Nā Hōʻailona Paʻakikī, nā Huli Kūlana Kalo, a me ka Mālama ʻana i ka Welina o nā Lāhui ʻElua
Ka Wehewehe ʻAna i ka Pilina Lāhui ma o ka Unuhi
He hana kamahaʻo ka unuhi ʻana ma waena o ʻelua ʻōlelo i pili ʻole ma ke kālele kumu. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he lālā ia o ka ʻohana ʻōlelo ʻAukolokino (Austronesian), kahi i mōhala mai ai nā loina o ka Pakipika a me ka moʻomeheu o ka holo moana. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻōlelo Bosonia (bosanski jezik), he ʻōlelo Kalawa Hema (South Slavic) ia o ka ʻohana ʻōlelo ʻInia-Europa (Indo-European), i hoʻopaʻa ʻia ma nā kuahiwi Balkan me ka mōʻaukala lōʻihi o ke kuʻikahi a me ke kaʻina moʻomeheu ʻokoʻa. I ka wā e unuhi ai i kekahi palapala a i ʻole kekahi ʻōlelo waha mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Bosonia, ʻaʻole nānā wale ʻia nā huaʻōlelo ma ka puke wehewehe, akā pono e hoʻomaopopo i ke ʻano o ke kūkulu ʻana i ka manaʻo ma loko o ka noʻonoʻo o nā lāhui ʻelua.
He mea koʻikoʻi ka ʻike ʻana i nā manaʻo hohonu ma hope o ka ʻōlelo. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he kālele nui ia i ka pilina me ka ʻāina, ka pilina ʻohana, a me ke ao ʻuhane. He maʻalahi kona ʻano leo akā he nui kona mau manaʻo huna (kaona). Ma ka ʻōlelo Bosonia, he ʻōlelo kālele ia i nā rula hoʻopololei piliʻōlelo kikoʻī loa me nā huaʻōlelo he nui no ke kūlana kīwila a me ka mōʻaukala kaʻapuni o ka hikina a me ke komohana. No laila, ke unuhi ka mea unuhi i kēia mau ʻōlelo ʻelua, ke hana nei ʻo ia i uwapo ma luna o kahi hohonu o ka ʻokoʻa o ka noʻonoʻo kanaka.
Ke Kālailai Piliʻōlelo: VSO vs SVO a me nā ʻUmiʻumi Piliʻōlelo Bosonia
ʻO kekahi o nā keʻakeʻa nui loa ma ke kālaiʻōlelo ʻana, ʻo ia ke kaʻina o nā huaʻōlelo i loko o ka hopunaʻōlelo. Ua ʻike ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi he ʻōlelo VSO (Verb-Subject-Object), kahi e hoʻomaka pinepine ai ka hopunaʻōlelo me ka haʻina (verb) a i ʻole ke kūlana o ka hana. E laʻana, ma ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi ʻo "Inu ka ʻīlio i ka wai", ke haʻi mua nei ka hana (inu), a laila ka mea hana (ʻīlio), a ʻo ka mea i hana ʻia (wai) ka hope loa. Ma ka ʻōlelo Bosonia, ʻo ke kaʻina maʻamau ʻo ia ka SVO (Subject-Verb-Object), e like me "Pas pije vodu" (ʻĪlio inu wai).
Ma waho o kēlā kaʻina maʻamau, he ʻōlelo kaʻina holonui ka ʻōlelo Bosonia ma muli o kāna ʻōnaehana hoʻololi hope huaʻōlelo (cases/padeži). Loaʻa he ʻehiku padeži ma ka ʻōlelo Bosonia e hoʻoholo ana i ke kūlana o ka inoa (noun) ma ka hopunaʻōlelo:
- Nominativ: ʻO ke kūlana kumu o ka inoa.
- Genitiv: No ka hōʻike ʻana i ka pili a i ʻole ke kuleana (pili i ka "o" a me ka "a" o ka ʻōlelo Hawaiʻi).
- Dativ: Ke kuhikuhi ʻana i ka mea e loaʻa ana ka pono a i ʻole ke kuhikuhi (i/iā).
- Akuzativ: Ka mea i hana ʻia a i ʻole ka mea kikoʻī o ka haʻina.
- Vokativ: Ka hea ʻana i ka inoa (e like me ke kaʻina "E [Inoa]" ma ka ʻōlelo Hawaiʻi).
- Instrumental: Ka hoʻohana ʻana i kekahi mea hana a i ʻole ka hele pū ʻana me kekahi.
- Lokativ: Ka hōʻike ʻana i kahi e waiho nei a i ʻole kahi e hana ʻia nei ka hana.
Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana ʻia nā ʻami (particles) ma mua o ka inoa (e like me i, ma, mai, e, no, ko) no ka hōʻike ʻana i kēia mau pili. No laila, i ka wā e unuhi ai mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, pono ka mea unuhi e koho pono i ka padež kūpono ma ka ʻōlelo Bosonia i mea e paʻa ai ka manaʻo me ka hoʻololi ʻole i ka waihoʻoluʻu o ka hopunaʻōlelo kumu.
Ka Mōakaka o ka ʻOkina a me ke Kahakō: Ke Kī i ka Manaʻo Pono
ʻO ke kākau pololei ʻana i ke kākau Hawaiʻi ke kī mua e hiki ai ke unuhi pololei. Inā hemahema ke kākau ʻana i nā hōʻailona leo o ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ia hoʻi ka ʻokina (glottal stop) a me ke kahakō (macron), e hāʻule koke ka unuhi ʻana i loko o ka huikau. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻaʻole he mau hōʻailona hoʻonani wale nō kēia; he mau leka maoli nō ia e hoʻololi loa ana i ke ʻano a me ka manaʻo o ka huaʻōlelo.
No ke kōkua ʻana i nā mea unuhi, e nānā i kēia mau laʻana koʻikoʻi:
- Mala (kahi maloʻo/pāhemahema) vs. Māla (pā kanu me nā meakanu) - Inā e unuhi ʻia i ka ʻōlelo Bosonia, unuhi ʻia ʻo mala he "suho mjesto" a i ʻole "bolest", a ʻo māla he "vrt" a i ʻole "bašta".
- Kahi (hoʻokahi a i ʻole kahi ʻoki) vs. Kāhi (ke kāhili ʻana a i ʻole ka hoʻomaʻemaʻe ʻana).
- Pau (ua pau/hana ʻia) vs. Paʻu (pālahalaha/lepo) vs. Pāʻū (palekoki moʻomeheu).
Inā e heluhelu ka mea unuhi i ka kikokikona Hawaiʻi me ka loaʻa ʻole o kēia mau hōʻailona, pono ʻo ia e heluhelu i ka pōʻaiapili holoʻokoʻa o ka hopunaʻōlelo e koho ai i ka huaʻōlelo kūpono ma ka ʻōlelo Bosonia. Ma muli o ka loaʻa ʻole o kēia mau leo kūikawā i ka ʻōlelo Bosonia, e like me ka glottal stop ma ke ʻano he leka ʻokoʻa, pono ke akahele loa i ka hoʻoili manaʻo ʻana mai kekahi ʻaoʻao a i ka ʻaoʻao ʻē aʻe.
Ka Localization a me ke Kaona: Ke Ola o ka ʻŌlelo ma Bosonia
Aia ka nani o ka ʻōlelo Hawaiʻi ma kona ʻano kaona—ʻo ia hoʻi ka manaʻo huna ma hope o nā huaʻōlelo maʻamau. ʻO nā huaʻōlelo koʻikoʻi o ka moʻomeheu Hawaiʻi e like me Aloha, Mana, Pono, a me ʻĀina, he poʻomanaʻo hohonu ko lākou i hiki ʻole ke unuhi maʻalahi ʻia me ka huaʻōlelo hoʻokahi ma ka ʻōlelo Bosonia.
No ka laʻana, ʻo ka huaʻōlelo Aloha. Ma ka puke wehewehe maʻamau, hiki ke unuhi ʻia kēia he "ljubav" (aloha) a i ʻole "zdravo" (welina/hi). Akā, ʻo ke aloha maoli i ka Hawaiʻi, he pilina ia o ka hanu ola ma waena o nā kanaka a me ke ao holoʻokoʻa. Inā e unuhi ʻia kekahi palapala no ke aʻo ʻana i ka hoʻomana a me ke kuʻuna Hawaiʻi, pono ka mea unuhi e hoʻohana i ke ʻano "localization" e wehewehe ai i ke ʻano o kēia manaʻo ma o nā huaʻōlelo Bosonia e like me "uzajamno poštovanje i ljubav prema svim bićima" (ka hōʻike ʻana i ka mahalo a me ke aloha i nā mea a pau).
Eia kekahi, ke nānā nei kākou i ka huaʻōlelo ʻĀina. ʻAʻole ia he "honua" a i ʻole "lepo" wale nō (kahi e unuhi ʻia ai he "zemlja" a i ʻole "tlo"). ʻO ka ʻāina ke kumu o ka meaʻai a me ke ola, he pilina makuahine me ke kanaka. Ma ka ʻōlelo Bosonia, he mea kūpono ke hoʻohana pū ʻia me nā huaʻōlelo e hōʻike ana i ke kuleana a me ka pilina koko me ka lepo kumu ("domovina" a i ʻole "rodna gruda") e like me ke kūlana o ka pōʻaiapili.
He Mau Manaʻo Kōkua a me nā Kumu Pāheona no ka Mea Unuhi
I mea e kūleʻa ai ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Bosonia, eia kekahi mau kumu aʻo kōkua a me nā loina e hahai ai:
- Heluhelu pinepine i ka Kikokikona kumu: Mai hoʻomaka e unuhi i kēlā me kēia huaʻōlelo pākahi. E heluhelu mua i ka paukū holoʻokoʻa i maopopo ka manaʻo kumu a me ke kani o ka leo.
- Ka Mākau ma ka Pāʻina Hana: Ma muli o ka loaʻa ʻana o nā ʻano manawa like ʻole ma ka ʻōlelo Bosonia (past, present, future me ka verb aspects perfective/imperfective), e nānā pono i nā hōʻailona kaʻina hana ma ka ʻōlelo Hawaiʻi e like me ua, ke nei, e ana, a me i no ke koho ʻana i ka haʻina kūpono loa ma ka ʻōlelo Bosonia.
- E mālama i ka Moʻomeheu: Inā ʻaʻohe huaʻōlelo kūpono ma ka ʻōlelo Bosonia no kekahi mea kanu a holoholona paha o Hawaiʻi (e like me ka ʻōhiʻa lehua a i ʻole ke kī), e hoʻohana mau i ka inoa Hawaiʻi a laila wehewehe pōkole ma ka ʻōlelo Bosonia ma loko o ke kaha apo (bracket) a i ʻole ma lalo o ka ʻaoʻao (footnote).
- E hoʻohana i nā Kumu Waiwai Palapala hilinaʻi: E hoʻohana mau i ka Ulukau, ka Puke Wehewehe ʻŌlelo a Pukui me Elbert, a me nā kumu ʻōlelo maoli o ka ʻōlelo Bosonia no ka hōʻoia ʻana i nā manaʻo hou a me nā ʻano piliʻōlelo paʻakikī.
Ma o kēia hoʻokokoke ʻana, e hiki ai ke hoʻoili i ke akamai, ka naʻauao, a me ka waihoʻoluʻu o ka ʻōlelo Hawaiʻi i loko o ka ʻōlelo Bosonia me ka mālama pono ʻana i ke ola o ka manaʻo kumu mai ka moku o ka Pākipika a i ke awāwa o ka Balkans.