Phetolelo lipakeng tsa lipuo tse peli tse sa amaneng ka tsela ea nalane kapa ea sebaka e lula e le phephetso e kholo ho bafetoleli le litsebi tsa puo. Sesotho, e leng puo ea se-Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho, le Sehungari (Magyar), e leng puo ea lelapa la Uralic e buuoang haholo Europe Bohareng, ke mehlala e phethahetseng ea lipuo tse nang le mekhoa le meaho e fapaneng ka ho felletseng. Sengoloa sena se hlahloba ka botlalo mekhoa, liphapang tsa segerama, mathata a setso, le malebela a sebetsang bakeng sa mang kapa mang ea sebetsanang le phetolelo ho tloha ka Sesotho ho ea ho Sehungari.
Phapang ea Sebopeho sa Puo le Thuto-mantsoe
Ntlha ea pele eo mofetoleli a lokelang ho e utloisisa ke hore lipuo tsena tse peli li arola le ho kopanya mantsoe ka litsela tse fapaneng haholo. Sesotho ke puo e sebelisang lihlopha tsa mabitso (noun classes) le lihlongoapele (prefixes) ho bontša likamano tsa segerama. Ka lehlakoreng le leng, Sehungari ke puo e matla haholo ea agglutinative, e bolelang hore e bokella lipheletso tse ngata (suffixes) qetellong ea motso oa lentsoe ho hlahisa moelelo, nako, sebaka, kapa boemo ba segerama.
Mohlala, ha re sheba Sesotho, kamano ea lebitso le leetsi e laoloa ke sehlopha sa lebitso. Haeba re re "Motho o a tsamaea," "o" ke sehokelo sa sehlopha sa pele sa mabitso. Empa ka Sehungari, lentsoe "motho" (ember) le ke ke la hloka sehokelo se joalo sa sehlopha, empa leetsi le tla fetoha ho latela hore na ke mang ea etsang ketso. Mofetoleli o lokela ho ba hlokolosi haholo hore a se ke a leka ho fetolela lentsoe ka lentsoe, hobane meaho ena ea puo e fapane ka ho felletseng.
Lihlopha tsa Mabitso tsa Sesotho khahlanong le Linyehelo tsa Sehungari
E mong ea liphephetso tse kholo ka ho fetisisa tšebetsong ena ke ho tsamaisa moelelo ho tloha tsamaisong ea lihlopha tsa mabitso tsa Sesotho ho ea ho linyehelo tsa segerama (cases) tsa Sehungari. Sesotho se na le lihlopha tsa mabitso tse ka bang 18 (ho latela tsela eo u li hlahlobang ka eona), tse laolang tumellano ea mantsoe a mang a joalo ka maetsi, mahlaodi le maemedi mondaleng.
Ka lehlakoreng le leng, Sehungari ha se na lihlopha tsa mabitso kapa bong ba mabitso (gender), esita le maemedi a batho ha a na phapang pakeng tsa "eena" oa monna kapa oa mosali (puo e sebelisa "ő" bakeng sa bobeli). Leha ho le joalo, Sehungari se na le linyehelo tsa segerama tse ka bang 18 kapa ho feta. Linyehelo tsena li emela likamano tsa sebaka, nako, le sepheo ka ho khomarela lipheletso tse fapaneng mabitso. Mohlala, ho re "ka tlung" ka Sesotho, Sehungari se tla sebelisa lentsoe "ház" (ntlo) le ho eketsa pheletso "-ban" ho etsa "házban" (ka tlung).
Bakeng sa mofetoleli, sena se hloka tsebo e tebileng ea hore na meaho ea maemo a Sesotho (joalo ka seloki sa sebaka kapa sa moamoheli) e fetoleloa joang ho ba linyehelo tse loketseng tsa Sehungari. Phoso e nyane ho khethong ea suffix ea Sehungari e ka fetola moelelo ka ho felletseng kapa ea etsa hore polelo e utloahale e le ntho e sa tloaelehang.
Sebopeho sa Polelo le Taelo ea Mantsoe
Tsela eo polelo e hahiloeng ka eona ke sebaka se seng seo bafetoleli ba lokelang ho se ela hloko. Sesotho se latela haholo sebopeho sa SVO (Subject-Verb-Object), se bolelang hore moetsi o tla pele, ho latele leetsi, e be ho tla sefetoleloa. Leha ho na le maemo ao sebopeho sena se ka fetohang ho latela tlhahiso-leseling, se lula se tsitsitse haholo.
Ka lehlakoreng le leng, Sehungari se tsebahala ka ho ba le taelo ea mantsoe e feto-fetohang haholo. Taelo ea mantsoe ka Sehungari ha e laoloe ke segerama feela, empa e laoloa ke ntlha eo ho buuoang ka eona (topic-comment structure) le hore na ke karolo efe ea polelo e hatisoang haholo (focus). Sena se bolela hore mofetoleli o lokela ho utloisisa sepheo le moelelo oa polelo ea Sesotho ka ho felletseng pele a ka e rala ka Sehungari, e le hore a behe mantsoe a bohlokoa maemong a nepahetseng a phatlalatso ea polelo ea Sehungari.
Litšusumetso tsa Setso le ho Fetolela Moelelo (Transcreation)
Phetolelo e atlehileng ha se feela taba ea ho fetola mantsoe; ke ho fetisa setso le mehopolo. Sesotho se na le litšusumetso tse matla tsa setso sa Seafrika, malie, litsela tsa hlompho (ho sebelisa bo-ntate, bo-mme le hlompho ea batho ba baholo), le maele a tebileng a amanang le tikoloho, likhomo, le bophelo ba mahaeng.
Ha u fetolela lipoleloana tsena ho ea ho Sehungari, se nang le nalane oa setso sa Europe Bohareng, ho ka hlaha likheo tse kholo tsa kutloisiso. Mohlala, maele a Sesotho a kang "Lekunutu le tsoala leihlo" kapa "Khomo ha e lahle lenaka" a ke ke a fetoleloa ka tsela ea lentsoe ka lentsoe ho ea ho Sehungari. Mofetoleli o lokela ho fumana lipoleloana tse nang le moelelo o tšoanang oa boitšoaro kapa oa filosofi setsong sa Sehungari, kapa a hlalose moelelo ka tsela e hlakileng le e utloahalang ho babali ba Sehungari.
Hape, mokhoa oa hlompho ka Sesotho o lokela ho nahaneloa. Leha Sehungari le sona se na le mekhoa ea ho bua ka hlompho, tsela eo mekhoa ena e sebelisoang ka eona e fapane haholo le ea Sesotho. Mofetoleli o lokela ho sekaseka boemo ba likamano pakeng tsa batho ba buang ho netefatsa hore boemo bo nepahetseng ba tlhompho bo a bolokoa puong e fetoleloang.
Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli
Ho netefatsa hore phetolelo ho tloha ka Sesotho ho ea ho Sehungari e ba ea boleng bo holimo, bafetoleli ba ka latela malebela ana a latelang:
- Ithute mekhoa ea agglutination ea Sehungari: Etsa bonnete ba hore u utloisisa melao ea vowel harmony (tumellano ea liluma-nosi) ka Sehungari, kaha sena se laola hore na ke lipheletso life tse lokelang ho eketsoa mabitso le maetsing.
- Qoba phetolelo ea mantsoe ka lentsoe: Fokusang tlhokomelo ea lona ho fetiseng mehopolo le melaetsa e felletseng. Sekaseka polelo e le ntho e le ngoe e nang le moelelo, eseng letoto la mantsoe a ikemetseng.
- Sebelisa mehloli e tšepahalang: Kaha ha ho na lidikshinari tse ngata tse tobileng lipakeng tsa Sesotho le Sehungari, sebelisa lipuo tsa boraro tse kang Senyesemane kapa Sefora e le borokho, empa lula u lekola moelelo o tobileng oa setso.
- Ela hloko maemo a tlhahiso-leseling: Ha u rala polelo ka Sehungari, botsa potso ea hore na ke ntlha efe ea bohlokoa ka ho fetisisa polelong eo, ebe u beha karolo eo pele ho leetsi bakeng sa ho e hatisa.
- Bala le ho hlophisa hape: Kamora ho fetolela, bala sengoloa se fetotsoeng u le mong ho netefatsa hore se phalla hantle ka Sehungari sa tlhaho le hore ha se utloahale eka se tsoa phetolelong.
Qetello le Bokamoso ba Phetolelo ena
Leha phapang pakeng tsa Sesotho le Sehungari e le kholo haholo, phetolelo e hlophisitsoeng hantle e ka bula menyetla e mecha ea phapanyetsano ea setso le thuto. Ka ho utloisisa liphapang tsa sebopeho sa puo, ho hlompha litšusumetso tsa setso, le ho sebelisa malebela a boletsoeng ka holimo, bafetoleli ba ka khona ho tlisa mehopolo ea Sesotho ho utloahale hantle ho babali ba Sehungari, le ho matlafatsa kamano lipakeng tsa lichaba tsena tse peli tse thahasellisang.