Terjime işi diňe bir sözleri bir dilden başga dile geçirmek däl, eýsem iki sany aýry dünýägaraşy, medeniýeti we pikirleniş ulgamyny birleşdirmek sungatydyr. Türkmen dili we Tamil dili dünýäniň dürli sebitlerinde, degişlilikde Merkezi Aziýada we Günorta Aziýada (esasan Hindistanyň Günortasynda hem-de Şri-Lankada) giňden ulanylýan iki sany gadymy dildir. Geografiki taýdan biri-birinden örän uzakda ýerleşseler-de, bu iki diliň grammatik gurluşynda we söz ýasalyşynda geň galdyryjy meňzeşlikler bar. Şol bir wagtda, olaryň medeni kontekstleri, taryhy kökleri we jemgyýetçilik aýratynlyklary terjimeçiden çuňňur bilim we ünsli çemeleşmegi talap edýär. Bu makalada türkmen dilinden tamil diline professional derejede terjime etmegiň kynçylyklary, aýratynlyklary we amaly maslahatlary barada giňişleýin söhbet açarys.
Sintaktik gurluşyň meňzeşligi: SOV gurluşynyň kömegi
Türkmen dili hem, Tamil dili hem sintaktik taýdan SOV (Subýekt - Obýekt - Etlik / Eýe - Doldurgyç - Habar) ulgamyna degişlidir. Bu meňzeşlik terjimeçiniň işini ep-esli ýeňilleşdirýär. Dünýäniň iň köp ýaýran dillerinden biri bolan iňlis dili ýaly SVO (Subject-Verb-Object) gurluşly diller bilen deňeşdirilende, türkmen dilindäki sözlemiň düzüliş tertibini üýtgetmän diýen ýaly tamil diline geçirmek mümkindir.
Meselem, türkmen dilindäki "Men kitap okaýaryn" diýen sözlemde eýe (Men), doldurgyç (kitap) we habar (okaýaryn) yzygiderliligi saklanýar. Tamil dilinde hem edil şol tertipde "Naan puththagam padikkiren" (Naan = Men, puththagam = kitap, padikkiren = okaýaryn) diýlip aýdylýar. Bu meňzeşlik terjimeçä sözlemiň logiki yzygiderliligini saklamaga we pikiriň dogry ýetirilmegine uly ýardam edýär. Emma bu ýerde hem käbir inçelikler bardyr. Mysal üçin, çylşyrymly goşma sözlemlerde we baglaýjylaryň ulanylyşynda dilleriň özboluşly aýratynlyklaryny göz öňünde tutmak zerurdyr.
Agglyutinatiw gurluş we goşulmalaryň utgaşmasy
Türkmen dili Oguz diller toparyna degişli bolup, agglyutinatiw (goşulma kabul ediji) dildir. Tamil dili hem Drawid diller maşgalasyna degişli bolup, şonuň ýaly agglyutinatiw häsiýete eýedir. Dilleriň bu meňzeşligi goşulmalaryň funksiýalaryny deňeşdirmekde amatly şertleri döredýär. Her iki dilde hem söz köküne dürli goşulmalar (düşüm, degişlilik, wagt, şahs we san goşulmalary) yzygiderli birikdirilip, täze many öwüşginleri döredilýär.
- Düşüm goşulmalary: Türkmen dilindäki ýöneliş, wagt-orun we çykyş düşümleriniň köpüsi tamil dilindäki degişli suffiksler bilen göni deňleşdirilip bilner. Meselem, türkmen dilindäki "-da/-de" wagt-orun düşümi tamil dilinde "-il" suffiksi bilen aňladylýar ("mekdepde" - "palliyil").
- Iňlik we degişlilik: Türkmen dilindäki degişlilik goşulmalary ("kitabym", "kitabyňyz") tamil dilinde hem söz köküne birigýän ýa-da eýelik çalyşmalarynyň aýratyn formalary arkaly berilýär.
- Köpçülik sany: Türkmen dilindäki "-lar/-ler" goşulmasy tamil dilindäki "-gal" (ýa-da "-kal") suffiksine meňzeşdir ("kitaplar" - "puththagangal").
Emma agglyutinatiw gurluş meňzeş hem bolsa, terjimeçi her bir goşulmanyň sözlemiň umumy manysyna ýetirýän täsirini anyklamalydyr. Tamil dilinde käbir goşulmalar sözüň ahyrynda utgaşyp, örän uzyn söz formalaryny emele getirip bilýär we şol sözleriň türkmen dilindäki birnäçe sözden ybarat sözlemleri aňlatmagy mümkindir. Bu ýagdaýda sözme-söz terjimeden gaça durup, manyny anyk bermäge üns bermelidir.
Medeni we dini lokallaşdyrma kynçylyklary
Türkmen dilinden tamil diline terjime edilende iň uly kynçylyklar esasan medeni, taryhy we dini tapawutlardan emele gelýär. Türkmen medeniýeti köp derejede Merkezi Aziýa taryhy, göçme durmuş ýörelgeleri we Yslam medeniýeti bilen baglanyşyklydyr. Tamil medeniýeti bolsa Hindistanyň iň gadymy ýazuw taryhyna we medeni mirasyna, Drawid däp-dessurlaryna we agramly derejede Hinduizm ybadatlaryna esaslanýar.
Meselem, terjime edilende şu aşakdaky ugurlara üns bermek möhümdir:
- Dini we filosofiki adalgalar: Türkmen dilindäki "sogap", "göz degmek", "bereket", "nesip" ýaly arap we pars kökly, yslam dünýägaraşy bilen berk baglanyşykly sözleriň tamil dilindäki medeni ekwiwalentlerini tapmak çuňňur seljermäni talap edýär. Käwagt bu sözleri göni terjime etmän, eýsem tamil jemgyýetinde kabul edilen meňzeş düşünjeler bilen çalşyrmaly ýa-da düşündirişli terjime usulyny ulanmaly bolýar.
- Gündelik durmuş we milli tagamlar: "Çorek", "dograma", "palaw", "gatyk" ýaly türkmen milli tagamlary we gündelik durmuşyň aýratynlyklary tamil okyjysyna düşnükli bolar ýaly lokallaşdyrylmalydyr. Meselem, "çorek" sözüni ýönekeýje "nan" (bread) diýip terjime etmek bolýar, ýöne milli aýratynlygy saklamak islenilse, degişli düşündirişleri goşmak peýdalydyr.
- Gadyr-gymmatlyklar we sypaýyçylyk kadalary: Tamil jemgyýetinde hem, türkmen jemgyýetinde hem uly adamlara we myhmanlara uly hormat goýulýar. Tamil dilinde sypaýyçylygyň birnäçe derejesi bar bolup, "Siz" diýen ýüzlenmäniň dürli gurluşlary bar. Terjimeçi tekstdäki gatnaşyklara görä tamil dilindäki sypaýy we adaty formalary dogry saýlamalydyr.
Professional terjimeçiler üçün netijeli maslahatlar
Türkmen-tamil we tamil-türkmen terjime ugurlarynda göni sözlükleriň azlygy sebäpli, terjimeçiler köplenç iňlis dili ýaly araçy dilleri ulanmaly bolýarlar. Ýöne iňlis diliniň ulanylmagy dilleriň arasyndaky arabaglanyşygy gowşadyp, käbir many ýitgilerine getirişip biler. Munuň öňüni almak üçin terjimeçilere aşakdaky tehnikalary ulanmak maslahat berilýär:
- Kontekstual seljerme: Sözleri aýratynlykda terjime etmäň. Sözlemiň aňladýan umumy manysyny we awtoryň niýetini anyklap, pikiri tamil diliniň tebigy akymyna laýyklykda gaýtadan guruň.
- Goşa barlag (Double Translation Check): Terjime edilen tekstleriň asyl nusga bilen manysy taýdan laýyk gelýändigini barlamak üçin, terjime edilen tamilçe teksti täzeden türkmen diline geçirip görüň. Bu usul gysga we möhüm resminamalarda many ýalňyşlyklaryny ýüze çykarmaga kömek edýär.
- Grammatik we orfografik gurallar: Tamil ýazuwy we fonetikasy türkmen dilinden bütinleý tapawutlanýar. Transliterasiýa edilende (atly we geografiki atlary ýazanda) sesleriň tamil dilindäki iň ýakyn aňladylyşyny tapmak üçün aýratyn kural we tablisalardan peýdalanyň.
- Hünärmenleriň goldawy: Eger tekst resmi, ylmy ýa-da çeper edebiýat bolsa, terjimeden soň tamil diliniň ýerli wekili (native speaker) bolan professional redaktora barlatmagy ýatdan çykarmaň.
Netijede, türkmen dilinden tamil diline ýokary hilli terjime etmek üçin grammatik meňzeşlikleri (SOV we agglyutinatiwlik) dogry ulanmak hem-de dilleriň arasyndaky medeni we dini tapawutlary çuňňur aňlamak zerurdyr. Bu kadalara eýerilse, terjime edilen tekst okyja tebigy, düşnükli we professional derejede ýeter.