၁။ သသေချာချာ နားလည်ရမည့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ
ဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံသည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးသော အပိုင်းဖြစ်ပါသည်။ ဗမာဘာသာစကားနှင့် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတို့သည် မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုများမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း အခြေခံဝါကျတည်ဆောက်ပုံတွင် ထူးခြားသော တူညီမှုအချို့ ရှိကြသည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ်ဖက်စလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုကြသည်။
ဤ SOV ပုံစံတူညီမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲရန် မလိုဘဲ စကားလုံးချင်း ချိတ်ဆက်မှုတွင် အဆင်ပြေစေသည်။ သို့သော်လည်း ဝိဘတ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များ (Postpositions) ကို အသုံးပြုပုံတွင်မူ ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိသဖြင့် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗမာဝါကျများတွင် သုံးစွဲသော ဝိဘတ်များကို ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားရှိ ဝိဘတ်သွယ်ပုဒ်များနှင့် တိုက်ရိုက်နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ နေရာပြဝိဘတ် "မှာ" (hma) သို့မဟုတ် "အတွင်း" သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ "માં" (mã) နှင့် ကိုက်ညီသည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ ကံဝိဘတ် "ကို" (go) သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ "ને" (ne) နှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်သည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ ပိုင်ဆိုင်မှုပြဝိဘတ် "၏" (e) သို့မဟုတ် "ရဲ့" သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် "નો/ની/નું/ના" (no/ni/nu/na) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် နောက်ကလိုက်မည့် နာမ်၏ လိင်နှင့် ကိန်းအလိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်။
၂။ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ လိင်သတ်မှတ်ချက် (Gender) နှင့် ကြိယာသဘောတူညီမှု (Verb Agreement) စိန်ခေါ်မှုများ
ဗမာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် အခက်ခဲဆုံးသော အပိုင်းမှာ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါနည်းကျ လိင်သတ်မှတ်ချက် (Grammatical Gender) စနစ် ဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို လိင်ခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့မရှိဘဲ ကြိယာနှင့် နာမဝိသေသနများသည် နာမ်၏ လိင်အလိုက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါ။ သို့သော် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ လိင်သုံးမျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ နရဇာတိ (Masculine - ကျားလိင်)၊ နာရီဇာတိ (Feminine - မလိင်) နှင့် နာနျတရဇာတိ (Neuter - ကြားလိင် သို့မဟုတ် သက်မဲ့နာမ်များ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာများသည် ၎င်းတို့ညွှန်းဆိုသော နာမ်၏ လိင်နှင့် ကိန်း (Singular/Plural) အပေါ် မူတည်ပြီး အဆုံးသတ်များ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကြီးမားသော" (Big) ဟူသော နာမဝိသေသနကို ဗမာဘာသာစကားတွင် မည်သည့်နာမ်နှင့်မဆို တွဲဖက်သုံးနိုင်သော်လည်း ဂူဂျာရတ်တွင်မူ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားသည် -
- ကြားလိင်ပြနာမ်: "ကြီးမားသောအိမ်" ကို ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားဖြင့် "મોટું ઘર" (Motu ghar) ဟု ဆိုရသည်။ အိမ် (Ghar) သည် ကြားလိင်ဖြစ်သောကြောင့် နာမဝိသေသနသည် "-u" အသံဖြင့် ဆုံးရသည်။
- ကျားလိင်ပြနာမ်: "ကြီးမားသောအခန်း" ကို ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားဖြင့် "મોટો ઓરડો" (Moto ordo) ဟု ဆိုရသည်။ အခန်း (Ordo) သည် ကျားလိင်ဖြစ်သောကြောင့် နာမဝိသေသနသည် "-o" အသံဖြင့် ဆုံးရသည်။
- မလိင်ပြနာမ် (Feminine): "ကြီးမားသောကလောင်" ကို ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားဖြင့် "મોટી પેન" (Moti pen) ဟု ဆိုရသည်။ ကလောင် (Pen) သည် မလိင်ဖြစ်သောကြောင့် နာမဝိသေသနသည် "-i" အသံဖြင့် ဆုံးရသည်။
ထို့ကြောင့် ဗမာဘာသာစကားမှ ဂူဂျာရတ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းဝါကျရှိ နာမ်၏သဘောသဘာဝကို သေသေချာချာ နားလည်ပြီး ဂူဂျာရတ်တွင် သင့်လျော်သော လိင်သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် ပြန်ဆိုရပါမည်။ ဤအချက်ကို မှားယွင်းပါက ဝါကျ၏ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ပျက်စီးသွားပြီး မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို လွဲချော်စေနိုင်ပါသည်။
၃။ ပါဠိနှင့် သက္ကတ ဝေါဟာရများ၏ သက်ရောက်မှုနှင့် ဆက်စပ်မှု
ဗမာနှင့် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဘာသာရေးနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားစွာ ဆက်စပ်မှု ရှိခဲ့ကြသည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ပါဠိ (Pali) စကားလုံး အမြောက်အမြားကို မွေးစားစကားလုံးများအဖြစ် သုံးစွဲကြသည်။ ထို့အတူ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကား ဖြစ်သည့်အလျောက် သက္ကတ (Sanskrit) ဘာသာစကားမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသော စကားလုံး (Tatsama) နှင့် အနည်းငယ်ပြောင်းလဲလာသော စကားလုံး (Tadbhava) များစွာ ပါဝင်သည်။
ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားများသည် အခြေခံတူညီသော အင်ဒို-အာရိယန်ရင်းမြစ်များ ဖြစ်သောကြောင့် ဘာသာရေး၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အဆင့်မြင့် စာပေဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် ဗမာနှင့် ဂူဂျာရတ်၌ အဓိပ္ပာယ်ဆင်တူသော စကားလုံးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ -
- ဗမာဘာသာစကား၏ "မေတ္တာ" သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် "મૈત્રી" (Maitri) သို့မဟုတ် "મિત્રતા" နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်သည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ "ကံ" (ကမ္မ) သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် "કર્મ" (Karma) ဖြစ်သည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ "စိတ္တ" (စိတ်) သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် "ચિત્ત" (Chitt) ဖြစ်သည်။
- ဗမာဘာသာစကား၏ "သစ္စာ" သည် ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် "સત્ય" (Satya) သို့မဟုတ် "સચ્ચાઈ" (Sachai) ဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်ဆိုသူအနေဖြင့် ဤအချက်ကို အသုံးချကာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းများနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာများကို ပိုမိုတိကျစွာ ပြန်ဆိုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ မူရင်းဗမာစာသားတွင် ပါဠိသက်ဝေါဟာရများ ပါဝင်နေပါက ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားသို့ ပြောင်းလဲရာတွင် သက္ကတအခြေခံ စကားလုံးများကို ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပိုမိုခန့်ညားပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။
၄။ လူမှုဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ဂုဏ်ရည်ပြ ဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုများ
အာရှဘာသာစကားများ ထုံးစံအတိုင်း ဗမာနှင့် ဂူဂျာရတ် နှစ်ခုလုံးတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဆက်ဆံရေးအပေါ် မူတည်၍ သုံးစွဲသော ဂုဏ်ရည်ပြစကားလုံးများ (Honorifics) ရှိကြသည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်းအလိုက် "ကျွန်တော်/ကျွန်မ"၊ "ခင်ဗျား/ရှင်" စသည်ဖြင့် နာမ်စားများကို သေချာရွေးချယ်ရသလို၊ ဝါကျအဆုံးသတ်များတွင်လည်း "ပါ"၊ "ခင်ဗျား"၊ "ရှင်" တို့ကို ထည့်သွင်းရသည်။
ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ထိုသို့သော ယဉ်ကျေးမှုစနစ် ရှိသည်။ နာမ်စားအသုံးပြုရာတွင် အဆင့်အတန်းတူသူ သို့မဟုတ် ကလေးငယ်များကို "તું" (Tu - မင်း) ဟု သုံးစွဲသော်လည်း၊ လူကြီးမိဘများနှင့် လေးစားထိုက်သူများကိုမူ Plural နာမ်စားဖြစ်သော "તમે" (Tame - ခင်ဗျား/သင်) သို့မဟုတ် ပိုမိုယဉ်ကျေးသော "આપ" (Aap) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် အမည်များ၏နောက်တွင် လေးစားသမှုဖြင့် "જી" (Ji) ဟူသော နောက်ဆက်တွဲကို ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - ဗမာဘာသာစကားရှိ "ဖခင်ကြီး" သို့မဟုတ် "အဖေ" ကို ဂူဂျာရတ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် "પિતાજી" (Pitaji) ဟု ပြန်ဆိုခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားမှ ဂူဂျာရတ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ လေသံနှင့် လေးစားမှုအဆင့်အတန်းကို တိကျစွာ ခန့်မှန်းပြီး ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ သင့်လျော်သော ဂုဏ်ရည်ပြစကားလုံးများသို့ ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။
၅။ ဂဏန်းသင်္ချာစနစ်နှင့် တန်ဖိုးသတ်မှတ်ချက်များ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ငွေကြေး၊ စာရင်းအင်းနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဂဏန်းသင်္ချာစနစ် ကွဲပြားမှုကို အထူးသတိပြုရပါမည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ဂဏန်းများကို ရာ၊ ထောင်၊ သောင်း၊ သိန်း၊ သန်း၊ ကုဋေ စသည်ဖြင့် ရေတွက်လေ့ရှိသည်။ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင်မူ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ ရိုးရာဂဏန်းရေတွက်ပုံစနစ်ဖြစ်သော "Lakh" (લાખ) နှင့် "Crore" (કરોડ) ကို အသုံးပြုသည်။
ဤနေရာတွင် ထူးခြားသော တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီမှု တစ်ခုရှိသည်မှာ ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ ၁ Lakh (Lakh - ၁,၀၀,၀၀၀) သည် ဗမာဘာသာစကား၏ ၁ သိန်း (၁,၀၀,၀၀၀) နှင့် ထပ်တူကျခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ၁ Crore (Crore - ၁,၀၀,၀၀,၀၀၀) သည် ဗမာဘာသာစကား၏ ၁ ကုဋေ (သို့မဟုတ် သိန်း ၁၀၀) နှင့် ထပ်တူကျသည်။ အနောက်တိုင်းစနစ်ဖြစ်သော Million သို့မဟုတ် Billion သို့ ပြောင်းလဲရန် မလိုဘဲ ဗမာမှ ဂူဂျာရတ်သို့ တိုက်ရိုက် ၁ သိန်း = ၁ Lakh၊ ၁ ကုဋေ = ၁ Crore ဟု တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်းသည် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ကြီးမားသောအဆင်ပြေမှုတစ်ခု ဖြစ်စေပါသည်။
၆။ ဗမာမှ ဂူဂျာရတ်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
ထိရောက်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ရရှိစေရန်အတွက် အောက်ပါလမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသည် -
- ဝိဘတ်နှင့် ဝိဘတ်သွယ်ပုဒ်များကို လေ့လာပါ: ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား၏ 'ની' (ni)၊ 'નો' (no)၊ 'ના' (na) စသည့် ပိုင်ဆိုင်မှုပြ ဝိဘတ်များသည် ရှေ့က နာမ်၏ လိင်အလိုက် ပြောင်းလဲတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရန် လေ့ကျင့်ပါ။
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) သည် ဝါကျကို သဘာဝမကျဖြစ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် စကားပုံများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် လောကဝတ်စကားများကို ဘာသာပြန်ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထပ်တူကျမည့် အသုံးအနှုန်းများကို ရှာဖွေပါ။
- အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုပါ: ဗမာနှင့် ဂူဂျာရတ် တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များ ရှားပါးပါက အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုပြီး ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှုကို စစ်ဆေးစိစစ်ပါ။
- ကြိယာအဆုံးသတ်များ၏ ကွဲပြားမှုကို သတိပြုပါ: ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကားတွင် ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်ကာလများအတွက် ကြိယာအဆုံးသတ်များသည် ကတ္တား၏ လိင်နှင့် ကိန်းအလိုက် ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် ဝါကျတစ်ခုချင်းစီကို သေချာစစ်ဆေးပါ။