Fassara Burma zuwa Croatian - Mai fassarar kan layi kyauta da nahawu daidai | Fassarar Franco

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ပိုမိုအရေးကြီးလာသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော ဆလဗ်နွယ်ဝင် ခရိုအေးရှားဘာသာစကား (Croatian) တို့အကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ထူးခြားပြီး ခက်ခဲနက်နဲသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ဗမာဘာသာစကားမှ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားသို့ တိကျမှန်ကန်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် သိရှိထားရမည့် သဒ္ဒါကွဲပြားမှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲလွဲချက်များနှင့် လက်တွေ့ကျသော ဘာသာပြန်နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။

၁။ ဘာသာစကား မိသားစုနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ

ဗမာဘာသာစကားနှင့် ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတို့သည် မူရင်းအစပြုရာ ဘာသာစကားမိသားစု လုံးဝကွဲပြားကြသည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး ခရိုအေးရှားဘာသာစကားမှာမူ ဆလဗ်နွယ်ဝင် (Slavic) ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အင်ဒို-ယူရိုပီယံ မိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤမိသားစုနောက်ခံ ကွဲပြားမှုသည် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုသည့်အတွက် ဝါကျတစ်ခု၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သော ကြိယာသည် အမြဲတမ်း နောက်ဆုံး၌ တည်ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (SVO) စနစ်ကို အခြေခံသည်။

သို့သော် ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် ပိုမိုထူးခြားသည်မှာ ၎င်း၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံသေမဟုတ်ဘဲ အလွန်လိုက်လျောညီထွေရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ကာရကများ (Cases) က နာမ်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဝါကျအတွင်း အခန်းကဏ္ဍကို တိကျစွာ သတ်မှတ်ပေးထားသဖြင့် စကားလုံးများ၏ တည်နေရာကို ပြောင်းလဲသော်လည်း မူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပြောင်းလဲပေ။ ဥပမာအားဖြင့် "ခွေးက ကြောင်ကို ကိုက်သည်" ဟူသော ဝါကျကို ခရိုအေးရှားဘာသာဖြင့် ရေးသားရာတွင် "Pas je ugrizao mačku" သို့မဟုတ် "Mačku je ugrizao pas" ဟု ရေးသားနိုင်ပြီး နေရာပြောင်းသော်လည်း နာမ်အဆုံးသတ်များကြောင့် မည်သူက မည်သူ့ကို ကိုက်သည်ကို ရှင်းလင်းစွာ သိရှိနိုင်သည်။ ဗမာဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းစာသား၏ လေသံနှင့် အလေးပေးလိုသည့်အချက် (Focus/Topic) ကို လိုက်၍ ခရိုအေးရှားဘာသာစကား၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။

၂။ ခရိုအေးရှားဘာသာစကား၏ ကာရကစနစ် (Grammatical Cases) နှင့် ဗမာဘာသာ ဝိဘတ်များ

ခရိုအေးရှားဘာသာစကား၏ အခက်ခဲဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ ကာရကစနစ် (Cases) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ကာရက ၇ ခု ရှိပြီး တစ်ခုချင်းစီတွင် နာမ်၊ နာမ်စားနှင့် နာမဝိသေသနများ၏ အဆုံးသတ်ပုံစံများသည် ကိန်း (Singular/Plural) နှင့် လိင် (Gender) အလိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ထိုကဲ့သို့သော ရှုပ်ထွေးသည့် သဒ္ဒါအပြောင်းအလဲများ မရှိဘဲ၊ ဝါကျတွင် နာမ်များ၏ သဘောသဘာဝကို နာမ်နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များ (ဥပမာ- သည်၊ ကို၊ အား၊ ၏၊ မှ၊ ဖြင့်) ကို အသုံးပြု၍ သတ်မှတ်သည်။

ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် တွေ့ရသော ကာရက ၇ ခုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

• Nominative (ကတ္တားကာရက): ဝါကျ၏ ကတ္တား သို့မဟုတ် အဓိက နာမ်ကို ဖော်ပြသည်။
• Genitive (ပိုင်ဆိုင်ခြင်းကာရက): ပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် ကင်းကွာခြင်း၊ အရေအတွက်ကို ဖော်ပြသည်။
• Dative (လက်ခံသူကာရက): သွယ်ဝိုက်သောကံ သို့မဟုတ် ဦးတည်ရာကို ဖော်ပြသည်။
• Accusative (ကံကာရက): တိုက်ရိုက်ကံ သို့မဟုတ် သက်ရောက်ရာနေရာကို ဖော်ပြသည်။
• Vocative (ခေါ်ဆိုခြင်းကာရက): တစ်စုံတစ်ဦးကို လှမ်းခေါ်ရာတွင် သို့မဟုတ် အာရုံစိုက်စေလိုရာတွင် သုံးသည်။
• Locative (နေရာပြကာရက): တည်နေရာ သို့မဟုတ် ဆွေးနွေးနေသောအကြောင်းအရာကို ပြသည်။
• Instrumental (အသုံးဆောင်ပြကာရက): နည်းလမ်း၊ ကိရိယာ သို့မဟုတ် အတူရှိခြင်းကို ဖော်ပြသည်။

ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဗမာဝိဘတ်တစ်ခုချင်းစီသည် ခရိုအေးရှားကာရကတစ်ခုတည်းနှင့် အမြဲတမ်း တိုက်ရိုက် မကိုက်ညီတတ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဗမာဘာသာစကားမှ "မှ" (From/By) သည့် နေရာပြဝိဘတ် သို့မဟုတ် အပြုစုပြဝိဘတ် ဖြစ်နိုင်ပြီး ခရိုအေးရှားဘာသာတွင် သုံးစွဲပုံအခြေအနေပေါ် မူတည်၍ Genitive (ပိုင်ဆိုင်ခြင်း/ကင်းကွာခြင်းပြ ကာရက) သို့မဟုတ် Locative (နေရာပြ ကာရက) ကို စနစ်တကျ ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းဗမာဝိဘတ်၏ ဝါကျအတွင်း လုပ်ဆောင်ချက်ကို သေချာစွာ ဆန်းစစ်ပြီးမှသာ မှန်ကန်သော ခရိုအေးရှားကာရကကို ရွေးချယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

၃။ လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် (Grammatical Gender) ၏ စိန်ခေါ်မှုများ

ဗမာဘာသာစကားတွင် သဒ္ဒါနည်းအရ လိင်ခွဲခြားခြင်း (Grammatical Gender) လုံးဝမရှိပါ။ လူ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်များ၏ ကျား၊ မ သဘာဝကို ဖော်ပြလိုပါက "အမျိုးသား"၊ "အမျိုးသမီး"၊ "အထီး"၊ "အမ" စသည့် စကားလုံးများကိုသာ သီးခြားတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်တိုင်း၌ သဒ္ဒါလိင် သုံးမျိုး (ကျားလိင် - Masculine၊ မလိင် - Feminine၊ နပုလ္လိင် - Neuter) ရှိပြီး ၎င်းသည် သဘာဝကျား၊မ ခွဲခြားမှုနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံအပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် "stol" (စားပွဲ) သည် ကျားလိင်ဖြစ်ပြီး၊ "knjiga" (စာအုပ်) သည် မလိင်ဖြစ်ကာ၊ "pismo" (စာလွှာ) သည် နပုလ္လိင် ဖြစ်သည်။ ဤနာမ်များနှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲမည့် နာမဝိသေသနများသည်လည်း နာမ်၏ လိင်အလိုက် လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲပေးရသည်။ ဗမာဘာသာမှ ခရိုအေးရှားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဘာသာပြန်သူသည် ခရိုအေးရှားနာမ်တစ်ခုချင်းစီ၏ သဒ္ဒါလိင်ကို အလွတ်မှတ်မိထားရန် လိုအပ်ပြီး၊ နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာအဆုံးသတ်များ၏ လိင်လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှုကို တိကျစွာ စစ်ဆေးရမည် ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်သည် ဗမာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် မှားယွင်းမှုအများဆုံး ဖြစ်စေနိုင်သည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

၄။ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အချိန်ပြကာလများ (Verb Aspects and Tenses)

ဗမာဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် သရုပ်ပြဘာသာစကား (Aspect-prominent language) ဖြစ်ပြီး ကြိယာများ၏ ပုံစံသည် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိသည်။ အချိန်ပြလိုပါက ကြိယာနောက်တွင် "ခဲ့" (အတိတ်)၊ "နေ" (ပစ္စုပ္ပန်)၊ "မည်" (အနာဂတ်) စသည့် အချိန်ပြဝိဘတ် သို့မဟုတ် စကားလုံးများကို တွဲဖက်ပေးရသည်။ သို့သော် ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် ကြိယာတစ်ခုသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) နှင့် ကိန်း (Singular/Plural) ပေါ်မူတည်၍ သဒ္ဒါအဆုံးသတ်များ လုံးဝပြောင်းလဲသွားသည်။

ထို့အပြင် ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် ကြိယာများ၌ ပြီးမြောက်ခြင်းသဘော (Perfective Aspect) နှင့် မပြီးမြောက်သေးခြင်းသဘော (Imperfective Aspect) ဟူ၍ အရေးကြီးသော ခွဲခြားမှု ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "စာရေးသည်" ဟူသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြရာတွင် ရေးသားနေဆဲ ဖြစ်ရပ်ကို ပြလိုပါက "pisati" (Imperfective) ကို သုံးပြီး၊ ရေးသားပြီးစီးသွားသည်ကို ပြလိုပါက "napisati" (Perfective) ကို သုံးရသည်။ ဗမာဘာသာစကား၏ သွယ်ဝိုက်သော အချိန်ပြစနစ်ကို ခရိုအေးရှားဘာသာစကား၏ တိကျလှသော ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းဆိုလိုရင်းအတိုင်း အချိန်နှင့် ဖြစ်ရပ်မှန်ကန်စေရန် အထူးဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်သည်။

၅။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲလွဲချက်များနှင့် သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်း (Registers and Honorifics)

မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ နောက်ခံများအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းသော စကားလုံးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်တွဲများ (ဥပမာ- ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင်၊ ဘုရား) သည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားတွင် ဤမျှကျယ်ပြန့်သော လူမှုရေးအဆင့်အတန်းပြ စကားလုံးများ မရှိသော်လည်း၊ တရားဝင်သုံးစွဲသော "Vi" (အများကိန်း သို့မဟုတ် လူကြီးသူမကို ရိုသေစွာ ခေါ်ဆိုခြင်း) နှင့် ရင်းနှီးစွာ သုံးစွဲသော "ti" (အနည်းကိန်း) ဟူ၍ ခွဲခြားမှု ရှိသည်။

မြန်မာဘာသာစကား၌ သုံးနှုန်းထားသော ရိုသေမှုပြ စကားလုံးများကို ခရိုအေးရှားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်တော်သော လေသံ (Tone) နှင့် စာပေအသုံးအနှုန်းကို ရွေးချယ်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။ မဟုတ်ပါက မူရင်းစာသား၏ ရိုသေလေးစားမှု သို့မဟုတ် ရင်းနှီးမှု သဘောသဘာဝများ ပျောက်ဆုံးသွားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်သုံး စာမျက်နှာများ သို့မဟုတ် တရားဝင်စာပေးစာယူများကို ပြန်ဆိုရာတွင် အမြဲတမ်း တရားဝင်သုံးစွဲသော စာပေပုံစံ (Formal Register) နှင့် "Vi" အသုံးအနှုန်းကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။

ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် တည်ဆောက်ပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက်

၆။ ကျွမ်းကျင်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ

ဗမာဘာသာစကားမှ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားသို့ အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်-

• စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: အဘိဓာန်သုံး၍ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းသည် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားမှုကြောင့် အဓိပ္ပာယ်မရှိသော ဝါကျများ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို နားလည်အောင် အရင်ဖတ်ပြီးမှ သဘာဝကျသော ခရိုအေးရှားဝါကျပုံစံသို့ ပြောင်းလဲပါ။
• Context (နောက်ခံအကြောင်းအရာ) ကို အလေးထားပါ: ဗမာဘာသာစကားတွင် ကတ္တားကို ချန်လှပ်၍ ရေးသားလေ့ရှိသဖြင့်၊ ခရိုအေးရှားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတွင် မည်သူက မည်သည့်အရာကို လုပ်ဆောင်နေသည်ကို နောက်ခံအခြေအနေအရ ရှာဖွေပြီး ထည့်သွင်းရေးသားရမည်။
• အထူးပြု အသုံးအနှုန်းများနှင့် စကားပုံများကို လေ့လာပါ: ဗမာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို ခရိုအေးရှားဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ပါက နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းနှင့် တူညီသော ဆိုလိုရင်းရှိသည့် ခရိုအေးရှား စကားပုံ သို့မဟုတ် သဘာဝကျသော ရှင်းလင်းချက်ကို အစားထိုး အသုံးပြုပါ။
• အရည်အသွေး စစ်ဆေးခြင်း (Review and Proofreading): ဘာသာပြန်ဆိုပြီးပါက ခရိုအေးရှား မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား ဖတ်ရှုစစ်ဆေးခိုင်းခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်းသုံးစကားလုံးများနှင့် သဒ္ဒါအမှားများကို အကောင်းဆုံး ပြင်ဆင်နိုင်သည်။

နိဂုံးချုပ်သုံးသပ်ချက်

ဗမာဘာသာစကားမှ ခရိုအေးရှားဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော အလုပ်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို စနစ်တကျ နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်သည့် အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါစိန်ခေါ်မှုများကို ကျော်လွှားပြီး တိကျပြီး ဖတ်ရလွယ်ကူသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းဖြင့် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အောင်မြင်သော ဆက်သွယ်ရေးတံတားတစ်စင်းကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။