Ao anatin'ny tontolon'ny fandikan-teny maneran-tany, ny fifandraisana misy eo amin'ny teny malagasy sy ny teny hawaiana (ʻŌlelo Hawaiʻi) dia maneho tranga miavaka sy mahaliana. Na dia sarahan'ny Ranomasimbe Indianina sy ny Ranomasimbe Pasifika aza ny nosy roa niaviany, dia samy rantsana iray ao anatin'ny fianakaviam-piteny lehibe iray ihany izy roa ireo: ny fianakaviam-piteny Aostronezianina (Austronesian). Izany fiaviana iombonana izany dia manome tombony lehibe ho an'ny mpandika teny, saingy misy koa ireo olana ara-drafitra sy ara-kolontsaina mila vahana amim-pitandremana mba hahazoana dika teny tonga lafatra sy manaja ny fomba fitenin'ny firenena tsirairay.
1. Ny Fiaviana Aostronezianina Iombonana sy ny Teny Mitovy Fototra
Ny dingana voalohany amin'ny fandikan-teny mahomby eo amin'ny teny malagasy sy ny teny hawaiana dia ny fahafantarana ny fifandraisana ara-tantara eo amin'izy roa tonta. Noho izy ireo samy manana ny fotony ao amin'ny fiteny Aostronezianina tany am-boalohany, dia misy voambolana maro mitovy fototra (cognates) na dia efa nivoatra tamin'ny fomba samy hafa aza ny fanononana azy.
Ohatra amin'izany fitoviana izany ireto manaraka ireto:
- Nify (Malagasy) sy Niho (Hawaiana)
- Dimy na Tanana (Malagasy, mifandray amin'ny hoe "lima") sy Lima (Hawaiana, midika hoe dimy na tanana)
- Afo (Malagasy, na "afy" amin'ny fiteny isam-paritra sasany) sy Ahi (Hawaiana)
- Lava (Malagasy) sy Loa (Hawaiana, midika hoe lava na lehibe/tena)
- Ranomasina (Malagasy, misy ny fototeny "masina/masy") sy Kai (Hawaiana, mifandray amin'ny rano masina)
Ho an'ny mpandika teny, ity fitovian'ny voambolana ity dia manampy amin'ny fahazoana an-tsaina ny hevitry ny teny sasany, saingy tokony hotandremana ihany koa mba tsy ho solafaka amin'ireo teny mitovitovy feo nefa manana dikany samy hafa tanteraka amin'izao fotoana izao (false friends).
2. Ny Fahasamihafan'ny Rafitry ny Fehezanteny: VOS vs VSO
Na dia eo aza ny fiaviana iombonana, ny rafitra ara-pitsipika (syntax) no sakana lehibe indrindra tsy maintsy resen'ny mpandika teny. Ny teny malagasy sy ny teny hawaiana dia samy mametraka ny matoanteny (verb) eo am-piandohan'ny fehezanteny, saingy tsy mitovy ny filaharan'ny lazaina (subject) sy ny fameno (object) aorian'izany.
Ny teny malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Verb-Object-Subject). Ohatra:
Mihinana akondro ny gidro. (Mihinana = Matoanteny; akondro = Fameno; ny gidro = Lazaina).
Ny teny hawaiana kosa dia mampiasa ny rafitra VSO (Verb-Subject-Object). Ohatra:
ʻAi ka keko i ka maiʻa. (ʻAi = Mihinana [Matoanteny]; ka keko = ny gidro [Lazaina]; i ka maiʻa = akondro [Fameno, miaraka amin'ny mpampiankin-teny "i"]).
Rehefa mandika teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny hawaiana ianao, dia tsy maintsy ovaina tanteraka ny filaharan'ny teny. Ny lazaina izay any amin'ny faran'ny fehezanteny malagasy dia tsy maintsy afindra eo aorian'ny matoanteny amin'ny teny hawaiana, ary ny fameno kosa no afindra any amin'ny farany, ampiana ny mpampiankin-teny mifanaraka aminy (matetika "i" na "iā" ho an'ny olona).
3. Ny Androamanidin'ny Fitsipika Hawaiana: ʻOkina, Kahakō, ary ny Mpanoritra
Ny fahitsiana ara-tsipelina sy ara-pitsipika dia manana anjara toerana lehibe amin'ny fandikan-teny hawaiana. Misy singa manokana roa izay tsy misy amin'ny teny malagasy nefa manova tanteraka ny dikan'ny teny hawaiana raha toa ka hadino na diso toerana:
- Ny ʻOkina (ʻ): Ity dia faingo mihantona izay maneho feo an-tenda (glottal stop). Izy io dia renifeo feno ao amin'ny teny hawaiana. Ohatra, ny teny hoe koʻu (ahy) dia tsy mitovy amin'ny hoe kou (anao). Ny fanesorana ny ʻokina dia mety hanova tanteraka ny hevitry ny fehezanteny iray manontolo.
- Ny Kahakō (ā, ē, ī, ō, ū): Ity dia tsipika kely apetraka eo ambonin'ny zanatsy mba hanalavana ny fanononana azy. Ohatra, ny teny hoe kāne (lehilahy) dia manana kahakō eo amin'ny "a". Raha tsorina ny fanononana dia mety tsy ho takatry ny mpamaky ny hafatra tiana hampitaina.
Ankoatra izany, ny teny hawaiana dia manana fitsipika hentitra momba ny mpanoritra (articles). Misy mpanoritra roa ho an'ny tokana: ka sy ke. Ny fampiasana ny "ke" dia miankina amin'ny litera voalohany amin'ny teny manaraka (matetika alohan'ny teny manomboka amin'in k, e, a, o, ary indraindray p). Ny mpandika teny malagasy dia tokony hahafantatra tsara io fitsipika io mba tsy ho diso amin'ny fampiasana mpanoritra izay tsotra kokoa amin'ny teny malagasy (dia ny "ny" ihany).
4. Ny Kilasin'ny Fananana: Ny Fitsipika "A" sy "O"
Ny iray amin'ireo fahasamihafana sarotra indrindra amin'ny teny hawaiana raha oharina amin'ny teny malagasy dia ny fitsinjarana ny mpisolo tompony ho kilasy roa: ny kilasy A sy ny kilasy O. Ny teny malagasy dia mampiasa tovana tsotra (ohatra: ny tranoko, ny zanako) na ny teny hoe "an'i". Ao amin'ny teny hawaiana anegan:
- Ny kilasy A dia ampiasaina amin'ny zavatra izay anananao fahefana na noforoninao (ohatra: ny zanakao, ny boky nosoratanao, ny sakafonao). Ampiasaina ny mpanamari-pananana misy "a" toy ny hoe kaʻu (ny ahy).
- Ny kilasy O dia ampiasaina amin'ny zavatra izay tsy manana fahefana ianao na efa nisy talohan'ao, toy ny faritry ny vatana, ny havana (afa-tsy ny zanaka), ny trano, ary ny fitaterana. Ohatra: koʻu kino (ny vatako), koʻu hale (ny tranoko).
Tsy maintsy mamakafaka tsara ny fifandraisan'ny tompony sy ny zavatra ananany ny mpandika teny malagasy mba hisafidianana ny kilasin'ny fananana mety amin'ny teny hawaiana. Ny fahadisoana amin'izany dia heverina ho tsy fahaizana ny fiteny ary manelingelina ny mpamaky teratany.
5. Fampitana ny Kolontsaina: Ny "Kaona" sy ny "Ohabolana"
Ny fandikan-teny dia tsy famindrana teny fotsiny fa fampitana kolontsaina indrindra indrindra. Ny kolontsaina malagasy sy hawaiana dia samy manome lanja lehibe ny fifandraisana ara-tsosialy, ny fihavanana, ary ny fanajana ny zavaboary sy ny razana.
Ao amin'ny literatiora hawaiana, misy ny atao hoe Kaona na ny hevitra miafina ao ambadiky ny teny voalaza. Matetika ny tononkalo na ny hira dia misy dikany roa na telo sosona. Rehefa mandika teny avy amin'ny teny malagasy ianao, dia tokony hitady teny hawaiana izay tsy manana dikany ara-bakiteny fotsiny fa manana endrika kanto sy poetika ihany koa.
Torak'izany koa, ny ohabolana malagasy dia tsy tokony nadika ara-bakiteny. Ohatra, ny fiteny hoe "Ny fihavanana no talohan'ny vola" dia tsy tokony hadika teny isan-teny, fa tsara kokoa raha tadiavina ny teny hawaiana mifanaraka amin'izany fiheverana izany, toy ny fampiasana ny teny hoe Aloha sy ny hevitry ny ʻOhana (fianakaviana/fifandraisana lalina).
6. Torohevitra Hentitra ho an'ny Fampiharana
Mba hahazoana fandikan-teny tsara kalitao sy azo antoka, ireto misy dingana vitsivitsy tokony harahin'ny mpandika teny matihanina:
- Fandalinana ny fitsipika fototra: Aza manomboka mandika teny raha tsy mahafehy tsara ny rafitra VSO sy ny fampiasana ny "ʻokina" sy ny "kahakō".
- Fampiasana rakibolana azo antoka: Ampiasao ny rakibolana neken'ny anjerimanontolo sy ny manam-pahaizana momba ny teny hawaiana, toy ny rakibolana nosoratan'i Pukui sy Elbert, mba hisorohana ny voambolana diso na efa lany andro.
- Fanamarinana ataon'ny teratany (Proofreading): Satria feno androamanidiny ny teny hawaiana, dia ilaina foana ny mampandinika ny dika teny amin'ny olona manana ny teny hawaiana ho teny nibeazana na manam-pahaizana manokana momba izany.
- Fanajana ny feo sy ny fomba fiteny: Ampifanaraho amin'ny tanjon'ny lahatsoratra ny fomba fiteny (formal na informal) mba hitazonana ny hafatra tany am-boalohany tsy hisy fiovana.
Ny fandikan-teny eo amin'ny teny malagasy sy ny teny hawaiana dia tetezana mampifandray ny nosy roa lehibe sy ny kolontsaina roa manan-karena. Amin'ny alalan'ny faharetana, ny fitandremana ny antsipiriany ara-pitsipika, ary ny fanajana ny fanahin'ny fiteny tsirairay, dia ho afaka hamokatra asa tsara sy mendrika ny mpandika teny.