ໃນຍຸກໂລກາພິວັດທີ່ມີການເຊື່ອມໂຍງທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ການຄ້າ ແລະ ວັດທະນະທໍາລະຫວ່າງປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນຢ່າງໃກ້ຊິດ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາອິນໂດເນເຊຍໄດ້ກາຍເປັນເຄື່ອງມືທີ່ສໍາຄັນໃນການສື່ສານ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນການຮ່ວມມືທາງດ້ານທຸລະກິດ, ການທ່ອງທ່ຽວ, ການສຶກສາ ຫຼື ການທູດ, ການແປພາສາທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດແມ່ນມີຄວາມຈໍາເປັນຢ່າງຍິ່ງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແປລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງ່າຍ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍທາງດ້ານຕົ້ນກໍາເນີດ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ລະບົບສຽງ ແລະ ວັດທະນະທໍາການສື່ສານ. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປຈໍາເປັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງເຫຼົ່ານີ້ເພື່ອໃຫ້ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດທີ່ສຸດ ໂດຍສະເພາະການເຮັດ SEO ເພື່ອໃຫ້ບົດຄວາມເຂົ້າເຖິງຜູ້ອ່ານໃນທັງສອງປະເທດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ລະບົບຄຳສັບ
ความແຕກຕ່າງທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອິນໂດເນເຊຍແມ່ນລະບົບການສ້າງຄໍາສັບ ແລະ ໄວຍາກອນ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ເຊິ່ງເປັນພາສາຄໍາໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄໍາສັບຕາມການເວລາ, ເພດ ຫຼື ພົດ. ການສະແດງຄວາມໝາຍທາງໄວຍາກອນໃນພາສາລາວສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນອາໄສການລຽງລໍາດັບຄໍາໃນປະໂຫຍດ ແລະ ການໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍ ຫຼື ຄໍາບອກເວລາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາອິນໂດເນເຊຍ (Bahasa Indonesia) ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອອສໂຕຣນີຊຽນ (Austronesian) ເຊິ່ງມີລະບົບການຕື່ມຄໍາອຸປະສັກ (Prefixes), ຄໍາປັດໄຈ (Suffixes) ແລະ ຄໍາແຊກ (Infixes) ທີ່ເອີ້ນຮວມກັນວ່າ "Affixes" (Imbuhan) ເພື່ອປ່ຽນແປງປະເພດຂອງຄໍາ ຫຼື ຄວາມໝາຍຂອງຄໍາສັບ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຄໍາກິລິຍາໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍສາມາດປ່ຽນເປັນຄໍານາມ, ຄໍາຄຸນນາມ ຫຼື ຄໍາກິລິຍາທີ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນໆໄດ້ໂດຍການຕື່ມອຸປະສັກ ຫຼື ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ຄໍາວ່າ "baca" (ອ່ານ) ສາມາດປ່ຽນເປັນ "membaca" (ກໍາລັງອ່ານ/ເຮັດການອ່ານ), "pembaca" (ຜູ້ອ່ານ), "bacaan" (ບົດອ່ານ/ສິ່ງທີ່ອ່ານ) ຫຼື "membacakan" (ອ່ານໃຫ້ຟັງ). ສໍາລັບນັກແປພາສາລາວ, ການເຂົ້າໃຈລະບົບການຕື່ມອັກສອນນີ້ແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍ ເພາະວ່າໃນພາສາລາວພວກເຮົາຈະໃຊ້ຄໍາສັບແຍກຕ່າງກັນ ຫຼື ໃຊ້ຄໍາວ່າ "ການ", "ຄວາມ", "ຜູ້" ມາປະກອບໃສ່ທາງໜ້າ. ຫາກນັກແປບໍ່ເຂົ້າໃຈລະບົບຄໍາຕື່ມຂອງພາສາອິນໂດເນເຊຍຢ່າງຖ່ອງແທ້, ກໍອາດຈະເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການແປເບິ່ງບໍ່ເປັນທໍາມະຊາດ.
ລະບົບປະໂຫຍກ ແລະ ການຈັດລຽງຄຳສັບ
ເຖິງແມ່ນວ່າທັງສອງພາສາຈະມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ຄືກັນ, ແຕ່ລາຍລະອຽດໃນການຂະຫຍາຍຄໍາສັບ ແລະ ການສ້າງປະໂຫຍກມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ໃນພາສາລາວ, ຄໍາຂະຫຍາຍຈະຢູ່ທາງຫຼັງຄໍາທີ່ຖືກຂະຫຍາຍສະເໝີ ເຊັ່ນ "ໝາສີດໍາ" (ໝາ = ຄໍາຫຼັກ, ສີດໍາ = ຄໍາຂະຫຍາຍ). ໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍກໍມີຫຼັກການຄ້າຍຄືກັນ ທີ່ເອີ້ນວ່າຫຼັກການ "Hukum D-M" (Diterangkan-Menerangkan) ເຊິ່ງຄໍາທີ່ຖືກຂະຫຍາຍຈະມາກ່ອນຄໍາຂະຫຍາຍ ເຊັ່ນ "buku merah" (buku = ປຶ້ມ, merah = ສີແດງ). ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນປະໂຫຍກທີ່ຊັບຊ້ອນ ພາສາອິນໂດເນເຊຍມັກຈະມີການໃຊ້ປະໂຫຍກ passive (Passive Voice) ຫຼາຍກວ່າພາສາລາວ.
ໃນພາສາລາວ, ການໃຊ້ປະໂຫຍກ passive ຫຼື ປະໂຫຍກຖືກກະທໍາ (ເຊັ່ນການໃຊ້ຄໍາວ່າ "ຖືກ" ຫຼື "ໂດນ") ມັກຈະໃຊ້ໃນບໍລິບົດທີ່ມີຄວາມໝາຍໄປໃນທາງລົບ ຫຼື ບໍ່ດີ ເຊັ່ນ "ລາວຖືກຕີ". ແຕ່ໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍ, ປະໂຫຍກ passive ທີ່ມີການໃຊ້ຄໍາກິລິຍາຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍ "di-" (ເຊັ່ນ ditulis - ຖືກຂຽນ, dibaca - ຖືກອ່ານ) ແມ່ນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ແລະ ສາມາດໃຊ້ໃນບໍລິບົດທົ່ວໄປທີ່ເປັນກາງ ຫຼື ເປັນທາງການໄດ້ໂດຍບໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງມີຄວາມໝາຍໃນທາງລົບ. ດັ່ງນັ້ນ, ເມື່ອແປຈາກພາສາລາວເປັນພາສາອິນໂດເນເຊຍ, ນັກແປຕ້ອງຮູ້ຈັກປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ active ໃຫ້ເປັນ passive ໃນບາງກໍລະນີເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຮູບແບບການຂຽນຂອງຄົນອິນໂດເນເຊຍ ໂດຍສະເພາະໃນເອກະສານທາງການ, ຂ່າວສານ ຫຼື ບົດຄວາມວິຊາການ.
ຄວາມອ່ອນໄຫວທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ລະດັບພາສາ
ການແປພາສາບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄໍາສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປເປັນອີກພາສາໜຶ່ງເທົັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດວັດທະນະທໍາ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜູ້ສົ່ງສານ. ທັງປະເທດລາວ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ ຕ່າງກໍມີລະບົບສັງຄົມທີ່ມີການໃຫ້ກຽດ ແລະ ສະແດງຄວາມເຄົາລົບເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຜ່ານການເລືອກໃຊ້ລະດັບພາສາ ແລະ ຄໍາສັບທີ່ເໝາະສົມ. ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາມີການໃຊ້ຄໍາສຸພາບ, ຄໍາລາຊາສັບ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄໍາແທນນາມ (ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ, ເພິ່ນ, ທ່ານ) ຕາມອາຍຸ ແລະ ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ.
ພາສາອິນໂດເນເຊຍກໍມີລະບົບການເອີ້ນ ແລະ ຄໍາແທນນາມທີ່ຊັບຊ້ອນເຊັ່ນກັນ. ການເລືອກໃຊ້ຄໍາແທນນາມບຸກຄົນທີສອງ ເຊັ່ນ "Anda" (ທ່ານ - ເປັນທາງການ), "Kamu" (ເຈົ້າ - ບໍ່ເປັນທາງການ/ໃຊ້ກັບຜູ້ທີ່ມີອາຍຸຕ່ໍາກວ່າ), "Kau" (ເຈົ້າ/ມຶງ) ຫຼື ການໃຊ້ຄໍາເອີ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ເຊັ່ນ "Bapak" (ທ່ານ/ພໍ່ - ໃຊ້ກັບຜູ້ຊາຍທີ່ມີອາຍຸ ຫຼື ສະຖານະສູງກວ່າ), "Ibu" (ທ່ານນາງ/ແມ່ - ໃຊ້ກັບຜູ້ຍິງ), "Mas" (ອ້າຍ - ໃຊ້ໃນວັດທະນະທໍາຊາວາ) ແລະ "Kakak" (ເອື້ອຍ/ອ້າຍ - ໃຊ້ທົ່ວໄປ) ແມ່ນສິ່ງທີ່ນັກແປຕ້ອງພິຈາລະນາຢ່າງລະມັດລະວັງ. ການແປຄໍາແທນນາມ ຫຼື ຄໍາບອກສະຖານະພາບຜິດພາດອາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານຮູ້ສຶກວ່າຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບ ຫຼື ບໍ່ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດ ໂດຍສະເພາະໃນການແປເອກະສານທາງທຸລະກິດ ແລະ ການບໍລິການລູກຄ້າ.
ສິ່ງທ້າທາຍໃນການແປຄຳສັບວິຊາການ ແລະ ຄຳສັບສະເພາະດ້ານ
ເມື່ອເວົ້າເຖິງການແປຄໍາສັບສະເພາະດ້ານ ເຊັ່ນ ທາງດ້ານກົດໝາຍ, ການແພດ, ເຕັກໂນໂລຊີ ຫຼື ການເງິນ, ນັກແປຈະພົບກັບສິ່ງທ້າທາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ໃນພາສາລາວ, ຄໍາສັບທາງການ ແລະ ຄໍາສັບວິຊາການສ່ວນໃຫຍ່ມັກຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນມາຈາກຮາກພາສາບາລີ ແລະ ສັນສະກິດ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຄໍານັ້ນມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງ ແລະ ມີຄວາມເປັນທາງການສູງ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາອິນໂດເນເຊຍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກພາສາດັດ (Dutch), ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາອາຣັບ (Arabic) ໃນການສ້າງຄໍາສັບວິຊາການ ແລະ ກົດໝາຍ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຄໍາສັບກ່ຽວກັບກົດໝາຍ ຫຼື ການປົກຄອງໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍ ເຊັ່ນ "hukum" (ກົດໝາຍ), "mahkamah" (ສານ), "dewan" (ສະພາ) ແມ່ນຢືມມາຈາກພາສາອາຣັບ, ໃນຂະນະທີ່ຄໍາສັບທາງເຕັກນິກ ແລະ ວິທະຍາສາດຫຼາຍຄໍາ ເຊັ່ນ "konstitusi" (ລັດຖະທໍາມະນູນ), "birokrasi" (ລະບົບລັດຖະການ) ແມ່ນມີຮາກຖານມາຈາກພາສາດັດ ຫຼື ພາສາລາຕິນ. ສໍາລັບນັກແປ, ການຊອກຫາຄໍາສັບທີ່ກົງກັນລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ຈໍາເປັນຕ້ອງມີການຄົ້ນຄວ້າຢ່າງລະອຽດ ແລະ ບໍ່ຄວນຄາດເດົາຄວາມໝາຍເອົາເອງ ເພາະຄວາມຜິດພາດເລັກນ້ອຍໃນເອກະສານທາງກົດໝາຍ ຫຼື ສັນຍາທາງທຸລະກິດອາດນໍາໄປສູ່ຄວາມເສຍຫາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້.
ສຳນວນ ແລະ ຄຳສັບສະເພາະທາງສາສະໜາ
ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດລາວແມ່ນນັບຖືສາສະໜາພຸດ, ໃນຂະນະທີ່ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດອິນໂດເນເຊຍແມ່ນນັບຖືສາສະໜາອິດສະລາມ. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານຄວາມເຊື່ອ ແລະ ສາສະໜານີ້ສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ພາສາ ແລະ ສໍານວນທີ່ໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ. ໃນພາສາລາວ, ມີຄໍາສັບ ແລະ ສໍານວນຈໍານວນຫຼາຍທີ່ມີຮາກຖານມາຈາກສາສະໜາພຸດ ເຊັ່ນ ຄໍາວ່າ "ບຸນ", "ກໍາ", "ສົມນ້ຳໜ້າ" (ສົມຄວນແກ່ກໍາ) ຫຼື ການອວຍພອນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ "ຂໍໃຫ້ມີຄວາມສຸກກາຍສະບາຍໃຈ".
ສ່ວນໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍ, ມີການຮັບເອົາຄໍາສັບ ແລະ ວະລີຈາກສາສະໜາອິດສະລາມເຂົ້າມាໃຊ້ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ເຊັ່ນ "Insya Allah" (ຫາກແມ່ນປະສົງຂອງພຣະເຈົ້າ), "Alhamdulillah" (ຂໍຂອບພຣະຄຸນພຣະເຈົ້າ) ຫຼື "Selamat" (ຄວາມປອດໄພ/ສະຫວັດດີ). ເມື່ອນັກແປຕ້ອງແປຂໍ້ຄວາມທີ່ມີລັກສະນະທາງສາສະໜາ ຫຼື ວັດທະນະທໍາສະເພາະ, ຕ້ອງລະວັງບໍ່ໃຫ້ເກີດການແປຕົງຕົວເກີນໄປ ເພາະອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ຫຼື ບໍ່ເຂົ້າກັບບໍລິບົດຂອງຜູ້ອ່ານປາຍທາງ. ນັກແປຕ້ອງຊອກຫາຄໍາສັບໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍທີ່ມີລະດັບຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ໃກ້ຄຽງກັນທີ່ສຸດ ຫຼື ອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມໃນກໍລະນີທີ່ຈໍາເປັນເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມຂັດແຍ່ງທາງວັດທະນະທໍາ.
ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບການແປພາສາລາວເປັນພາສາອິນໂດເນເຊຍໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄໍາແນະນໍາ ແລະ ເຕັກນິກດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ສຶກສາ ແລະ ເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຢ່າງຖ່ອງແທ້: ກ່ອນທີ່ຈະເລີ່ມການແປ, ຄວນອ່ານເອກະສານຕົ້ນສະບັບທັງໝົດເພື່ອເຂົ້າໃຈຈຸດປະສົງ, ຜູ້ອ່ານເປົ້າໝາຍ ແລະ ລະດັບຄວາມເປັນທາງການຂອງຂໍ້ຄວາມ.
- ລະວັງການແປຕົງຕົວ (Literal Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງ ແລະ ສໍານວນຂອງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ, ການແປຕົງຕົວຄໍາຕໍ່ຄໍາອາດເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກໃນພາສາປາຍທາງເບິ່ງແປກໆ ຫຼື ບໍ່ມີຄວາມໝາຍ. ຄວນເນັ້ນການແປແບບເອົາຄວາມໝາຍ (Semantic Translation) ຫຼາຍກວ່າ.
- ກວດສອບການໃຊ້ຄຳເຊື່ອມ ແລະ ຄຳບອກເວລາ: ພາສາລາວບໍ່ມີການຜັນຄໍາກິລິຍາເພື່ອບອກເວລາ ແຕ່ໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກໍາລັງ", "ຈະ", "ແລ້ວ". ສ່ວນພາສາອິນໂດເນເຊຍກໍມີຄໍາບອກເວລາ ເຊັ່ນ "telah" (ແລ້ວ), "sedang" (ກໍາລັງ), "akan" (ຈະ) ທີ່ຕ້ອງເລືອກໃຊ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບບໍລິບົດ.
- ໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປຢ່າງມີສະຕິ: ເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດ (Machine Translation) ໃນປັດຈຸບັນອາດຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປໄວຂຶ້ນ, ແຕ່ມັກຈະມີຄວາມຜິດພາດສູງເມື່ອແປລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອິນໂດເນເຊຍ ເນື່ອງຈາກຊຸດຂໍ້ມູນການຮຽນຮູ້ຂອງລະບົບຍັງມີຈໍາກັດ. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປຕ້ອງກວດກາ ແລະ ປັບປຸງຄືນໃໝ່ທຸກຄັ້ງ.
- ກວດທານຜົນງານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຫາກເປັນໄປໄດ້, ຫຼັງຈາກແປສໍາເລັດແລ້ວ ຄວນໃຫ້ຜູ້ທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາອິນໂດເນເຊຍກວດທານຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບວັດທະນະທໍາຂອງທ້ອງຖິ່ນ.
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາອິນໂດເນເຊຍແມ່ນສິລະປະ ແລະ ສາດທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມອົດທົນ ແລະ ການຮຽນຮູ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ການພັດທະນາທັກສະທາງດ້ານພາສາ, ຄວາມເຂົ້າໃຈທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ ແລະ ການປະຕິບັດຕາມເຕັກນິກທີ່ຖືກຕ້ອງ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ສາມາດເຊື່ອມໂຍງຜູ້ຄົນ ແລະ ສ້າງຄວາມສໍາພັນອັນດີງາມລະຫວ່າງສອງຊາດໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ທັງໃນລະດັບບຸກຄົນ ແລະ ລະດັບອົງກອນ.