ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချိတ်အဆက်များ ပိုမိုအားကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စာပေဆက်သွယ်ရေးထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပေါင်းကူးတံတားတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာဘာသာစကား (Sino-Tibetan မိသားစုဝင်) မှ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကာနာတာကာပြည်နယ်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော ကန်နာဒါဘာသာစကား (Kannada - Dravidian မိသားစုဝင်) သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသလို စိန်ခေါ်မှုများပြည့်နှက်နေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-ကန်နာဒါ ဘာသာပြန်ဆိုသူများ သိရှိထားသင့်သည့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကွဲပြားချက်များ၊ တူညီချက်များနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားပါမည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ဆက်နွှယ်မှု
မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ကန်နာဒါဘာသာစကားမှာမူ ဒြာဗီးဒီးယန်း ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်သည်။ မူရင်းမြစ်ဖျားခံရာ ကွဲပြားသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထူးခြားသော ဘုံဆက်နွှယ်မှုတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာသော သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် ဘာသာရေးနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှုများ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းခဲ့မှုကြောင့် ပါဠိ (Pali) နှင့် သက္ကတ (Sanskrit) ဘာသာစကားများမှ စကားလုံးများစွာကို မွေးစားယူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ၊ တရားဓမ္မနှင့် သက်ဆိုင်သော ဝေါဟာရများသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် ရင်းနှီးပြီးသား အဓိပ္ပာယ်များအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ဤအချက်သည် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ဝေါဟာရပိုင်းဆိုင်ရာ အချိတ်အဆက်ကို နားလည်ရန် များစွာအထောက်အကူပြုသည်။
၂။ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ၏ တူညီသော လက္ခဏာရပ်များ
မြန်မာ-ကန်နာဒါ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အကြီးမားဆုံးသော အားသာချက်မှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် တူညီခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် ကံ-ကတ္တား-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ကတ္တားကို အစပိုင်း၌ ထားရှိပြီး ကံကို အလယ်တွင် ထားကာ ကြိယာကို ဝါကျ၏အဆုံးတွင် ထားရှိသည်။ ကန်နာဒါဘာသာစကားသည်လည်း ဤပုံစံအတိုင်းပင် ရေးသားသည်။
| ဘာသာစကား | ကတ္တား (Subject) | ကံ (Object) | ကြိယာ (Verb) |
|---|---|---|---|
| မြန်မာဘာသာ | ကျွန်တော် (Naan) | သစ်သီးကို (Hannannu) | စားသည် (Thinnuttene) |
| ကန်နာဒါဘာသာ | ನಾನು (Naanu) | ಹಣ್ಣನ್ನು (Hannannu) | ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ (Thinnuttene) |
ဤသို့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တူညီခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရသကဲ့သို့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံတစ်ခုလုံးကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် မလိုဘဲ စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်နီးပါး ချိတ်ဆက်ပြန်ဆိုနိုင်ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အားသာချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၃။ သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တူညီသော်လည်း သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အနုစိတ်အချက်အလက်များတွင်မူ ကြီးမားသော ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူများ အထူးသတိပြုရမည့် အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
က။ စုပေါင်းစပ်ပေါင်းသဘောရှိသော ဝိဘတ်စနစ် (Agglutinative System)
ကန်နာဒါဘာသာစကားသည် လွန်စွာမှ စုပေါင်းစပ်ပေါင်းဆန်သော ဘာသာစကား (Agglutinative Language) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နာမ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ကြိယာတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် ၎င်း၏ နောက်ကွယ်တွင် နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များစွာကို ဆက်တိုက်ကပ်၍ ရေးသားရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ ဝိဘတ်များကို စကားလုံး သီးခြားခွဲ၍ ရေးသားလေ့ရှိသည်။
ကန်နာဒါဘာသာစကားတွင် ဝိဘတ် (Vibhakti) (၈) မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
- Prathama: ကတ္တားဝိဘတ်
- Dwitiya: ကံဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "ကို" နှင့် ညီမျှသည်)
- Tritiya: အသုံးပြဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "ဖြင့်/ကြောင့်" နှင့် ညီမျှသည်)
- Chaturthi: ရည်စူးဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "သို့/အတွက်" နှင့် ညီမျှသည်)
- Panchami: ထွက်ခွာရာပြဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "မှ/က" နှင့် ညီမျှသည်)
- Shashti: ပိုင်ဆိုင်မှုပြဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "၏" နှင့် ညီမျှသည်)
- Saptami: တည်နေရာပြဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "၌/ဝယ်/တွင်" နှင့် ညီမျှသည်)
- Sambodhana: ခေါ်ဝေါ်ခြင်းပြဝိဘတ် (မြန်မာဘာသာတွင် "အို/အချင်း" နှင့် ညီမျှသည်)
ဤဝိဘတ်များကို နာမ်များ၏နောက်တွင် ကပ်လျက် ပေါင်းစပ်ရေးသားရသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကန်နာဒါဝိဘတ်များ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပေါင်းစပ်ပုံကို မသိရှိပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားခြင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရခက်ခဲသော ဝါကျများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ခ။ ကြိယာနှင့် ကတ္တား လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု (Subject-Verb Agreement)
ကန်နာဒါဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လိင် (Gender)၊ ကိန်း (Number) နှင့် ပြောဆိုသူ/နာထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်း (Person/Honorifics) အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယောကျာ်းလေးတစ်ဦးက "ကျွန်တော်သွားသည်" ဟု ပြောပါက ကြိယာအဆုံးသတ်သည် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ မိန်းကလေးတစ်ဦးက ပြောပါက ကြိယာအဆုံးသတ်သည် အခြားတစ်မျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။
ထို့အပြင် ကန်နာဒါဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို ကျား (Masculine)၊ မ (Feminine) နှင့် ကြားနေလိင် (Neuter) ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။ သက်မဲ့ပစ္စည်းများ၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များကို အများအားဖြင့် ကြားနေလိင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လူသားများကို ကျား/မ ခွဲခြားသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် သဒ္ဒါနည်းအရ လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် မရှိသလောက်ဖြစ်ပြီး စကားလုံးနောက်ကွယ်ရှိ သဘာဝလိင်ကိုသာ အမှီပြုသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှ ကန်နာဒါသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် နာမ်များ၏ သဒ္ဒါလိင် သတ်မှတ်ချက်ကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
ဂ။ အဆင့်အတန်းနှင့် ရိုသေမှုပြ အသုံးအနှုန်းများ (Levels of Politeness and Honorifics)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင့်" အစရှိသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြ ဝိဘတ်များရှိသကဲ့သို့ ကန်နာဒါဘာသာစကားတွင်လည်း လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်အလိုက် သုံးစွဲသော ရိုသေမှုပြ ကြိယာအဆုံးသတ်များနှင့် နာမ်စားများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တစ်ဦးတည်းကို ရည်ညွှန်းသော်လည်း ရိုသေမှုပြလိုပါက ဗဟုဝုစ်ပုံစံ နာမ်စားနှင့် ကြိယာအဆုံးသတ်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုရသည်။ ဤအချက်ကို သတိမမူမိပါက မယဉ်ကျေးသော သို့မဟုတ် ရိုင်းစိုင်းသော ဘာသာပြန်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
၄။ မြန်မာ-ကန်နာဒါ ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အဓိက လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် အကြံပြုချက်များ
အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- အကြောင်းအရာနောက်ခံကို ဦးစွာနားလည်ပါ- စာလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) ထက် မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်း ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ခံစားချက်ကို ဦးစားပေး ဘာသာပြန်ဆိုရပါမည်။
- ပါဠိ/သက္ကတစကားလုံးများကို သတိပြုသုံးစွဲပါ- စကားလုံးတူညီသော်လည်း ဒေသအလိုက် အနက်ဖွင့်ဆိုပုံ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သဖြင့် ကန်နာဒါစာဖတ်သူများ လက်ခံအသုံးပြုနေသော အသုံးအနှုန်းဖြစ်စေရန် စိစစ်ပါ။
- အသုံးများသော စကားပုံများနှင့် အီဒီယမ်များ (Idioms) ကို လေ့လာပါ- မြန်မာစကားပုံများကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပါက အဓိပ္ပာယ်နားလည်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ၎င်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ချင်းတူညီသော ကန်နာဒါ စကားပုံ သို့မဟုတ် အသုံးအနှုန်းကို ရှာဖွေအစားထိုးရပါမည်။
- ဒေသခံဘာသာစကားကျွမ်းကျင်သူနှင့် တည်းဖြတ်ပါ- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးပါက ကန်နာဒါဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသော ပညာရှင်တစ်ဦးအား ဖတ်ရှုစေပြီး သဘာဝမကျသော အသုံးအနှုန်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခိုင်းပါ။
၅။ ကန်နာဒါဘာသာစကား၏ ဒေသန္တရ ကွဲပြားမှုများ
ကန်နာဒါဘာသာစကားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကာနာတာကာပြည်နယ်တွင် အဓိကပြောဆိုကြသော်လည်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ မြောက်ပိုင်းဒေသနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသများအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ စာပေနှင့် ရုံးသုံးဘာသာစကား (Standard Written Kannada) သည် အများစု လက်ခံထားသော စံနှုန်းဖြစ်သဖြင့် တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများနှင့် ဝဘ်ဆိုဒ်များအတွက် ဤစံနှုန်းကိုသာ အခြေခံ၍ ပြန်ဆိုရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
၆။ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာနှင့် မြန်မာ-ကန်နာဒါ ဘာသာပြန်ခြင်း
ယနေ့ခေတ်တွင် နည်းပညာတိုးတက်လာမှုကြောင့် အလိုအလျောက် ဘာသာပြန်စနစ်များ (Machine Translation) ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း မြန်မာနှင့် ကန်နာဒါဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် အရင်းအမြစ်နည်းပါးသော ဘာသာစကားများ (Low-resource Languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် Google Translate ကဲ့သို့သော ကိရိယာများသည် ရိုးရှင်းသော ဝါကျများအတွက်သာ အဆင်ပြေပြီး ရှုပ်ထွေးသော စာပေ၊ စီးပွားရေးနှင့် ဥပဒေရေးရာ စာသားများအတွက် လူကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုသော အရည်အသွေးမြင့် ဘာသာပြန်ဝန်ဆောင်မှုများမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်လျက်ရှိပါသည်။
၇။ နိဂုံးသုံသပ်ချက်
မြန်မာဘာသာစကားမှ ကန်နာဒါဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စိန်ခေါ်မှုနှင့် အခွင့်အလမ်းများစွာ ယှဉ်တွဲနေသည့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံချင်း တူညီသော အားသာချက်ကို အသုံးချကာ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အနုစိတ် လက္ခဏာရပ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်နိုင်မည်ဆိုပါက နှစ်ဖက်ဘာသာစကားပြောဆိုသူများအကြား ထိရောက်ပြီး မှန်ကန်သော ဆက်သွယ်ရေးကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။