די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף פֿיניש שטעלט מיט זיך פֿאָר איינע פֿון די אינטערעסאַנטסטע און קאָמפּליצירטסטע אַרויספֿאָדערונגען אין דער וועלט פֿון ליטעראַרישער און פֿאַכמענישער איבערזעצונג. ייִדיש, אַ גערמאַנישע שפּראַך וואָס איז טיף איינגעוואָרצלט אין דער ייִדישער קולטור און היסטאָריע מיט שטאַרקע העברעיִש-אַרמישע און סלאַווישע השפּעות, געפֿינט זיך אויף אַ גאָר אַנדער אָרט פֿונעם שפּראַכן-בוים ווי פֿיניש. פֿיניש געהערט צו דער אוראַלישער (פֿינאָ-אוגרישער) משפּחה, וואָס מיינט אַז זי איז כּמעט גאָרנישט ענלעך צו די אינדאָ-אייראָפּעיִשע שפּראַכן אין איר סינטאַקס, מאָרפֿאָלאָגיע און וואָקאַבולאַר. כּדי דורכצופֿירן אַן ערפֿאָלגרייכע איבערזעצונג, מוז דער איבערזעצער פֿאַרשטיין ניט בלויז די גראַמאַטישע געזעצן פֿון ביידע שפּראַכן, נאָר אויך די קולטורעלע רעאַליטעטן וואָס ליגן הינטער די ווערטער.
די גרונט-חילוקים צווישן ייִדיש און פֿיניש
דער ערשטער און בולטסטער חילוק צווישן די צוויי שפּראַכן ליגט אין זייער גראַמאַטישער סטרוקטור. ייִדיש איז אַן אַנאַליטישע שפּראַך, וואָס ניצט פּרעפּאָזיציעס, הילף-ווערבן און באַשטימטע אַרטיקלען כּדי אויסצודריקן באַציִונגען צווישן ווערטער. פֿיניש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז אַ סופֿיקסירנדיקע, אַגלוטינירנדיקע שפּראַך. דאָס מיינט אַז אַנשטאָט צו ניצן פּרעפּאָזיציעס, העפֿט מען אָן פֿאַרשיידענע סופֿיקסן (סוף-זילבן) צום סוף פֿונעם וואָרט-שטאַם. דאָס קען מאַכן פֿינישע ווערטער זייער לאַנג און קאָמפּליצירט פֿאַר אַן אויסלענדער, אָבער פֿאַרן פֿינישן לייענער גיט עס איבער אַ סך אינפֿאָרמאַציע אין איין וואָרט.
אַ פֿונדאַמענטאַלער גראַמאַטישער חילוק איז דער מין (גשמיות אָדער מין פֿון ווערטער). ייִדיש פֿאַרמאָגט דרײַ גראַמאַטישע מינים: זכר, נקבה און נייטראַל (דער, די, דאָס). יעדער סובסטאַנטיוו מוז האָבן זײַן מין, און די אַדיעקטיוון און אַרטיקלען מוזן זיך צופּאַסן צו אים. פֿיניש, ווידער, פֿאַרמאָגט גאָרנישט קיין גראַמאַטישן מין. עס איז ניטאָ קיין "ער" אָדער "זי" אין די פּראָנאָמענס; פֿיניש ניצט בלויז דעם פּראָנאָמען "hän" פֿאַר ביידע מינים. דאָס קען שאַפֿן אַרויספֿאָדערונגען בײַם איבערזעצונג-פּראָצעס פֿון ייִדישע ליטעראַטור וואָס ניצט דעם מין פֿאַר מעטאַפֿאָרישע אָדער פּערסאָניפֿיצירטע באַגריפֿן, ווײַל אויף פֿיניש גייט דער דאָזיקער עלעמענט פֿאַרפֿאַלן.
סינטאַקטישע סטרוקטורן און זאַץ-בוי
דער סינטאַקס פֿון ייִדיש פֿאָלגט דעם קלאַסישן גערמאַנישן פֿילטער פֿון V2 (דער ווערב מוז קומען אויפֿן צווייטן אָרט אין אַ הויפּט-זאַץ). דאָס שאַפֿט אַ קלאָרן, אָרגאַניזירטן ריטם אין דער שפּראַך. פֿינישע סינטאַקס איז פֿיל מער פֿלעקסיבל ווײַל די באַציִונגען צווישן די ווערטער ווערן באַשטימט דורך די פֿאַרשיידענע קאַסוס-סופֿיקסן. כאָטש דער נאָרמאַלער זאַץ-בוי אין פֿיניש איז SVO (סוביעקט-ווערב-אָביעקט), קען מען ענדערן דעם סדר פֿאַר פֿאָקוס און עמפֿאַז אָן צו טוישן די גרונט-באַדײַטונג פֿונעם זאַץ. אַן איבערזעצונג-ספּעציאַליסט מוז אָפּהיטן דעם פּאָעטישן אָדער דראַמאַטישן עפֿעקט פֿונעם ייִדישן זאַץ-בוי בשעת מען אַדאַפּטירט אים צו דער נאַטירלעכער פֿינישער פֿליסיקייט.
סעמאַנטישע אַדאַפּטאַציע און די שוועריקייט פֿון ייִדישע קולטורעלע באַגריפֿן
די גרעסטע מניעה פֿאַר יעדן איבערזעצער פֿון ייִדיש איז דער ספּעציפֿישער קולטורעלער קאָנטעקסט פֿון דער שפּראַך. ייִדיש איז סאַטורירט מיט באַגריפֿן פֿון ייִדישן לעבנסשטייגער, ייִדישער רעליגיע און טראַדיציע, וואָס האָבן ניט קיין גלײַכן עקוויוואַלענט אין דער פֿינישער סבֿיבֿה. ווערטער וואָס שטאַמען פֿון לשון-קודש (העברעיִש-אַרמישן עלעמענט), ווי "חופּה", "צדקה", "נשמה", "עולם" אָדער "מזל", פֿאָדערן אַ טיפֿע לינגוויסטישע אינטעליגענץ צו געפֿינען דעם פּאַסיקן אויסדרוק אין דער ציל-שפּראַך.
בײַם איבערזעצונג-פּראָצעס אויף פֿיניש, מוז דער איבערזעצער באַשליסן צווישן עטלעכע וויכטיקע סטראַטעגיעס:
- טראַנסקריפּציע מיט פֿוסנאָטעס: האַלטן דאָס ייִדישע וואָרט (למשל, "chutzpah" אָדער "kosher") און דערקלערן זײַן היסטאָרישן און סאָציאַלן קאָנטעקסט פֿאַרן לייענער.
- קולטורעלע אַדאַפּטאַציע: געפֿינען אַ פֿינישן קולטורעלן עקוויוואַלענט וואָס טראָגט ענלעכע עמאָציאָנעלע ווערט, כאָטש עס קען טיילמאָל פֿאַרלירן דעם ספּעציפֿישן ייִדישן חן און טעם.
- דעסקריפּטיווע איבערזעצונג: איבערזעצונג פֿון דער באַדײַטונג דורך עטלעכע ווערטער. למשל, פֿאַרן וואָרט "נחת" קען מען ניצן דעם פֿראַזע "syvä ylpeys ja ilo", וואָס באַדײַט אַ טיפֿער שטאָלץ און פֿרייד פֿון קינדער אָדער דערגרייכונגען.
די וויכטיקייט פֿון פֿינישע קאַסוסן (Cases) אין דער איבערזעצונג־פּראַקטיק
פֿיניש פֿאַרמאָגט פֿופֿצן גראַמאַטישע קאַסוסן (sijamuodot). דאָס מיינט אַז אַנשטאָט צו זאָגן "אין שול", "פֿון דער שול" אָדער "צו דער שול", וועט דער פֿינישער איבערזעצער מוזן צוגעבן פֿאַרשיידענע ענדונגען צום וואָרט "koulu" אָדער "synagoga". פֿאַרשיידענע באַגריפֿן פֿון אָרט און באַוועגונג אין ייִדיש ווערן אויסגעדריקט דורך ספּעציפֿישע פֿינישע לאָקאַטיווע קאַסוסן, וואָס מען מוז פֿאַרשטיין גאָר גוט:
- אינעסיוו (Inessive, -ssa/-ssä): פֿאַר די באַדײַטונג פֿון "אינעווייניק" (למשל, אין דער שול -> synagogassa).
- עלאַטיוו (Elative, -sta/-stä): פֿאַר די באַדײַטונג פֿון "אַרויס פֿון" (למשל, פֿון דער שול -> synagogasta).
- ילאַטיוו (Illative, -an/-en/-iin): פֿאַר די באַדײַטונג פֿון "אַרײַן אין" (למשל, אין שול -> synagogaan).
די דאָזיקע מאָרפֿאָלאָגישע סיסטעם פֿאָדערט פֿונעם איבערזעצער צו זײַן זייער פּינקטלעך, ווײַל יעדער קליינער טעות אין דער סופֿיקס-וואַל קען איבערקערן דעם גאַנצן קאָנטעקסט פֿונעם זאַץ אָדער מאַכן אים אומפֿאַרשטענדלעך פֿאַרן פֿינישן לייענער.
פּראַקטישע עצות פֿאַר איבערזעצער פֿון ייִדיש אויף פֿיניש
אויב איר פֿאַרנעמט זיך מיט איבערזעצן טעקסטן פֿון ייִדיש אויף פֿיניש, זענען דאָ עטלעכע פּראַקטישע עצות וואָס קענען העלפֿן אייך צו דערגרייכן אַ הויכע קוואַליטעט פֿון אַרבעט:
- פֿאָרשן דעם היסטאָרישן קאָנטעקסט פֿונעם טעקסט: ייִדישע טעקסטן פֿון פֿאַרשיידענע תּקופֿות ניצן אַנדערע דיאַלעקטן (ווי ליטווישן, פּוילישן אָדער אוקראַיִנישן ייִדיש) און פֿאַרשיידענע וואָקאַבולאַר-מישונגען. פֿאַרשטיין דעם הינטערגרונט פֿונעם מחבר וועט העלפֿן צו באַשטימען די פּינקטלעכע באַדײַטונג פֿון געוויסע ווערטער וואָס קענען האָבן פֿאַרשיידענע טײַטשן אין פֿאַרשיידענע ראַיאָנען.
- זײַט געוואָרנט מיט אידיאָמען און פֿאָלקס-אויסדרוקן: ייִדישע אידיאָמען זענען אָפֿט מאָל היסטאָריש-רעליגיעזע מעטאַפֿאָרן אָדער הומאָריסטישע באַמערקונגען אויפֿן לעבן. זיי קענען כּמעט קיינמאָל ניט איבערגעזעצט ווערן וואָרט-בײַ-וואָרט. אַנשטאָט דעם, זוכט דעם גײַסט און דעם עמאָציאָנעלן טאָן פֿונעם זאָג און געפֿינט אַ פֿינישן עקוויוואַלענט וואָס סטימולירט אַן ענלעכע רעאַקציע בײַם לייענער.
- באַניצן זיך מיט דינאַמישער עקוויוואַלענץ: פֿיניש איז באַקאַנט פֿאַר איר לאַקאָנישער און דירעקטער נאַטור. ייִדיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז אָפֿט מאָל עמאָציאָנעל ברייט, רייך אין דיאַלאָגן און באַשרײַבנדיק. מאל איז קלוגער צו פֿאַרקירצן דעם פֿינישן זאַץ אָדער מאַכן אים מער קאָנציז כּדי אָנצוהאַלטן דעם עמאָציאָנעלן דרוק אָן צו באַלעסטיקן דעם פֿינישן לייענער מיט פֿראַזעס וואָס קלינגען צו קינסטלעך אין זײַן מוטער-שפּראַך.
- איבערקוקן פֿאַר סטיל און רעגיסטער: ייִדיש איז פֿול מיט קאָלאָקוויאַליזם און גערעדטע אויסדרוקן. די פֿינישע שפּראַך האָט אַ גרויסן, בולטן חילוק צווישן דער געשריבענער, פֿאָרמעלער שפּראַך (kirjakieli) און דער גערעדטער, טאָג-טעגלעכער שפּראַך (puhekieli). באַשטימט פֿון פֿריִער וועלכן סטיל איר ניצט פֿאַר די דיאַלאָגן אין אײַער איבערזעצונג כּדי צו געבן דעם טעקסט אַן אמתן, לעבעדיקן כאַראַקטער.
צום סוף, די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף פֿיניש איז ניט בלויז אַ מעכאַנישער טראַנספֿער פֿון ווערטער, נאָר אַ קולטורעלע בריק צווישן צוויי גאָר פֿאַרשיידענע וועלטן. פֿינישע לייענער, וואָס זענען באַקאַנט מיט די טיפֿע וואַלד-לאַנדשאַפֿטן און די שטילקייט פֿון צפֿון-אייראָפּע, קענען דורך די איבערזעצונגען נאָענט ווערן צו דער לעבעדיקער, עמאָציאָנעלער און הומאָריסטישער וועלט פֿונעם מיזרח-אייראָפּעיִשן ייִדנטום. מיט גרינטלעכער אַרבעט, לינגוויסטישער סענסיטיוויטעט און אַ טיפֿן רעספּעקט פֿאַר די ניואַנסן פֿון ביידע שפּראַכן, קענען די אוצרות פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור ווערן צוגענגלעך פֿאַרן פֿינישן עולם אין אַ פּינקטלעכער און קינסטלערישער פֿאָרם.