မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တဂါးလော့ (Tagalog) ဘာသာစကားတို့သည် အာရှတိုက်အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုများမှ ပေါက်ဖွားလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး တဂါးလော့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အခြေခံထားသော ဩစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဘာသာစကားနောက်ခံ ကွဲပြားမှုကြောင့် မြန်မာဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများတွင် တဂါးလော့သို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် အင်မတန် အနုစိတ်ပြီး စိန်ခေါ်မှုများလှသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာမှ တဂါးလော့သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သိထားသင့်သည့် အဓိကအချက်များ၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဖြစ်စေရန် လိုက်နာရမည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြသွားပါမည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှု
ဘာသာပြန်ဆိုသူတစ်ဦးအနေဖြင့် ပထမဆုံး ရင်ဆိုင်ရမည့် အဟန့်အတားမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် (Sentence Structure) ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) စနစ်ကို တိကျစွာ လိုက်နာသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "သူသည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟူသော ဝါကျတွင် ကတ္တား၊ ကံ နှင့် ကြိယာတို့သည် အစီအစဉ်တကျ ရှိနေသည်။ သို့သော် တဂါးလော့ဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ များသောအားဖြင့် ကြိယာ-ကတ္တား-ကံ (Verb-Subject-Object: VSO) ပုံစံ သို့မဟုတ် ကြိယာ-ကံ-ကတ္တား (Verb-Object-Subject: VOS) ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "Nagbabasa siya ng libro" (ဖတ်သည်-သူ-စာအုပ်) ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် တိုက်ရိုက်စကားလုံးချင်း ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရှုရသူအတွက် နားမလည်နိုင်သော ဝါကျများ ဖြစ်သွားတတ်သည်။
ထို့အပြင် တဂါးလော့ဘာသာစကားတွင် အလွန်ထူးခြားဆန်းပြားသော အာဖစ် (Affixes) စနစ် ရှိသည်။ ကြိယာတစ်ခုတည်းကိုပင် ရှေ့ဆက် (Prefix)၊ အလယ်ဆက် (Infix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ကတ္တားကို အလေးပေးလိုခြင်းလား သို့မဟုတ် ကံကို အလေးပေးလိုခြင်းလား စသည့် "Alignment" ကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင်မူ "သည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည့် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများဖြင့် အချိန်ကာလ (Tense) ကို ပြသသော်လည်း တဂါးလော့တွင်မူ စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို ရုပ်ပြောင်းရုပ်လွှဲပြုလုပ်ကာ အချိန်ကာလနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် အမျိုးအစားကို ဖော်ပြသည်။ ဤသဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံကို သေချာနားမလည်ပါက မူရင်းမြန်မာစာသား၏ ဆိုလိုရင်းကို တဂါးလော့သို့ မှန်ကန်စွာ ကူးပြောင်းရန် ခက်ခဲပါလိမ့်မည်။
၂။ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းပုံများ
မြန်မာနှင့် ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုစလုံးသည် အသက်ကြီးသူများ၊ ရာထူးဌာနန္တရ ကြီးမားသူများကို ရိုသေလေးစားမှုပြသသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ရှိကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျအဆုံး၌ "ပါ"၊ "ခင်ဗျာ"၊ "ရှင့်" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြ စကားလုံးများ ထည့်သွင်းပြောဆိုသကဲ့သို့ တဂါးလော့တွင်လည်း "po" နှင့် "opo" စသည့် စကားလုံးများကို မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - မြန်မာဘာသာဖြင့် "ဟုတ်ကဲ့ပါ" ဟု ပြောပါက တဂါးလော့တွင် "Opo" ဟု လည်းကောင်း၊ "ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" ဟု ပြောပါက "Salamat po" ဟု လည်းကောင်း ပြန်ဆိုရပါမည်။ ဤအသုံးအနှုန်းများကို လျစ်လျူရှုမိပါက ဘာသာပြန်စာသားသည် ရိုင်းစိုင်းသော သို့မဟုတ် မလေးစားသော အသွင်ဆောင်သွားနိုင်သည်။
နောက်ထပ် အရေးကြီးသော အချက်မှာ တဂါးလော့ဘာသာစကားအတွင်း စပိန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် သမိုင်းကြောင်းအရ စပိန်နှင့် အမေရိကန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုခြင်းကို ခံခဲ့ရသဖြင့် တဂါးလော့ဝေါဟာရများစွာတွင် စပိန်အခြေခံစကားလုံးများနှင့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံးများ ရောနှောပါဝင်နေသည်။ ခေတ်သစ် ဖိလစ်ပိုင်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် နေ့စဉ်ဆက်သွယ်ရေးတို့၌ "Taglish" (Tagalog + English) ကို တွင်ကျယ်စွာ သုံးစွဲကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ ခေတ်မီအကြောင်းအရာများ၊ နည်းပညာဆောင်းပါးများကို ပြန်ဆိုရာတွင် သမရိုးကျ တဂါးလော့စကားလုံးသက်သက်ထက် စာဖတ်သူများ ပိုမိုနားလည်လွယ်မည့် ခေတ်ပေါ်အသုံးအနှုန်းများနှင့် အင်္ဂလိပ်မွေးစားစကားလုံးများကို လိုက်လျောညီထွေစွာ အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
၃။ မြန်မာမှ တဂါးလော့သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တွေ့ကြုံရသည့် အဓိကစိန်ခေါ်မှုများ
ပထမဦးစွာ စကားလုံး တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် "အားနာစရာ"၊ "လူကြီးလူကောင်း" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုအခြေခံ စကားလုံးများသည် တဂါးလော့သို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် ရှိသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုးတွင် ဘာသာပြန်သူသည် တဂါးလော့ဘာသာစကားရှိ အနီးစပ်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးရှိသော စကားလုံး သို့မဟုတ် ဝါကျရှည်များဖြင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြရလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - တဂါးလော့တွင် အလွန်အရေးကြီးသော ယဉ်ကျေးမှုသဘောတရားတစ်ခုဖြစ်သည့် "Utang na loob" (ကျေးဇူးတရားကို ရင်ထဲတွင် သိတတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြွေးတင်ခြင်း) ကဲ့သို့သော စကားလုံးမျိုးကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲသကဲ့သို့ မြန်မာတို့၏ "အားနာခြင်း" သဘောတရားသည်လည်း တဂါးလော့တွင် တိုက်ရိုက်စကားလုံး မရှိပေ။
ဒုတိယအချက်မှာ အီဒီယံနှင့် စကားပုံများ (Idioms and Proverbs) ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားတစ်ခုချင်းစီတွင် သီးသန့်ရှိနေသော စကားပုံများကို ဘာသာပြန်ရာတွင် စာသားအတိုင်း ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားနိုင်သည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းမြန်မာစကားပုံ၏ အတွင်းစိတ်ကူးကို နားလည်ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုတွင် သုံးလေ့ရှိသော ပုံခိုင်းချက်တူညီသည့် စကားပုံကို ရှာဖွေအစားထိုးရပါမည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ဘာသာစကားနှစ်ခုစလုံး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာထားမှသာ လှပသဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ကို ရရှိစေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
၄။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်သူများအတွက် အသုံးချရမည့် နည်းဗျူဟာနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ တဂါးလော့ဘာသာစကားသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးရန် အကြံပြုအပ်ပါသည် -
- စကားစပ် (Context) ကို အမြဲဦးစားပေးပါ - စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဘိဓာန်အဓိပ္ပာယ်ထက် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် နောက်ခံအကြောင်းအရာကို အဓိကထား၍ ပြန်ဆိုပါ။ တဂါးလော့ဘာသာစကားသည် စကားစပ်အပေါ် အလွန်မူတည်သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
- ပရိသတ်ကို ခွဲခြားပါ - ဘာသာပြန်စာသားကို ဖတ်ရှုမည့်သူသည် မည်သူနည်း။ အစိုးရဌာနဆိုင်ရာများ သို့မဟုတ် စာချုပ်စာတမ်းများအတွက်ဆိုလျှင် တရားဝင် (Formal) တဂါးလော့ကို သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာ သို့မဟုတ် ဖျော်ဖြေရေးကဏ္ဍများအတွက်ဆိုလျှင် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုသော အသုံးအနှုန်းနှင့် Taglish ကို သုံးစွဲခြင်းက ပိုမိုထိရောက်သည်။
- ကြိယာရွေးချယ်မှုကို ဂရုစိုက်ပါ - တဂါးလော့ရှိ အာဖစ် (Affixes) စနစ်ဖြစ်သော -um-, mag-, ma-, mang-, i-, -in-, -an စသည်တို့ကို အသုံးမှားပါက ဝါကျ၏ အလေးပေးမှု ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားနိုင်သဖြင့် ကြိယာဖွဲ့စည်းပုံကို သေချာစိစစ်ပါ။
- ဒေသခံများနှင့် ပူးပေါင်းစစ်ဆေးပါ - မည်မျှပင် ကျွမ်းကျင်သော ဘာသာပြန်သူဖြစ်ပါစေ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား မိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား နောက်ဆုံးအဆင့် ပြန်လည်ဖတ်ရှု စစ်ဆေးခိုင်းခြင်း (Proofreading) သည် စာသားများ သဘာဝကျပြီး ဖတ်ရလွယ်ကူစေရန်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။
နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် မြန်မာမှ တဂါးလော့သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးများကို ရွှေ့ပြောင်းခြင်းမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို ကူးပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နားလည်မှုများကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်အသုံးချနိုင်မှသာ စာဖတ်သူတို့၏ ရင်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိနိုင်မည့် သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။