די איבערזעצונג פון ייִדיש אויף אינדאָנעזיש שטעלט מיט זיך פאר אן אויסערגעוויינלעכן לינגוויסטישן בריק צווישן צוויי אינגאנצן פארשידענע שפראך-משפחות. ייִדיש, א מערב-גערמאנישע שפראך מיט א טיפן העברעאיש-ארמישן (לשון-קודש) און סלאווישן קאמפאנענט, פארמאגט א קאמפלעקסע פלעקטיק-סיסטעם און סינטאקס. פון דער אנדערער זייט, איז אינדאנעזיש (Bahasa Indonesia) אן אויסטראנעזישע שפראך, וואס צייכנט זיך אויס מיט איר אנאליטישער סטרוקטור און א גאר רייכן אפֿיקסן-סיסטעם. כדי דורכצופירן אן ארבעט אויף א פראפעסיאנעלן ניווא, מוז דער איבערזעצער פארשטיין נישט נאר די ווערטערליכע באדייטונגען, נאר אויך די טיפע קולטורעלע און סטרוקטורעלע יסודות פון ביידע שפראכן.
סינטאקסישע און סטרוקטורעלע דיפערענצן: פון גערמאנישן V2 צו אויסטראנעזישער אנאליטיק
דער ערשטער און הויפט-אונטערשייד צווישן ייִדיש און אינדאנעזיש ליגט אין דער פאזיציע פון דעם ווערב אין דעם זאץ. ייִדיש פאלגט נאך דעם גערמאנישן "V2" כלל (Verb-Second), וואס מיינט אז דער געבויגטער ווערב מוז קומען אויף דעם צווייטן ארט אין א הויפט-זאץ, אפילו ווען דער זאץ הייבט זיך אן מיט אן אדווערב אדער אן אנדערע קאנסטיטוענט (למשל: "היינט גייט דער בחור אין שול"). אין אינדאנעזיש, דאגעגן, איז דער סינטאקס פיל מער גראדליניג און פאלגט א שטרענגן SVO (סוביעקט-ווערב-אביעקט) פארמאט. אן איבערזעצער וואס פרוווט נאכצומאכן די ייִדישע ווארט-ארדענונג אין אינדאנעזיש וועט באקומען אומפארשטענדליכע און אומנאטירליכע זאצן.
דערצו פארמאגט ייִדיש דריי גראמאטישע מינים (זכר, נקבה, נייטראל) און פיר פאלן (קאזוסן: נאמינאטיוו, אקוזאטיוו, דאטיוו, געניטיוו) וואס ווערן אויסגעדריקט דורך די ארטיקלען און אדיעקטיוון. אינדאנעזיש האט נישט קיין שום גראמאטישן מין פאר נאמענווערטער אדער ארטיקלען. דאס פארלאנגט א ספעציפישע סטראטעגיע ביים איבערזעצן קאנטעקסטן וואו דער מין פונעם סוביעקט שפילט א וויכטיקע ראלע. צום ביישפיל, דאס ווארט "דער לערער" אנטקעגן "די לערערין" מוז אין אינדאנעזיש קאמפענסירט ווערן דורך צוגעבן די ווערטער *laki-laki* (מאן) אדער *perempuan* (פרוי) אויב דער דאזיקער אונטערשייד איז קריטיש פארן פארשטאנד פונעם טעקסט.
מארפאלאגישע קאמפלעקסיטעט: קאניוגאציעס קעגן דעם אינדאנעזישן אפיקסן-סיסטעם
די מארפאלאגיע פון ייִדיש פאדערט די קאניוגאציע פון ווערבן לויט פערזאן, צאל און צייט, ווי אויך דאס ענדערן די ענדונגען פון אדיעקטיוון. אינדאנעזיש ניצט גארנישט פון די דאזיקע מעטאדן. ווערבן אין אינדאנעזיש ענדערן זיך קיינמאל נישט לויט דעם סוביעקט אדער דער צייט. אנשטאט דעם, ניצט די שפראך ספעציפישע אדווערבן פאר צייט (ווי *sudah* פאר פארגאנגענהייט, אדער *akan* פאר צוקונפט) און א גאר קאמפלעקסן סיסטעם פון אפיקסן (פרעפיקסן, סופיקסן און סירקומפיקסן) צו שאפן נייע באדייטן און ענדערן די גראמאטישע קאטעגאריעס.
פאר אן איבערזעצער איז קריטיש צו פארשטיין וויאזוי די אינדאנעזישע פרעפיקסן ווי *meN-* און *di-* פונקציאנירן צו באשטימען אקטיוו און פאסיוו. ייִדיש נוצט אפט דעם אקטיוון קול, אבער אין אינדאנעזיש איז דער פאסיווער קול מיט דעם פרעפיקס *di-* פיל מער פארשפרייט און ווערט פאררעכנט ווי פאסיג און פאליטיש קארעקט אין פארשידענע פראפעסיאנעלע קאנטעקסטן. אויך דאס שאפן פלוראל (מערצאל) אין אינדאנעזיש ווערט אפט געטאן דורך רעדופליקאציע (דאפלונג פון דעם ווארט, למשל: *anak* פאר קינד ווערט *anak-anak* פאר קינדער), וואס דאס איז גאר ווייט פון די פילפאכיגע מערצאל-ענדונגען אין ייִדיש (אזעלכע ווי -ן, -ער, -ע אדער די העברעאישע -ים און -ות).
קולטורעלע נואנסן און דער ייִדישער לעקסיקאן: איבערזעצן לשון-קודש און סלאווישע עלעמענטן
דער גרעסטער קאגניטיווער און קולטורעלער קאמף ביים איבערזעצן פון ייִדיש אויף אינדאנעזיש איז דאס איבערגעבן פון ייִדישקייט-באגריפן און די קולטורעלע נואנסן וואס שטאמען פון לשון-קודש און סלאווישע שפראכן. ווערטער ווי "מצוה", "חורבן", "צדקה", אדער "יוועלט" פארמאגן נישט קיין דירעקטע עקוויוואלענטן אין דער אינדאנעזישער וועלט. דאך, דא קומט פאר אן אינטערעסאנטער לינגוויסטישער פענאמען: אינדאנעזיש פארמאגט אליין א שיכט פון אראבישע לעקסיקאנישע השפעות צוליב דער היסטארישער פארשפרייטונג פון איסלאם אין דעם ארכיפעלאג. דאס גיט דעם איבערזעצער אן אומגעריכטע כלי.
פארשידענע רוחניותדיקע אדער עטישע באגריפן קענען געפינען זייערע נאנטע קרוב-ווערטער אין די אראביש-אפשטאמיגע ווערטער פון אינדאנעזיש. צום ביישפיל:
- דאס ייִדישע ווארט צדקה (וואס שטאמט פון העברעאיש) קען איבערגעזעצט ווערן ווי sedekah אין אינדאנעזיש, וואס שטאמט אויך פון דעם זעלבן שמיטישן שורש צ-ד-ק (דורך אראביש sadaqah).
- דאס ווארט נשמה קען געפינען אן עקוויוואלענט אין jiwa (וואס שטאמט פון סאנסקריט) אדער roh (פון אראביש).
- באגריפן פון וועלטלעכקייט אדער עולם-הזה קענען נוצן דאס אינדאנעזישע ווארט dunia (אויך פון אראבישן מקור).
טראץ די דאזיקע ענלעכקייטן, מוז דער איבערזעצער זיין גאר פארזיכטיג נישט אריינצוטראגן צו פיל רעליגיעזע איסלאמישע קאנוטאציעס אין א ייִדישן טעקסט וואס רעדט וועגן ייִדישע מנהגים, סיידן דער ציל איז צו דאקומענטירן און פאראיינפאכן דעם באגריף פאר דעם ארטיגן לייענער.
פראקטישע עצות פאר איבערזעצער: ווי אזוי צו היטן אויף דער אריגינעלער כוונה
ביים צוגיין צו אן איבערזעצונג-פראיעקט פון ייִדיש אויף אינדאנעזיש, איז רעקאמענדירט צו פאלגן די פאלגנדע פראקטישע כללים:
- נייטראליזאציע קעגן לאקאליזאציע: באשליסט לויט דעם ציל-עולם צי איר דארפט נוצן אקאדעמישע פארקלערונגען (למשל, שרייבן דאס ווארט Kosher און צוגעבן א קורצע ערקלערונג אין א פוס-נאטע) אדער נוצן א דאמעסטיקאציע-סטראטעגיע דורך טראנספארמירן דעם באגריף צו א לאקאלן עקוויוואלענט (ווי Halal, כאטש דאס איז נישט הונדערט פראצענט כשר גערעדט).
- אדיעקטיוו-רייכקייט: ייִדיש נוצט אפט א דינאמישע קאמבינאציע פון פארשידענע אדיעקטיוון און באשרייבונגען צו שאפן עמאציאנעלע שטימונגען. אינדאנעזיש איז מער לאקאניש און פראגמאטיש. פרוווט איבערגעבן די שטימונג דורך צוגעבן פּאַסיקע באַשרייבונג-ווערטער אָן אָנפֿילן דעם זאַץ מיט איבעריקע פֿראַזעס.
- די באדייטונג פון אידיאמען: ייִדישע ווערטלעך און קללות זענען וועלט-בארימט מיט זייער שארפקייט. זיי איבערצוזעצן ווארט-ביי-ווארט אויף אינדאנעזיש וועט שאפן בלויז צעמישונג. זוכט ענלעכע אינדאנעזישע שפריכווערטער (Peribahasa) וואס טראגן דעם זעלבן מאראלישן אדער הומאריסטישן מעסעדזש.
- איבערצייגונג פון דעם רעגיסטער: ייִדיש האט א ברייטן ספעקטרום פון היימישע רייד ביז הויכע ליטערארישע פארעמס (ווי אינעם סטיל פון מענדעלע מוכר ספרים אדער שלום עליכם). אינדאנעזיש פארמאגט אויך א קלארן אונטערשייד צווישן פארוואנדעלטער שפראך (Bahasa Baku) און גאסן-שפראך (Bahasa Gaul אדער Bahasa Santai). פאסט צופאסט דעם רעגיסטער גאר קערפילדיק.
סוף-כל-סוף, די הצלחה פון אן איבערזעצונג צווישן די צוויי קולטורן ווענדט זיך אין דעם איבערזעצערס פעיקייט צו דורכפירן א טיפע קולטורעלע פארמיטלונג. דורך רעספעקטירן די סינטאקסישע געזעצן פון אינדאנעזיש און גלייכצייטיק אפהיטן די נשמה און דעם קאנטעקסט פונעם ייִדישן אריגינאל, קען מען שאפן א טעקסט וואס קלינגט נאטירליך און ריהרעוודיק פאר יעדן אינדאנעזישן לייענער.