Cyflwyniad i Ddeuoliaeth Ieithyddol y Gymraeg a'r Ffarseg
Mae cyfieithu o'r Gymraeg i'r Ffarseg (Persieg) yn cyflwyno pont ieithyddol hynod ddiddorol ond cymhleth rhwng dau deulu ieithyddol gwahanol iawn. Er bod y ddwy iaith yn perthyn i'r teulu Indo-Ewropeaidd yn eu hanfod hanesyddol, mae'r Gymraeg (fel iaith Geltaidd) a'r Ffarseg (fel iaith Indo-Iranaidd) wedi esblygu mewn ffyrdd hollol ar wahân ar draws canrifoedd o ynysu daearyddol a diwylliannol. Mae llwyddiant mewn prosiect cyfieithu o'r fath yn gofyn am fwy na dim ond trosi geiriau o un eiriadur i'r llall; mae angen dealltwriaeth drylwyr o strwythur cystrawennol, rheolau gramadegol cudd, a chyd-destun cymdeithasol-ddiwylliannol y ddwy ochr.
Wrth i gysylltiadau byd-eang ac ymdrechion digideiddio gynyddu, mae'r angen am drosi cynnwys yn uniongyrchol o ieithoedd brodorol fel y Gymraeg i ieithoedd y Dwyrain Canol fel y Ffarseg yn dod yn fwy cyffredin. Mae hyn yn arbennig o wir mewn meysydd fel llenyddiaeth cymharol, dogfennaeth academaidd, ac adnoddau addysgol rhyngwladol. Mae'r erthygl hon yn dadansoddi'r prif heriau ieithyddol ac yn cynnig arweiniad ymarferol i gyfieithwyr a chrewyr cynnwys er mwyn cynhyrchu testunau sy'n swnio'n naturiol i ddarllenwyr Persiaidd.
Strwythur y Frawddeg: O VSO i SOV
Un o'r rhwystrau mwyaf systemig wrth bontio'r Gymraeg a'r Ffarseg yw'r gwahaniaeth sylfaenol yn nhrefn elfennau craidd y frawddeg. Mae'r Gymraeg yn nodedig fel iaith VSO (Berf-Goddrych-Gwrthrych). Mewn brawddeg Gymraeg safonol, y ferf sy'n arwain: "Ysgrifennodd y cyfieithydd y canllaw". Mewn cyferbyniad llwyr, mae'r Ffarseg yn dilyn cystrawen SOV (Goddrych-Gwrthrych-Berf) llym, lle mae'r ferf bob amser yn cael ei gosod ar ddiwedd y frawddeg: "مترجم راهنما را نوشت" (Y cyfieithydd [goddrych] y canllaw [gwrthrych] ysgrifennodd [berf]).
Mae'r newid strwythurol hwn yn gorfodi'r cyfieithydd i ail-greu'r feddwl yn gyfan gwbl. Wrth drosi brawddegau hir neu gymhleth o'r Gymraeg sy'n cynnwys is-cymalau lluosog a chysylltoreiriau, rhaid i'r cyfieithydd ddadansoddi ystyr gyfan y frawddeg Gymraeg yn gyntaf, nodi'r brif ferf, a'i chadw yn ei feddwl tan ddiwedd y frawddeg Ffarseg. Gall methu ag addasu'r strwythur hwn arwain at destun Ffarseg annealladwy neu anhyblyg iawn sy'n datgelu ei hun ar unwaith fel cyfieithiad llythrennol a waethpwyd heb feddwl am y gystrawen leol.
Rhyw Gramadegol a Dileu Rhywedd
Nodwedd allweddol arall o gynllun ieithyddol y Gymraeg yw dosbarthiad enwau i ddau ryw gramadegol: gwrywaidd a benywaidd. Mae hyn yn dylanwadu ar ffurfiau ansoddeiriau (trwy dreigladau meddal) ac ar y rhagenwau personol a ddefnyddir. Fodd bynnag, mae'r Ffarseg yn unigryw ymhlith llawer o ieithoedd Indo-Ewropeaidd am nad oes ganddi ryw gramadegol o gwbl. Nid oes gwahaniaeth rhwng "ef" a "hi" yn y Ffarseg; defnyddir y rhagenw trydydd person unigol unedig "u" (او) ar gyfer unrhyw berson, a "ân" (آن) ar gyfer gwrthrychau difywyd, heb ystyried unrhyw ryw gramadegol.
Er bod hyn yn symleiddio cysondeb rhyw wrth adeiladu brawddegau yn y Ffarseg, gall arwain at golli gwybodaeth bwysig pan fydd rhyw y person yn elfen dyngedfennol o ystyr y testun gwreiddiol. Er enghraifft, mewn barddoniaeth neu naratifau llenyddol Cymraeg lle mae deialog neu berthynas rhwng dau gymeriad o wahanol ryw yn creu tensiwn, rhaid i'r cyfieithydd ddod o hyd i ffyrdd amgen o nodi'r rhyw yn y Ffarseg. Gellir cyflawni hyn trwy ychwanegu geiriau disgrifiadol fel "zan" (dynes) neu "mard" (dyn) i gadw'r cyd-destun yn glir heb orlwytho'r frawddeg.
Y Strwythur Ezafe yn erbyn Treigladau'r Gymraeg
Yn y Gymraeg, mae cysylltiadau enwol yn aml yn cael eu nodi trwy gyfrwng treigladau cytsain neu ddefnyddio arddodiaid penodol i ddangos perchnogaeth neu ddisgrifiad (fel "llyfr y bachgen" neu "pont fawr"). Yn y Ffarseg, defnyddir mecanwaith cystrawennol canolog o'r enw Ezafe. Mae hwn yn glitig gwan (fel arfer y sain "-e" neu "-ye") sy'n cysylltu enw â'i nodweddion dilynol, megis ansoddeiriau neu enwau meddiannol.
Er enghraifft, i gyfieithu "y tŷ coch" i'r Ffarseg, rhaid defnyddio'r Ezafe: "خانه قرمز" (khâne-ye qermez), lle mae "-ye" yn cysylltu'r enw "khâne" (tŷ) â'r ansoddair "qermez" (coch). Mae deall pryd i ddefnyddio'r Ezafe a phryd i'w hepgor yn hanfodol. Mae'n her sylweddol i gyfieithwyr sy'n dechrau ar y maes hwn, gan nad yw'r Ezafe fel arfer yn cael ei ysgrifennu yn y sgript Ffarseg safonol, er ei fod yn cael ei ynganu. Felly, mae angen clust ieithyddol feinion a phrofiad ymarferol helaeth i sicrhau bod y testun yn darllen yn rhydd ac yn naturiol.
Cyfeiriadau Ffurfiol a system Ta'arof
Mae agweddau cymdeithasol ar iaith yn chwarae rhan anferth wrth bontio'r ddwy ddiwylliant hyn. Er bod y Gymraeg yn gwahaniaethu rhwng y ffurfiau unigol/anffurfiol ("ti") a lluosog/ffurfiol ("chi") i ddangos parch, mae'r Ffarseg yn cynnwys system hynod gymhleth o gwrteisi cymdeithasol ac anrhydeddus o'r enw Ta'arof. Mae Ta'arof yn dylanwadu ar bob agwedd ar gyfathrebu yn Iran, o sgyrsiau bob dydd i ohebiaeth ffurfiol, marchnata ac ysgrifennu academaidd.
Wrth drosi o'r Gymraeg, nid yw bob amser yn ddigon defnyddio'r rhagenw ffurfiol "shomâ" (chi). Yn aml, mae angen defnyddio berfau anrhydeddus penodol neu ymadroddion hunan-feirniadol i ddangos gostyngeiddrwydd a pharch at y darllenydd. Gall cyfieithiad llythrennol o neges Gymraeg gwrtais ymddangos yn rhy ddi-flewyn-ar-dafod, oer, neu hyd yn oed yn anghwrtais i gynulleidfa Ffarseg os nad yw'n cael ei hidlo trwy lens Ta'arof. Mae trawsgrifio cynnwys (transcreation) yn hanfodol yma i sicrhau bod naws y neges yn cyrraedd yn gywir a diwylliannol briodol.
Agweddau Technegol: Sgript ac Aliniad RTL
Y tu hwnt i'r heriau ieithyddol a gramadegol, mae agweddau technegol yn chwarae rhan allweddol wrth gyfieithu o'r Gymraeg (iaith LTR sy'n defnyddio'r wyddor Ladin) i'r Ffarseg (iaith RTL sy'n defnyddio'r wyddor Berso-Arabaidd). Mae hyn yn gofyn am addasiad technegol o ran dyluniad a chyflwyniad gweledol y cynnwys digidol:
- Dyluniad Drych (Mirroring): Rhaid i gynlluniau tudalennau, tablau, a botymau gwefannau gael eu troi o amgylch yr echel fertigol i ddarparu ar gyfer y drefn RTL (Dde-i'r-Chwith) er mwyn sicrhau profiad defnyddiwr llyfn.
- Dewis Ffontiau addas: Nid yw ffontiau diofyn y gorllewin yn arddangos sgript y Ffarseg yn glir. Mae defnyddio ffontiau pwrpasol fel Vazirmatn neu Iran Sans yn hanfodol ar gyfer darllenadwyedd da ar sgriniau digidol heddiw.
- Nodiadau Atalnodi: Mae cyfeiriad atalnodau, fel y cwestiynnod (؟) a'r coma (،), yn wahanol yn y Ffarseg a rhaid eu haddasu yn ôl y sgript RTL i osgoi dryswch yn y llif darllen.
Optimeiddio SEO ar gyfer y Ffarseg
Wrth gyfieithu cynnwys digidol er mwyn cyrraedd cynulleidfa eang yn Iran neu wledydd eraill lle siaredir Ffarseg (neu ei thafodieithoedd fel Dari a Tajiceg), mae SEO (Optimeiddio Peiriannau Chwilio) yn elfen allweddol na ddylid ei hesgeuluso. Rhaid i allweddeiriau gael eu hymchwilio o fewn y cyd-destun diwylliannol a daearyddol priodol. Gall gair Cymraeg gael ei gyfieithu i sawl term Ffarseg gwahanol, ond fel arfer mae un term yn llawer mwy poblogaidd ar beiriannau chwilio. Mae defnyddio offer ymchwil allweddeiriau yn y Ffarseg yn sicrhau bod y cynnwys yn cyrraedd y gynulleidfa darged yn effeithiol, gan wneud y gorau o'r gwelededd organig ar y we.