किरगिज़ से यूक्रेनी में अनुवाद करें - मुफ़्त ऑनलाइन अनुवादक और सही व्याकरण | फ्रेंकोट्रांसलेट

Тилдердин ортосундагы котормо процесси — бул жөн гана сөздөрдү бир тилден экинчи тилге механикалык түрдө алмаштыруу эмес, бул эки башка маданияттын, дүйнө таанымдын жана тилдик системалардын ортосундагы көпүрө болуп саналат. Кыргыз тили жана украин тили таптакыр башка тил үй-бүлөлөрүнө таандык. Кыргыз тили түрк тилдеринин кыпчак тобуна кирсе, украин тили индоевропа тилдер үй-бүлөсүнүн чыгыш славян тобуна кирет. Ушул себептен улам, кыргыз тилинен украин тилине которуу процессинде тил адистери бир катар структуралык, грамматикалык жана маданий тоскоолдуктарга туш болушат. Бул макалада кыргыз-украин котормосунун негизги нюанстары, кыйынчылыктары жана аларды чечүүнүн натыйжалуу жолдору кеңири талданат.

Грамматикалык айырмачылыктар жана алардын котормодогу чагылдырылышы

Кыргыз жана украин тилдеринин эң чоң айырмачылыгы алардын морфологиялык түзүлүшүндө жатат. Кыргыз тили — агглютинативдик тил. Мында сөз жасоо жана сөз өзгөртүү негизги сөзгө ырааттуу түрдө мүчөлөрдүн (аффикстердин) жалганышы аркылуу ишке ашат. Ал эми украин тили — флективдүү (флексиялуу) тил. Бул тилде сөз өзгөртүүдө мүчөлөр гана эмес, сөздүн уңгусу да өзгөрүшү мүмкүн жана бир эле мүчө бир нече грамматикалык маанини (мисалы, жөндөмө, сан, чак) бир убакта туюндура алат.

Грамматикалык род (жыныс) категориясы

Кыргыз тилинде грамматикалык род категориясы жок. Ал тургай "ал" ат атоочу эркекке да, аялга да, жансыз заттарга да бирдей колдонулат. Ал эми украин тилинде ар бир зат атооч үч роддун (эркек - чоловічий рід, аял - жіночий рід, орто - середній рід) бирине таандык болот. Бул котормочудан өзгөчө кунт коюуну талап кылат. Кыргызча "Ал кечээ келди" деген сүйлөмдү украин тилине которууда контекстке карап, эгер эркек киши жөнүндө сөз болуп жатса "Він прийшов учора", аял киши болсо "Вона прийшла вчора" деп так көрсөтүү зарыл. Бул жерде этиштин өткөн чактагы формасы да родго жараша өзгөрөрүн көрүүгө болот.

Жөндөмө системаларынын өзгөчөлүктөрү

Кыргыз тилинде да, украин тилинде да жөндөмө категориясы бар, бирок алардын функциялары жана колдонулушу ар башка. Кыргыз тилинде 6 жөндөмө бар болсо, украин тилинде 7 жөндөмө (анын ичинде чакыруу жөндөмөсү - кличний відмінок) бар. Түрк тилдериндеги мүчөлөр аркылуу берилген маанилер украин тилинде жөндөмө мүчөлөрү жана предлогдордун (алдыңкы жандоочтордун) айкалышы аркылуу ишке ашат. Мисалы, кыргыз тилиндеги чыгыш жөндөмөсүнүн "-дан" мүчөсү украин тилинде "з", "від", "із" предлогдору жана иликтүү жөндөмөнүн (родовий відмінок) жардамы менен которулат: "мектептен" — "зі школи", "досунан" — "від друга".

Синтаксистик түзүлүш жана сөз тартиби

Сүйлөмдөгү сөздөрдүн жайгашуу тартиби котормонун сапатына түздөн-түз таасир этет. Кыргыз тили катуу синтаксистик эрежелерге баш ийген SOV (Subject-Object-Verb: Ээ - Айкындооч - Баяндооч) тибиндеги тил болуп саналат. Бул тилде этиш (баяндооч) дайыма сүйлөмдүн аягында келет. Баардык аныктоочтор аныкталуучу сөздүн алдында жайгашат.

Ал эми украин тили эркин сөз тартибине ээ болгон, бирок негизинен SVO (Subject-Verb-Object: Ээ - Баяндооч - Айкындооч) түзүлүшүн колдонгон тил. Украин тилинде сөз тартибинин өзгөрүшү сүйлөмдүн маанилик басымын (логикалык басымды) өзгөртүү үчүн кызмат кылат. Кыргыз тилинен украин тилине которууда сүйлөмдү толугу менен реструктуризациялоо талап кылынат. Мисалы:

• Кыргызча: "Мен кечээ китепканадан абдан кызыктуу китеп сатып алдым."
• Сөзмө-сөз украинче: "Я вчора з бібліотеки дуже цікаву книгу купив." (Мындай түзүлүш украин тилинде табигый эмес угулат).
• Туура украинче котормосу: "Вчора я купив у бібліотеці дуже цікаву книгу." же "Я купив дуже цікаву книгу в бібліотеці вчора."

Мындан тышкары, кыргыз тилиндеги чакчыл жана сын атоочтук түрмөктөр катышкан татаал сүйлөмдөр украин тилине которулганда көбүнчө багыныңкы байланыштагы татаал сүйлөмдөргө айланат. Кыргыз тилиндеги "-ганда", "-гандыктан" сыяктуу формалар украин тилинде "коли" (качан), "тому що" (себеби), "оскільки" (анткени) сыяктуу байламталар аркылуу берилет.

Маданий реалийлерди жана лексиканы локализациялоо

Котормодогу эң татаал маселелердин бири — бул улуттук маданиятка гана тиешелүү болгон сөздөрдү (реалийлерди) өткөрүү. Кыргыз элинин көчмөн турмушуна, каада-салтына, улуттук тамак-аштарына жана кийим-кечелерине байланыштуу сөздөр украин тилинде түздөн-түз эквивалентке ээ эмес.

Мисалы, "боз үй", "кымыз", "шорпо", "жайлоо", "түндүк" сыяктуу сөздөрдү украин тилине которууда төмөнкүдөй ыкмаларды колдонуу сунушталат:

1. Транслитерация же транскрипция: Сөздүн тыбыштык формасын украин алфавитине ылайыкташтыруу. Мисалы: "боз үй" — "боз-уй" (түшүндүрмөсү менен "киргизька юрта" деп кошо жазылат), "кымыз" — "кумис".
2. Сүрөттөмө котормо (дескрипция): Сөздүн маанисин украин тилинде түшүндүрүп берүү. Мисалы: "жайлоо" — "високогірне пасовище" (бийик тоолуу жайыт).
3. Аналогдорду колдонуу: Мааниси боюнча жакын келген украин түшүнүктөрүн табуу. Бирок бул ыкма маданий контекстти бузушу мүмкүн болгондуктан, өтө кылдаттык менен колдонулушу керек.

Экинчи жагынан, украин тилиндеги тарыхый жана маданий түшүнүктөрдү да кыргыз тилине которууда ушундай жеңил эмес маселелер жаралат (мисалы, "борщ", "вареники", "полонина", "козак"). Эки тилдин ортосундагы маданий айырмачылыктарды түшүнүү котормонун сапаттуу жана табигый болушун камсыз кылат.

Котормочулар үчүн практикалык кеңештер

Кыргыз тилинен украин тилине которуу ишин ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн котормочу төмөнкү эрежелерди жана сунуштарды эске алуусу зарыл:

• Контекстти терең талдоо: Род категориясынын жоктугунан улам, кыргыз текстиндеги каармандардын жынысын, заттардын маанисин контекст аркылуу аныктап, андан кийин гана украин тилинин тиешелүү грамматикалык формаларын тандаңыз.
• Эки тараптуу сөздүктөр жана заманбап ресурстар: Тилекке каршы, кыргыз-украин түз сөздүктөрү жетишсиз. Ошондуктан, котормочулар көп учурда ортомчу тилдерди (мисалы, орус же англис тилдерин) колдонууга туура келет. Мында маанилик каталарды кетирбөө үчүн синонимдерди жана тармактык сөздүктөрдү кошо текшерүү маанилүү.
• Синтаксистик ийкемдүүлүк: Кыргыз сүйлөмдөрүн сөзмө-сөз которуудан качыңыз. Украин тилинин табигый сүйлөм куруу мыйзамдарына баш ийип, сөздөрдүн ордун алмаштыруудан жана татаал түзүлүштөрдү жөнөкөйлөтүүдөн коркпоңуз.
• Фразеологизмдерди жана макал-лакаптарды которуу: Эч качан фразеологизмдерди сөзмө-сөз которбоңуз. Алардын маанилик синонимин украин тилинин бай казынасынан издөө керек. Мисалы, кыргыздын "бөрү баласы асыраган менен ит болбойт" деген макалын украин тилиндеги мааниси жакын аналогдор менен алмаштыруу абзел.
• Текстти редакциялоо: Даяр болгон украин тилиндеги текстти сөзсүз түрдө эне тили украин тили болгон адис (native speaker) тарабынан текшерүүдөн өткөрүңүз. Бул стилистикалык каталарды жана жасалма угулган сүйлөмдөрдү жоюуга жардам берет.

Кыргыз тилинен украин тилине которуу — бул чоң жоопкерчиликти жана кесипкөйлүктү требовать кылган чыгармачылык эмгек. Тилдердин генеалогиялык жана структуралык айырмачылыктарын билүү, ошондой эле маданий өзгөчөлүктөрдү эске алуу гана окурмандар үчүн түшүнүктүү, так жана таасирдүү котормону жаратууга жол ачат.