinerak informazioa zatitu eta esaldi laburragoetan banatzeko joera du, irakurgarritasuna hobetze aldera.
2. Morfologia Aglutinatzailetik Egitura Analitikora
Euskarak atzizkiak erabiltzen ditu izenen arteko harremanak zehazteko (kasu-markak: nor, nork, nori, noren...). Txinerak, ordea, ez du deklinabiderik; harreman gramatikalak hitzen ordenaren eta partikula funtzionalen bidez zehazten ditu. Prozesu honetan hiru erronka nagusi agertzen dira:
- Ergatibotasuna: Euskara hizkuntza ergatiboa denez, subjektu trantsitiboa ("nork") eta intrantsitiboa ("nor") bereizten ditu. Txinerak ez du ergatibotasun markarik; subjektu mota guztiak modu berean tratatzen dira esaldiaren hasieran kokatuz.
- Denborak eta Aspektuak: Euskarazko aditz jokatuek pertsona, denbora eta modua biltzen dituzte. Txineraz aditzak ez dira inoiz aldatzen. Denbora eta ekintzaren egoera adierazteko, alderdi-partikulak (aspect particles) erabiltzen dira, hala nola "le" (了) ekintza burutua adierazteko, "zhe" (着) iraupena markatzeko, edo "guo" (过) esperientzia adierazteko.
- Pluraltasuna eta Zenbatzaileak: Euskaraz izenari pluraleko artikulua gehitzen zaio ("etxeak"). Txinerak ez du plural markarik izen arruntetan. Hitz baten kantitatea adierazteko, zenbatzaile espezifikoak (Classifier edo Measure Words) erabili behar dira derrigorrez izenaren aurretik, izen bakoitzaren kategoria fisikoaren arabera (adibidez, liburuentzat "ben" eta objektu lauentzat "zhang").
3. Lokalizazio Kulturala eta Metaforak
Itzulpen arrakastatsu batek jatorrizko testuaren eragin emozional eta kulturala mantendu behar du. Txinerak ondare literario oso aberatsa du, eta hizkeran oso txertatuta daude "Chengyu" deiturikoak. Lau karakterez osatutako esamolde idiomatiko hauek historia klasikoetan dute jatorria. Euskarazko esapide edo atsotitz bat txinerara egokitzean, hitzez hitzeko itzulpenak zentzua galduko luke; horren ordez, esanahi bera duen Chengyu egoki bat bilatzea da biderik profesionalena.
Kortasuna eta hierarkia soziala ere islatu behar dira. Euskarazko hika eta zuka erregistroak txinerazko izenordain kortesiazkoetan ("nin", 您) eta aditz laguntzaile formaletan islatu behar dira, batez ere enpresa- edo erakunde-harremanetan idatzitako testuetan.
4. Txinako Ingurune Digitalerako SEO Optimizazioa
Euskarazko eduki bat Txinako merkatu digitalerako itzultzean, SEO (Search Engine Optimization) estrategia sakon bat diseinatu behar da. Mendebaldeko bilatzaileak (Google adibidez) blokeatuta daudenez Txinan, Baidu da erreferentziazko bilatzailea. Baiduko SEOak berezko arauak ditu:
- Hitz Gakoen Egokitzapena: Txinerazko bilaketak ez dira euskarazko hitzen itzulpen hutsak. Sinonimoen eta erabilera lokalen araberako hitz gakoak hautatu behar dira (adibidez, Txinako Herri Errepublikan erabiltzen diren terminoak eta Taiwanen erabiltzen direnak alda daitezke).
- Txinera Sinplifikatua vs. Tradizionala: Txinako Herri Errepublikara zuzendutako edukiak txinera sinplifikatuan (Simplified Chinese) idatzi behar dira. Taiwan, Hong Kong edo Macaoko erabiltzaileentzat, berriz, txinera tradizionala (Traditional Chinese) erabili behar da nahitaez.
- Metadatuen Luzera: Txinatar karaktereek informazio dentsitate handia dute. Baiduk izenburu laburrak (30 karaktere inguru) eta meta-deskribapen zehatzak (75-80 karaktere) lehenesten ditu bilaketa-emaitzetan hobeto indexatzeko.
5. Itzulpen-prozesurako Gomendio Nagusiak
Euskaratik txinerara lan egitean, gomendagarria da lehen itzulpen zirriborro baten ondoren berrikuspen fase bikoitza egitea. Lehenengo fasean, mezua zentzu gramatikal eta sintaktikotik zuzentzen da. Bigarren fasean, jatorrizko hiztun txinatar batek testuaren naturaltasuna eta tonu kulturala egokitzen ditu. Prozesu honek bermatzen du azken produktua ez dela arrotza sentituko Txinako irakurlearentzat eta jatorrizko mezuaren indarra bere horretan mantenduko dela.