ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးနယ်ပယ် ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားမိသားစုများအကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) မှ အာဖရို-အာရှ (Afroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး ဆန်းမစ်တစ် (Semitic) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော မော်လ်တာဘာသာစကား (Maltese) သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ထူးခြားဆန်းသစ်ပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-မော်လ်တာ ဘာသာပြန်ဆိုမှု၏ အဓိကနည်းနာများ၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွာခြားချက်များနှင့် ထိရောက်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် တင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ အခြေခံတည်ဆောက်ပုံ ခြားနားချက်များကို နားလည်ခြင်း
ဘာသာပြန်ဆိုမှု မလုပ်ဆောင်မီ ပထမဦးစွာ သဘောပေါက်ရမည်မှာ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားမှုပင် ဖြစ်သည်။
- မြန်မာဘာသာစကား၏ ဝိသေသများ- မြန်မာဘာသာသည် ကတ္တား-ကံ-ကိရိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ စကားလုံးများနောက်တွင် ဝိဘတ်များ (Particles) ကပ်၍ ကတ္တား၊ ကံ သို့မဟုတ် အချိန်ပြပုဒ်ဖြစ်ကြောင်း ခွဲခြားသည်။ ထို့အပြင် အသံနေအသံထား (Tonal) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ပည်းစာလုံး (Burmese script) ကို အသုံးပြုသည်။
- မော်လ်တာဘာသာစကား၏ ဝိသေသများ- မော်လ်တာဘာသာသည် ဥရောပတွင် တစ်ခုတည်းသော ဆန်းမစ်တစ် (Semitic) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လက်တင်အက္ခရာဖြင့် ရေးသားသည်။ ၎င်း၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ကတ္တား-ကိရိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ဖြစ်ပြီး အာရပ်၊ အီတလီနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု အပြင်းအထန် ခံထားရသည်။
၂။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ပြန်ဆိုနည်းလမ်းများ
မြန်မာဘာသာစကားမှ မော်လ်တာဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ရှုပ်ထွေးသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါ သဒ္ဒါစိန်ခေါ်မှုများကို သတိပြုရမည်။
က) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲခြင်း (Word Order Realignment)
မြန်မာဝါကျများတွင် ကိရိယာ (Verb) သည် ဝါကျ၏ နောက်ဆုံး၌ အမြဲရှိနေတတ်သော်လည်း မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် ကိရိယာသည် များသောအားဖြင့် ကတ္တားပြီးလျှင် ချက်ချင်း လိုက်ရသည်။ ဘာသာပြန်သူသည် မြန်မာဝါကျ၏ နောက်ဆုံးမှ ကိရိယာကို ရှာဖွေပြီး မော်လ်တာဝါကျ၏ အလယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးရမည်။
ခ) နာမ်စားနှင့် ဂျင်ဒါ (Gender) ခွဲခြားမှု
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်နှင့် နာမ်စားများ၌ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး (Gender) ခွဲခြားမှုသည် သိသာထင်ရှားခြင်း မရှိသော်လည်း မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ ကျား/မ (Masculine/Feminine) ခွဲခြားမှု ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် စားပွဲ သို့မဟုတ် ကားကဲ့သို့သော သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ၌ပင် ဂျင်ဒါသတ်မှတ်ချက် ရှိသဖြင့် ၎င်းနှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲမည့် နာမဝိသေသနများကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
ဂ) ဝိဘတ်များနှင့် ကြိယာတွဲများ (Particles and Verb Conjugation)
မြန်မာဘာရှိ "သည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "ဦးမည်" အစရှိသော ကာလပြဝိဘတ်များကို မော်လ်တာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မော်လ်တာဘာသာ၏ ကြိယာသွယ်ဝိုက်ပြောင်းလဲမှု (Verb Conjugation) စနစ်သို့ လျော်ကန်စွာ ပြောင်းလဲရမည်။ မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် ဆန်းမစ်တစ် ဇာစ်မြစ်ကြိယာများ၏ မူရင်းအက္ခရာသုံးလုံး (Root consonants) ကို အခြေခံ၍ ကာလနှင့် ကတ္တားအလိုက် ကြိယာပုံစံများကို ပြောင်းလဲယူရသည်။
ဃ) ကတ္တားအလိုက် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် မျှောဝါကျများ (Voice and Register)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ယဉ်ကျေးမှုအရ စကားပြောဆိုသူ၏ အဆင့်အတန်းအလိုက် "ရှင်"၊ "ခင်ဗျာ"၊ "ပါ" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြစကားလုံးများကို ထည့်သွင်းသုံးစွဲရသော်လည်း မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် ထိုကဲ့သို့သော အခေါ်အဝေါ်မျိုးထက် ဝါကျ၏ လေသံ (Tone) နှင့် တရားဝင်မှု (Formality) အဆင့်အတန်းပေါ်တွင်သာ မူတည်၍ ရွေးချယ်ရသည်။ ထို့အပြင် မော်လ်တာဘာသာတွင် မျှောဝါကျ (Passive Voice) ကို အသုံးပြုမှု ပိုမိုများပြားသဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ တိုက်ရိုက်ဝါကျအချို့ကို သဘာဝကျကျ ပြောင်းလဲပြန်ဆိုရပါမည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုစိတ်မှုများနှင့် ဒေသအလိုက်ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်ခြင်း (Localization)
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း လဲလှယ်ခြင်းသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မော်လ်တာနိုင်ငံတို့သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ရာသီဥတုနှင့် လူနေမှုစနစ် ကွဲပြားကြသည်။
- ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ- မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆများနှင့် ဝေါဟာရများ အမြောက်အမြားရှိသည်။ မော်လ်တာနိုင်ငံသည် ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု မြင့်မားသည့် နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို မော်လ်တာစာဖတ်ပရိသတ် နားလည်နိုင်မည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနီးစပ်ဆုံး အသုံးအနှုန်း သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းချက်များဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုရမည်။
- စားသောက်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ- မြန်မာတို့၏ အစားအစာများဖြစ်သော "မုန့်ဟင်းခါး" သို့မဟုတ် "လက်ဖက်သုပ်" ကဲ့သို့သော အသုံးအနှုန်းများကို မော်လ်တာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဒေသတွင်း၌ မရှိသောကြောင့် တိုက်ရိုက်အသံထွက်ဖလှယ်မှု (Transliteration) ပြုလုပ်ပြီး နောက်ကွယ်မှ အတိုချုံး ရှင်းလင်းချက်များ ထည့်သွင်းပေးရမည်။ သို့မှသာ မော်လ်တာစာဖတ်သူများအတွက် လွယ်ကူစွာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။
- အလှည့်အပတ်များနှင့် စကားပုံများ- မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များ (ဥပမာ- "ဆားပုလင်းနှင်းမောင်"၊ "ရေလိုက်ငါးလိုက်") ကို မော်လ်တာဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပါက အဓိပ္ပာယ် ပျက်ပြားသွားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့အစား မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် တူညီသော အဓိပ္ပာယ်ဆောင်သည့် ဒေသတွင်းသုံး စကားပုံများကို ရှာဖွေ အသုံးပြုသင့်သည်။
၄။ ခေတ်သစ်နည်းပညာနှင့် စက်ဘာသာပြန် (Machine Translation) ၏ အခန်းကဏ္ဍ
လက်ရှိအချိန်တွင် Google Translate အပါအဝင် AI အခြေပြု ဘာသာပြန်စနစ်များသည် မြန်မာ-မော်လ်တာ ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အသုံးဝင်သော်လည်း ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးအတွက် အချက်အလက်အရင်းအမြစ် (Data corpus) နည်းပါးခြင်းကြောင့် စက်ဘာသာပြန်ဆိုမှုများသည် တိကျမှုနည်းပြီး အမှားများပြားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် စက်ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို မူကြမ်းအဖြစ်သာ အသုံးပြုပြီး လူသားဘာသာပြန်သူ၏ အသေးစိတ်တည်းဖြတ်မှု (Post-editing) ကို မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်သင့်သည်။
၅။ ဘာသာပြန်ဆိုမှု နမူနာများနှင့် လက်တွေ့နှိုင်းယှဉ်ချက်
အောက်ပါဇယားနှင့် ဖော်ပြချက်များသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား ကွဲပြားခြားနားမှုများကို ပိုမိုထင်ရှားစေမည် ဖြစ်သည်။
| မြန်မာမူရင်းစာသား | မော်လ်တာဘာသာပြန်ဆိုချက် | ဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားခြားနားချက် ရှင်းလင်းချက် |
|---|---|---|
| ကျွန်တော် မုန့်ဟင်းခါး စားချင်သည်။ | Irrid niekol il-mohinga (supa tradizzjonali tal-ħut). | မြန်မာဝါကျသည် SOV တည်ဆောက်ပုံဖြစ်ပြီး မော်လ်တာဝါကျမှာ SVO ပုံစံဖြင့် "Irrid (ကျွန်တော်ချင်သည်) niekol (စားသည်)" ဟု ကိရိယာကို ရှေ့တင်ထားသည်။ မုန့်ဟင်းခါး၏ နောက်ကွယ်တွင် ရှင်းလင်းချက်ကို ကွင်းစကွင်းပိတ်ဖြင့် ပြသထားသည်။ |
| သူမသည် မော်လ်တာနိုင်ငံသို့ သွားခဲ့သည်။ | Hija marret Malta. | မော်လ်တာဘာသာစကားတွင် "သူမ" (Hija) ကို အသုံးပြုထားသည့်အတွက် ကြိယာသည်လည်း အမျိုးသမီးပုံစံ "marret" သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ကြိယာသည် ကတ္တား၏ ဂျင်ဒါအလိုက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။ |
၆။ မြန်မာ-မော်လ်တာ ဘာသာပြန်သူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘာသာပြန်ဆိုမှု ရရှိရန် အောက်ပါ အချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်။
၁။ ကြားခံဘာသာစကား (Bridge Language) အသုံးပြုမှုကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ပါ
မြန်မာနှင့် မော်လ်တာဘာသာစကား တိုက်ရိုက်ကျွမ်းကျင်သူ အလွန်နည်းပါးသောကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံ (Bridge/Pivot) အဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့အသုံးပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၌ ပါဝင်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများ မော်လ်တာဘာသာပြန်သို့ ကူးစက်မသွားစေရန် မြန်မာမူရင်းစာသားနှင့် မော်လ်တာပြန်ဆိုချက်ကို အမြဲတစေ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရမည်။
၂။ ဘာသာပြန်အထောက်အကူပြု ကိရိယာများ (CAT Tools) ကို အသုံးချပါ
SDL Trados၊ MemoQ သို့မဟုတ် Memsource ကဲ့သို့သော ဘာသာပြန်ဆော့ဖ်ဝဲများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ယခင်က ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ဖူးသော ဝေါဟာရများနှင့် စာကြောင်းများကို မှတ်သားထားနိုင်ပြီး (Translation Memory) ဘာသာပြန်ဆိုမှု တစ်သမတ်တည်းဖြစ်ခြင်း (Consistency) ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။
၃။ ดေသခံဘာသာစကားကျွမ်းကျင်သူ (Native Proofreader) ဖြင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ
ဘာသာပြန်ပြီးစီးပါက မော်လ်တာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ (Native Maltese Speaker) တစ်ဦးအား စာသားများ သဘာဝကျမကျ၊ ဖတ်ရလွယ်ကူမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးတည်းဖြတ်ခိုင်းခြင်းသည် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
နိဂုံး
မြန်မာဘာသာစကားမှ မော်လ်တာဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် အနုစိတ်ပြီး ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ခြားနားချက်များကို ကောင်းစွာနားလည်ခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများကို သင့်လျော်စွာ Localization ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အဆင့်မြင့်နည်းပညာများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် စံချိန်စံညွှန်းပြည့်မီသော ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။