Орчин үеийн даяаршил, олон улсын харилцааны эрчимтэй хөгжлийн эрин үед өөр хоорондоо ялгаатай хэлний бүлэгт хамаарах хэлнүүдийн хооронд орчуулга хийх хэрэгцээ шаардлага тасралтгүй нэмэгдэж байна. Үүний нэг тод жишээ бол Алтай язгуурын залгамал бүтэцтэй монгол хэлнээс Энэтхэг-Европ язгуурын Герман бүлгийн аналитик шинж чанартай норвеги хэл рүү хөрвүүлэх үйл явц юм. Монгол Норвеги орчуулга нь зөвхөн үгсийг толь бичгийн утгаар солих төдий ажил биш бөгөөд хэлний сэтгэлгээ, өгүүлбэрийн синтаксис бүтэц, соёлын контекстийг нарийн мэдрэх чадварыг шаарддаг мэргэжлийн өндөр түвшний урлаг юм. Энэхүү нийтлэлээр монгол хэлнээс норвеги хэл рүү орчуулахад тулгардаг гол бэрхшээлүүд, тэдгээрийг шийдвэрлэх арга замуудыг дэлгэрэнгүй авч үзэх болно.
1. Өгүүлбэрийн бүтэц ба синтаксисын өөрчлөлт (SOV ба SVO)
Монгол ба норвеги хэлнүүдийн хамгийн суурь ялгаа нь өгүүлбэрийн бүтцэд оршдог. Монгол хэл нь өгүүлбэрийн гишүүдийн дарааллын хувьд "Өгүүлэгдэхүүн - Тусагдахуун - Өгүүлэхүүн" (Subject-Object-Verb буюу SOV) гэсэн хэв шинжийг хадгалдаг бол норвеги хэл нь "Өгүүлэгдэхүүн - Өгүүлэхүүн - Тусагдахуун" (Subject-Verb-Object буюу SVO) гэсэн шууд дараалалтай. Энэхүү синтаксисын зөрүү нь орчуулагчаас эх бичвэрийн логикийг бүрэн өөрчилж, норвеги хэлний зүй тогтолд нийцүүлэн найруулахыг шаарддаг.
Жишээлбэл, монгол хэлний "Би ном уншиж байна" гэсэн өгүүлбэрт үйл үг нь хамгийн сүүлд орж байгаа бол норвеги хэлээр "Jeg leser en bok" (Би уншиж байна ном) гэж хөрвүүлнэ. Нийлмэл өгүүлбэр, ялангуяа олон хамааралтай гишүүн өгүүлбэр бүхий албаны болон уран зохиолын бичвэрийг орчуулах үед монгол хэлний урт өгүүлбэрийг норвеги хэлний богино, тодорхой өгүүлбэрүүдэд хуваах эсвэл өгүүлбэрийн дарааллыг бүрэн өөрчлөх шаардлага гардаг. Түүнчлэн, норвеги хэлэнд "V2 дүрэм" буюу хүүрнэх өгүүлбэрт үйл үг үргэлж хоёрдугаар байранд орох ёстой гэсэн хатуу зүй тогтол байдгийг орчуулгад онцгойлон анхаарах хэрэгтэй.
2. Нэр үгийн хүйс болон артиклийн систем
Норвеги хэлний нэг онцлог бол нэр үгийн хүйсийн ангилал юм. Тус хэлэнд нэр үгийг эр (hankjønn), эм (hunkjønn), саармаг (intetkjønn) гэж гурав хуваадаг бөгөөд хүйс тус бүрд тохирсон тодорхойгүй артикль (en, ei, et) хэрэглэдэг. Түүнчлэн нэр үг тодорхойлогдох үед дагавар хэлбэрээр хувирдаг (жишээ нь: "en gutt" - хүү, "gutten" - өнөөх хүү). Монгол хэлэнд нэр үгийн хүйс, артиклийн систем байдаггүй тул монгол бичвэр дэх контекст утгыг нарийн тодорхойлж норвеги хэлний зөв артиклийг сонгох нь чухал юм.
Монгол хэлэнд тодорхой бус байдлыг "нэг", "хэсэг" гэх мэт үгээр илэрхийлж болох ч норвеги хэлний грамматик артиклийг зөв хэрэглэхгүй бол өгүүлбэр зүйн хувьд алдаатай болохоос гадина утга санаа нь бүрзийх аюултай. Тиймээс орчуулагч нь норвеги хэлний нэр үгсийн хүйсийг цээжилж, тэдгээрийн тодорхой ба тодорхойгүй хэлбэрийг өгүүлбэрийн утга санаатай уялдуулан зөв буулгах шаардлагатай болдог.
3. Үйл үгийн цаг болон төлөв байдлыг илэрхийлэх нь
Монгол хэл нь үйл үгийн залгамал шинж чанартай тул үйл үгийн үндсэнд олон төрлийн дагавар, нөхцөл залгаж цаг, төлөв байдлыг нарийн илэрхийлдэг. Норвеги хэл нь аналитик шинж чанартай тул туслах үйл үгс (харах, байх, хийх гэх мэт) болон үйл үгийн тусгай хэлбэрүүдийг ашигладаг. Жишээлбэл, монгол хэлний үйлдэл дууссан эсвэл үргэлжилж байгааг заах төлөвүүдийг норвеги хэлний "Presens Perfektum" (Одоо цагт дууссан байдал) болон "Preteritum" (Өнгөрсөн цаг) хэлбэрүүдээр зөв дүйцүүлэн буулгах шаардлагатай.
Түүнчлэн монгол хэлний "уншчихлаа", "уншаад байна", "уншдаг байсан" зэрэг үйл үгийн нарийн хувилбаруудыг норвеги хэлний цагийн системээр илэрхийлэхэд тохирох туслах үйл үг болон байдлын үгсийг нэмж хэрэглэх шаардлага гардаг. Үүнийг дутуу орчуулбал эх бичвэрийн үйл явдлын дараалал алдагдаж, уншигчид буруу ойлголт төрөх эрсдэлтэй.
4. Соёл сэтгэлгээний онцлог ба идиом хэллэгийн дүйцэл
Монголчууд нүүдлийн мал аж ахуйн соёлтой, харин Норвегичууд далайн болон викингүүдийн түүхэн соёлтой ард түмэн юм. Энэхүү соёлын ялгаа нь хэлний сан, тэр дундаа зүйр цэцэн үг, өвөрмөц хэллэгүүд (идиом)-д маш тод тусгагдсан байдаг. Жишээ нь, монгол хэлний мал аж ахуй, цаг агаар, гэр ахуйтай холбоотой өвөрмөц хэллэгүүдийг норвеги хэл рүү шууд үгчилж орчуулбал утгагүй сонсогдоно. Орчуулагч нь тухайн хэллэгийн цаад гүн утгыг ойлгож, норвеги соёлын ижил төстэй уур амьсгалтай хэллэгээр солих хэрэгтэй.
Жишээлбэл, монгол хэлний "Ажил хийвэл ам тосодно" гэсэн хэллэгийг норвеги хэлний ажил хөдөлмөрийг дэмжсэн сэтгэлгээний дүйцэхүйц хэллэгээр солих эсвэл утгачилж орчуулах шаардлагатай. Түүнчлэн монгол хэлний "цагаан идээ", "айраг", "гэр" зэрэг үндэсний өвөрмөц үгсийг норвеги хэлэнд шууд тайлбарлах эсвэл латин галигаар тэмдэглэж, тайлбар зүүлт хийх нь оновчтой орчуулгын арга зүйд тооцогддог.
5. Мэргэжлийн орчуулагчдад зориулсан практик зөвлөмжүүд
Монгол хэлнээс норвеги хэл рүү амжилттай орчуулга хийхийн тулд дараах практик зөвлөмжүүдийг дагаж мөрдөх нь зүйтэй.
- Шууд орчуулгаас татгалзах: Үг тус бүрийг үгчлэн орчуулах нь өгүүлбэрийн найруулгыг эвддэг. Эхлээд эх бичвэрийн утга санаа, логик холбоосыг бүрэн ойлгож, дараа нь норвеги хэлний зүй тогтолд оруулан шинээр найруулах хэрэгтэй.
- Норвеги хэлний аялгууны ялгааг анхаарах: Норвеги хэл нь бичгийн хоёр стандарттай (Bokmål ба Nynorsk) бөгөөд орон нутгийн олон аялгуутай. Орчуулга хийхдээ захиалагчийн шаардлага болон зорилтот уншигчдын бүлэгт тохируулан Bokmål (хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг хэлбэр) эсвэл Nynorsk-ийг зөв сонгож хэрэглэх шаардлагатай.
- Мэргэжлийн толь бичиг ба хэрэгслүүд ашиглах: Шууд монгол-норвеги толь бичиг ховор тул англи эсвэл орос хэлээр дамжуулан үгийн утгыг тулгах, норвеги хэлний тайлбар толь (жишээ нь, Ordbok.no) ашиглаж үгсийн хэрэглээ, контекстийг нарийвчлан шалгах нь үр дүнтэй байдаг.
- Найруулга зүйн хяналт (Proofreading) хийлгэх: Орчуулгын эцсийн хувилбарыг норвеги хэлээр төрөлх хэлтэн хүнээр хянуулах нь хэл зүйн болон соёл найруулгын жижиг алдаа дутагдлыг илрүүлж, чанарыг олон улсын түвшинд хүргэхэд тусална.
Эцэст нь тэмдэглэхэд, монгол хэлнээс норвеги хэл рүү орчуулга хийх нь хэл шинжлэлийн гүнзгий мэдлэгээс гадна тухайн орны түүх, соёл, ард түмний сэтгэлгээний онцлогийг судалж мэдэхийг шаарддаг тасралтгүй суралцах үйл явц юм. Дээрх дүрмүүд болон практик зөвлөмжүүдийг ажилдаа хэрэгжүүлснээр та чанартай, уншууртай бөгөөд утга төгөлдөр орчуулгыг бүтээх боломжтой болно.