မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အီရန်နိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) ပါရှန်းစကားပြောဒေသများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလှမ်းကွာဝေးသော်လည်း စာပေ၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုများတွင် ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ဆက်နွှယ်မှုများ ရှိခဲ့ပါသည်။ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာဘာသာမှ ဖာစီ (ပါရှန်း) ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ထူးခြားဆန်းသစ်သော စိန်ခေါ်မှုများနှင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများကို လေ့လာခွင့်ရစေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤလမ်းညွှန်တွင် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား ကွဲပြားခြားနားချက်များ၊ အနုစိတ် သဒ္ဒါလက္ခဏာများနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းအတွက် အဖိုးတန်အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ တူညီသော ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် (SOV Pattern)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဖာစီဘာသာစကားတို့၏ ထူးခြားပြီး အလွန်အဆင်ပြေသော တူညီချက်တစ်ခုမှာ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံစနစ် ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အခြေခံ၍ အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟု ရေးသားသကဲ့သို့ ဖာစီဘာသာတွင်လည်း "من برنج میخورم" (မန် ဘရင်ဂျ် မီးခိုရမ် - ငါ ထမင်း စားသည်) ဟု ကံပုဒ်နောက်တွင် ကြိယာကို ထားရှိသည်။ ဤတူညီချက်ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအနေဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းပြန်လှန်စဉ်းစားရန် မလိုဘဲ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုပုံစံအတိုင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုနိုင်သည့် အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိစေသည်။ သို့သော်လည်း ဝါကျရှည်များတွင် ကဏ္ဍခွဲများ၊ နာမဝိသေသနစုများနှင့် ဝိဘတ်များ၏ တည်နေရာကို စနစ်တကျ မစီမံပါက ဖတ်ရခက်ခဲသော ဝါကျများ ဖြစ်သွားနိုင်သဖြင့် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။
၂။ ပါရှန်းဘာသာ၏ Ezafe စနစ်နှင့် မြန်မာဘာသာ၏ နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များ
ဖာစီဘာသာတွင် အလွန်ထူးခြားပြီး အရေးကြီးသော သဒ္ဒါစနစ်တစ်ခုမှာ "Ezafe" (အဇာဖှေး) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နာမ်တစ်ခုနှင့် ၎င်းကို ထူးခြားစေသော နာမဝိသေသန သို့မဟုတ် ပိုင်ဆိုင်မှုပြ နာမ်တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် သံပြောင်းစနစ် သို့မဟုတ် အသံဆက်စနစ် (e/ye) ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုပြရာ၌ "၏" သို့မဟုတ် "ရဲ့" စသည့် နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များကို နာမ်နှစ်ခုကြားတွင် သုံးစွဲသော်လည်း၊ ဖာစီဘာသာတွင် ထိုဆက်သွယ်မှုကို အသံတိုလေးဖြင့် ဆက်ရုံသာမက နာမဝိသေသနကို နာမ်၏ နောက်ကွယ်တွင် ထားရှိလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - "နီသောပန်း" ကို ဖာစီတွင် "گل سرخ" (ဂိုလ်း-အဲ ဆော့ခ် - ပန်း-၏ နီသော) ဟု ရေးသားရသဖြင့် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအနေဖြင့် ဤအစီအစဉ်ပြောင်းလဲမှုကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ အလားတူပင် "သူ့စာအုပ်" ကို "کتاب او" (ခေတပ်ဘ်-အေ အူ) ဟု သုံးနှုန်းရာတွင်လည်း ဤစနစ်ကိုပင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၃။ ကြိယာဝိဘတ် ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Verb Conjugations vs Particles)
မြန်မာဘာသာတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ ရုပ္က္ခန္ဓာ သို့မဟုတ် အရေအတွက် (ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်) အပေါ်မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါ။ "သွားသည်" ဆိုသော ကြိယာသည် "ကျွန်တော် သွားသည်"၊ "သူတို့ သွားသည်" စသဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖာစီဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ ဘာသာစကားအုပ်စုဝင် ဖြစ်သည့်အတွက် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) နှင့် ကိန်း (နံပါတ်) အလိုက် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲဝိဘတ်များ (Verbal Endings) ကို မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းဝါကျ၏ ကတ္တားကို တိကျစွာ ခွဲခြားပြီးမှသာ ဖာစီကြိယာကို မှန်ကန်စွာ ပေါင်းစပ်ရေးသားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ မဟုတ်ပါက ဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ရှုပ်ထွေးသွားပြီး ဆက်သွယ်မှုအမှားများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်း (Ta'arof နှင့် ရိုသေမှုပြောင်းလဲခြင်း)
ဖာစီဘာသာစကားတွင် "Ta'arof" (တာ့အာရော့ဖ်) ဟုခေါ်သော အလွန်နက်ရှိုင်းသည့် လူမှုရေးယဉ်ကျေးမှုစနစ် ရှိသည်။ ၎င်းသည် အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ နှိမ့်ချမှုနှင့် ရိုသေမှုကို ပြသသော နှုတ်မှုရေးရာ အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်လည်း လူကြီးမိဘ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် စကားပြောဆိုရာ၌ "ပါးစပ်" ကို "နှုတ်ခမ်း"၊ "စားသည်" ကို "ဘုဉ်းပေးသည်" စသဖြင့် သုံးစွဲပုံချင်း ဆင်တူသော်လည်း ပါရှန်းတို့၏ တာ့အာရော့ဖ်စနစ်သည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး သိမ်မွေ့လှသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ အဓိပ္ပာယ်သက်သက်ကိုသာ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဖာစီဘာသာစကားအရ ရိုင်းပျရာကျနိုင်သဖြင့် လူမှုဆက်ဆံရေး အဆင့်အတန်းနှင့် လိုက်ဖက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း (Polite Registers) များကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။ စီးပွားရေးစာချုပ်များ၊ တရားဝင်စာတမ်းများနှင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး လူမှုကွန်ရက်စာသားများအတွက် အသုံးပြုရမည့် ရိုသေမှုအဆင့်အတန်းများ ကွဲပြားပုံကို ဘာသာပြန်သူက အသေအချာ သိရှိရမည် ဖြစ်သည်။
၅။ ဥပမာများနှင့် သွယ်ဝိုက်သောအသုံးအနှုန်းများ (Idioms & Metaphors)
မြန်မာစကားပုံများနှင့် ဥပမာအသုံးအနှုန်းများသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံထားသကဲ့သို့ ဖာစီဘာသာစကားသည်လည်း ကမ္ဘာကျော် ပါရှန်းကဗျာဆရာကြီးများ၏ ကဗျာလက်ရာများနှင့် ရှေးဟောင်းပုံပြင်များကို အခြေခံထားသော စကားပုံများ အလွန်ပေါများသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာတွင် "ပူတူးတူးကလေး" သို့မဟုတ် "အသည်းယားစရာကလေး" ဟု သုံးနှုန်းသကဲ့သို့ ပါရှန်းဘာသာစကားတွင် ချစ်စနိုးအသုံးအနှုန်းအဖြစ် "جیگر" (ဂျီဂါရ် - အသည်း) ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲကြသည်။ ထို့ကြောင့် "အသည်းလေး" ဟူသော မြန်မာအသုံးအနှုန်းသည် ပါရှန်းဘာသာစကား၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်မှုရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော်လည်း "ဆင်ဖြူမျက်နှာ" သို့မဟုတ် "ရေဘူးပေါက်တာ မလိုချင်ဘူး ရေပါတာပဲ လိုချင်တယ်" စသည့် မြန်မာ့အီဒီယံများကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ပါရှန်းစာဖတ်သူများ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ချင်း တူညီသော ပါရှန်းဘာသာစကား၏ ကိုယ်ပိုင်အီဒီယံများကို ရှာဖွေအစားထိုး ပြန်ဆိုနိုင်မှသာလျှင် စာဖတ်သူ၏ ရင်ဘတ်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၆။ စာရေးသားမှုစနစ် ကွဲပြားခြင်းနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (RTL vs LTR)
နည်းပညာနှင့် စာမျက်နှာပြင်ဆင်မှု (Typesetting) ပိုင်းတွင်လည်း ကြီးမားသော ခြားနားချက် ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ဘယ်မှညာသို့ (Left-to-Right - LTR) ရေးသားရသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ ဖာစီဘာသာစကားမှာမူ အာရဗီအက္ခရာကို အခြေခံထားသဖြင့် ညာမှဘယ်သို့ (Right-to-Left - RTL) ရေးသားရသည်။ ဝဘ်ဆိုဒ်များ၊ မိုဘိုင်းအက်ပလီကေးရှင်းများနှင့် စာအုပ်စာတမ်းများကို ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ UI (User Interface) တစ်ခုလုံးကို ပြောင်းပြန်လှန်ပေးရန် (Mirroring) လိုအပ်သည်။ ၎င်းပြင် စာလုံးများ တွဲစပ်ရာတွင် ပါရှန်းစာလုံးများသည် ရှေ့စာလုံးနှင့် နောက်စာလုံး ချိတ်ဆက်ပုံချင်းအလိုက် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲသဖြင့် စနစ်တကျ ရေးသားနိုင်သော Font များကို အသုံးပြုရန်နှင့် စာလုံးပေါင်းစနစ် (Encoding) အပိုင်းတွင်လည်း မြန်မာယူနီကုဒ်နှင့် ပါရှန်းယူနီကုဒ်တို့၏ စာလုံးတွဲဖက်ပုံစနစ်များ အဆင်ပြေချောမွေ့စေရန် သေချာစွာ စစ်ဆေးသင့်သည်။
၇။ အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အဖိုးတန်အကြံပြုချက်များ
- ကတ္တားနှင့် ကြိယာကို မှန်ကန်စွာ တွဲဖက်ပါ - ပါရှန်းဘာသာတွင် ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ်သည် အလွန်အရေးကြီးသဖြင့် မြန်မာဘာသာမှ ကတ္တားကို အရင်ဆုံး ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီးမှ ကြိယာကို တွဲစပ်ပါ။
- အသုံးအနှုန်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ဂရုပြုပါ - တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်း (Literal Translation) ကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး တာ့အာရော့ဖ် (Ta'arof) ယဉ်ကျေးမှုကို အထူးသတိထား ရေးသားပါ။
- စကားပြောစကားနှင့် စာရေးစကားကို ခွဲခြားပါ - ဖာစီဘာသာတွင် စကားပြောစကား (Colloquial) နှင့် စာရေးစကား (Formal/Written) တို့သည် အသံထွက်နှင့် သဒ္ဒါပိုင်းပါ သိသိသာသာ ကွဲပြားသဖြင့် ပြန်ဆိုမည့် အကြောင်းအရာအလိုက် မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ပါ။
- ဒေသခံ ပါရှန်းဘာသာစကားပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းပါ - ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် စာသားများကို သဘာဝကျပြီး လိုက်ဖက်မှုရှိစေရန် ဒေသခံစကားပြောသူများ (Native Speakers) အား ပြန်လည်စစ်ဆေးခိုင်းခြင်းဖြင့် အမှားအယွင်းများကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်။