ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သမိုင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ မိတ်ဆက်
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဂါလီစီယာဘာသာစကား (Galician / Galego) တို့သည် သမိုင်းကြောင်း၊ ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားမိသားစုအရ လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားနယ်ပယ်နှစ်ခုတွင် တည်ရှိကြသည်။ မြန်မာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တုံ့သံ (Tonal) စနစ်ပါရှိကာ ဝါကျအဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် နောက်ဆက်တွဲ အမှတ်အသားစကားလုံးများ (Particles) ကို အဓိကအားကိုးသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဂါလီစီယာစကားသည် စပိန်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဂါလီစီယာဒေသတွင် အဓိကပြောဆိုသော အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) မိစုဝင် ရိုမန့်စ် (Romance) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီ၊ စပိန်ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ဤမျှကွာခြားလှသော ဘာသာစကားနှစ်ခုကြား ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ ဝေါဟာရရွေးချယ်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများအကြား နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်သဘောပေါက်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါစနစ်ဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Syntax and Sentence Structure)
မြန်မာဘာသာမှ ဂါလီစီယာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပထမဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး စိန်ခေါ်မှုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Word Order) ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာသည် SOV (ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ) ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာသည် ဝါကျ၏အဆုံးတွင် အမြဲရှိသည်။ ဂါလီစီယာဘာသာသည် SVO (ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ) စနစ်ကို အခြေခံပြီး ကြိယာသည် ကတ္တား၏နောက်၊ ကံ၏ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်။
ထို့အပြင် နောက်ဆက်တွဲဝါကျများ (Relative Clauses) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည်လည်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်တော်ဖတ်နေသော စာအုပ်" ဟု နာမ်၏ရှေ့၌ အထူးပြုဝါကျကို ထားရှိသော်လည်း၊ ဂါလီစီယာတွင် "O libro que estou lendo" (စာအုပ် + ၎င်းကို + ကျွန်တော်ဖတ်နေသည်) ဟု နာမ်၏နောက်တွင် ထားရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဦးစွာနားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးမှသာ ဂါလီစီယာဝါကျပုံစံသို့ အစမှပြန်လည် စီစဉ်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဝိဘတ်စနစ်တွင်လည်း မြန်မာဘာသာသည် နာမ်နောက်လိုက်စကားလုံးများ (Postpositions) ကို အသုံးပြုသော်လည်း (ဥပမာ- "ရန်ကုန်တွင်"၊ "ကျောင်းသို့")၊ ဂါလီစီယာဘာသာသည် နာမ်ရှေ့ပြစကားလုံးများ (Prepositions) ကို အသုံးပြုသည် (ဥပမာ- "en Yangon"၊ "a escola")။ ဤကွဲပြားခြားနားမှုများသည် ဘာသာပြန်ဆိုသူအနေဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်မပြန်ဘဲ ဝါကျတစ်ခုလုံးကို စနစ်တကျ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြသနေသည်။
၂။ နာမ်များ၏ လိင်ခွဲခြားမှုနှင့် ကိန်းစနစ် (Noun Gender and Pluralization)
ဂါလီစီယာဘာသာတွင် နာမ်တိုင်း၌ အမျိုးသားလိင် (Masculine) သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးလိင် (Feminine) ရှိသည်။ ဤလိင်ခွဲခြားမှုသည် ညွှန်းပုဒ်များ (Articles) နှင့် နာမဝိသေသနများ (Adjectives) ကိုပါ ပြောင်းလဲစေသည်။
ဥပမာ- "ကြောင်နက်" ဟု ပြန်ဆိုရာတွင် ကြောင်သည် အထီးဖြစ်ပါက "o gato negro" ဖြစ်ပြီး၊ အမဖြစ်ပါက "a gata negra" ဟု လိုက်ဖက်ညီစွာ ပြောင်းလဲရသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် မရှိသဖြင့် စကားစပ် (Context) အရ သို့မဟုတ် မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်းအရ သင့်တော်သော လိင်အမျိုးအစားကို ရွေးချယ်ပေးရသည်။
အခြားတစ်ချက်မှာ မြန်မာဘာသာတွင် "ပစ္စည်းပြသင်္ချာစကားလုံးများ" သို့မဟုတ် "နာမ်ကူပစ္စည်းများ" (Classifiers) ဖြစ်သည့် "အုပ်"၊ "စောင်"၊ "ယောက်"၊ "ကောင်" စသည်တို့ကို သုံးစွဲရသော်လည်း၊ ဂါလီစီယာဘာသာတွင် ဤသို့သော ကူပစ္စည်းများ မလိုအပ်ဘဲ ကိန်းဂဏန်းနှင့် နာမ်ကို တိုက်ရိုက်တွဲဖက်သုံးစွဲရုံသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- "စာအုပ် သုံးအုပ်" ကို "tres libros" (သုံး + စာအုပ်များ) ဟုသာ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရသည်။ ဤစနစ်ကို ကောင်းစွာနားမလည်ပါက ဆီလျော်မှုမရှိသော ဘာသာပြန်စာသားများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်။
၃။ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ကာလများ (Verb Conjugation, Aspect, and Mood)
ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည့်အတိုင်း ဂါလီစီယာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှု (Verb Conjugation) သည် အလွန်ရှုပ်ထွေးလှသည်။ ကြိယာတစ်ခုသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ကာလများသာမက၊ ဆန္ဒပြကိန်း၊ သံသယပြကိန်း (Subjunctive Mood) နှင့် ကတ္တား၏ပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) အလိုက် ပုံစံပေါင်းများစွာ ပြောင်းလဲသည်။
မြန်မာဘာသာတွင် "သွားသည်"၊ "သွားခဲ့သည်"၊ "သွားလိမ့်မည်"၊ "သွားနေသည်" စသဖြင့် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများကိုသာ ပြောင်းလဲသုံးစွဲသဖြင့် ကြိယာကိုယ်တိုင်၏ ရူပကမှာ မပြောင်းလဲပါ။ ဂါလီစီယာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင်မူ သင့်လျော်သော ကာလနှင့် ကိန်းညှိနှိုင်းမှုများကို ဂရုတစိုက် တွက်ချက်ရမည်။ အထူးသဖြင့် ဂါလီစီယာဘာသာ၏ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ "ကိုယ်ပိုင်တုံ့ပြန်ကြိယာ" (Personal Infinitive) ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပေါ်တူဂီနှင့် ဂါလီစီယာဘာသာစကားများတွင်သာ တွေ့ရလေ့ရှိသော ထူးခြားသည့် သဒ္ဒါပုံစံဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် အလွန်ခက်ခဲသောအချက်ဖြစ်သဖြင့် သဒ္ဒါကျမ်းများကို သေချာစွာ လေ့လာထားရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းနှင့် နာမ်စားများ သုံးစွဲမှု (Register and Pronouns)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဂုဏ်ပုဒ်များအပေါ် မူတည်၍ "ဦး"၊ "ဒေါ်"၊ "ဆရာ"၊ "အစ်ကို" စသည့် နာမ်စားများနှင့် ခေါ်ဝေါ်မှုများကို အထူးဂရုစိုက်ကြသည်။ ဂါလီစီယာဘာသာတွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရ တရားဝင်အဆင့်အတန်း (Vostede - သင်ကြီးမင်း) နှင့် ရင်းနှီးသောအဆင့်အတန်း (Ti - မင်း) ဟူ၍ ခွဲခြားသုံးစွဲသည်။
ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ စကားပြောဆိုသူများအကြားရှိ ဆက်ဆံရေးကို သေချာစွာသုံးသပ်ပြီး၊ ဂါလီစီယာဘာသာ၌ မည်သည့်စကားပြောအဆင့်အတန်း (Register) ကို အသုံးပြုရမည်ကို ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင်ပါရှိသော ရိုသေမှုပြစကားလုံးများဖြစ်သည့် "ပါ"၊ "ရှင်"၊ "ခင်ဗျာ" စသည်တို့ကို ဂါလီစီယာဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်မပြန်ဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ဝါကျ၏ လေသံနှင့် စကားလုံးရွေးချယ်မှုတို့ဖြင့် ထိုရိုသေမှုကို ဖော်ပြပေးရန် အရေးကြီးပါသည်။
၅။ ဒေသအလိုက် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် စကားပုံများ (Localization and Idiomatic Expressions)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံပြု အယူအဆများ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ တင်စားချက်များ အလွန်များပြားသည်။ ၎င်းတို့ကို ဥရောပတိုက်သားများဖြစ်သော ဂါလီစီယာလူမျိုးများ နားလည်နိုင်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက နားလည်ရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်။
ဥပမာ- "အိုးစည်တီးပြီး ကပြချင်စရာ" သို့မဟုတ် "ဆန်ရင်းခေါင်းထွက်" စသည့် မြန်မာ့လူနေမှုဘဝ သရုပ်ဖော်စကားလုံးများကို ဂါလီစီယာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ၎င်းတို့နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီသော ဥရောပ/ဂါလီစီယာ ဒေသသုံး စကားပုံများ၊ တင်စားချက်များဖြင့် အစားထိုးခြင်း သို့မဟုတ် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းပြသခြင်း နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို ဒေသအလိုက်ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ခြင်း (Localization) ဟုခေါ်ပြီး ဘာသာပြန်ခြင်း၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သည်။
၆။ မြန်မာ-ဂါလီစီယာ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာ-ဂါလီစီယာ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို အရည်အသွေးမြင့်မားစေရန် အောက်ပါအချက်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်-
- ကြားခံဘာသာစကားများ (Bridge Languages) ကို အသုံးချခြင်း- မြန်မာ-ဂါလီစီယာ တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များနှင့် ဘာသာပြန်အရင်းအမြစ်များမှာ နည်းပါးလှသည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်၊ စပိန် သို့မဟုတ် ပေါ်တူဂီဘာသာစကားများကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုကာ အဓိပ္ပာယ်ကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခြင်းသည် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
- ကွန်ပျူတာအထောက်အကူပြု ဘာသာပြန်စနစ်များ (CAT Tools) ကို အသုံးပြုခြင်း- Trados, MemoQ သို့မဟုတ် Memsource ကဲ့သို့သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ ဘာသာပြန်ဝေါဟာရမှတ်တမ်း (Translation Memory) များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်းဖြင့် စာသားများ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။
- ဂါလီစီယာ ဒေသခံဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တည်းဖြတ်ခြင်း (Native Review)- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် စာသားများကို သဘာဝကျပြီး ဂါလီစီယာလူမျိုးများ ဖတ်ရှုရာတွင် ချောမွေ့စေရန် ဒေသခံတည်းဖြတ်သူ (Native Proofreader) နှင့် အချောသတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။
နိဂုံးချုပ်အမြင်
မြန်မာဘာသာမှ ဂါလီစီယာဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အနုပညာတစ်ရပ်နှင့် သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကို ကျော်လွှားပြီး၊ စာဖတ်သူတို့၏ နှလုံးသားထဲသို့ အဓိပ္ပာယ်အမှန်ကို တိုက်ရိုက်စီးဆင်းရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဘာသာပြန်သူ၏ ဘာသာစကားစွမ်းရည်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟုသုတသည်သာ အဓိကသော့ချက် ဖြစ်ပေသည်။